X بستن تبلیغات
X بستن تبلیغات
header
متن مورد نظر

اوقات فراغت سری ۲

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

بسیاری از دانش آموزان پس از پشت سرگذاشتن امتحانات و کلاس های هر روزه درس برای فرا رسیدن تابستان و اوقات فراغت لحظه شماری می کنند. اما پس از گذشت چند هفته از تعطیلات تابستانی به علت بی برنامگی، بیکاری و تفریح بی ثمر از تعطیلات خسته و دلزده می شوند. اوقات فراغت، مساله ای است که هر ساله خیل عظیمی از جوانان و نوجوانان کشورمان با آن مواجهند و عوامل گوناگون موجب عدم فرهنگ سازی در این زمینه شده است.

نگاهی گذرا به تعطیلات تقویمی و اضافه کردن روزهای گرم تابستان به آنها نمایانگر این واقعیت است که حجم قابل توجهی از روزهای سال، بدون وجود برنامه مشخص کاری ودرسی، در گروه اوقات فراغت دسته بندی می شود، حال اینکه غالباً ماه های تیر و مرداد و شهریور را جزو اوقات فراغت به حساب می آورند. فرهنگ استفاده صحیح از اوقات فراغت باید به گونه ای نهادینه شود که دانش آموز، روزهایی همچون جمعه ها و ایام ولادت ها و شهادت ها ائمه اطهار(ع) را نیز با برنامه مشخص و به نحوی هدفمند سپری کند

بسیاری از دانش آموزان پس از پشت سرگذاشتن امتحانات و کلاس های هر روزه درس برای فرا رسیدن تابستان و اوقات فراغت لحظه شماری می کنند. اما پس از گذشت چند هفته از تعطیلات تابستانی به علت بی برنامگی، بیکاری و تفریح بی ثمر از تعطیلات خسته و دلزده می شوند. اوقات فراغت، مساله ای است که هر ساله خیل عظیمی از جوانان و نوجوانان کشورمان با آن مواجهند و عوامل گوناگون موجب عدم فرهنگ سازی در این زمینه شده است.

نگاهی گذرا به تعطیلات تقویمی و اضافه کردن روزهای گرم تابستان به آنها نمایانگر این واقعیت است که حجم قابل توجهی از روزهای سال، بدون وجود برنامه مشخص کاری ودرسی، در گروه اوقات فراغت دسته بندی می شود، حال اینکه غالباً ماه های تیر و مرداد و شهریور را جزو اوقات فراغت به حساب می آورند. فرهنگ استفاده صحیح از اوقات فراغت باید به گونه ای نهادینه شود که دانش آموز، روزهایی همچون جمعه ها و ایام ولادت ها و شهادت ها ائمه اطهار(ع) را نیز با برنامه مشخص و به نحوی هدفمند سپری کند.

واقعیت این است که یک مسلمان، طبق دستورات روشن وواضح دین مبین موظف است که حتی لحظه ای را نیز به بطالت نگذارند، چه این لحظه در روزهای عادی کار یا در روز تعطیل برفی و چه در روزهای گرم و تابستانی باشد.

برخی کارشناسان معتقدند یک فرد مسلمان، در روزهای جمعه و تعطیلات مناسبتی حتی ممکن است که کارهایی بیش از یک روز معمولی غیر تعطیل داشته باشد. مثلاً در روز جمعه کارهایی همچون نظافت، صله رحم، شرکت در نماز عبادی سیاسی جمعه، رسیدگی به کارهای ناتمام هفته قبل، مطالعه غیر درسی، تفریحات سالم و … در برنامه این افراد دیده می شود که قطعاً پرحجم تر و وقت گیر تر از برنامه های رایج در یک روز معمولی هستند. با این توجیهات و دلایل بود که برخی اعتقاد داشتند کم کردن تعداد تعطیلات در سال، فایده ای ندارد و در حقیقت نهادهای فرهنگی باید باور مردم خصوصا نسل جوان را در زمینه تعطیلات و نحوه استفاده از بهره برداری بهینه از آنها تغییر دهند تا به یک نمونه صحیح و عملی دست یابند.

به هر حال رویکرد اصلی در این سطور با توجه به در پیش بودن فصل تابستان اوقات فراغت دانش آموزان در این ایام است ولی نمی توان بر این واقعیت چشم پوشید که فرهنگ سازی برای گذران هر چه بهتر و پربارتر این روزها به تأثیری پیگیر و طولانی در تمام مدت سال نیازمند است، با این همه توجه به چند نکته ظریف، ضروری به نظر می رسد:

۱ـ با توجه به اینکه ساعات بهره مندی از یک روز تعطیل، بیش از ساعات حضور دانش آموزان در مدارس است، اگر تمام امکانات موجود در آموزش و پرورش هم بسیج شود، جوابگوی روح سیری ناپذیر نوجوانان و جوانان نیست، لذا این واقعیت به اثبات می رسد که همه نهادها و دستگاه های فرهنگی باید در حد مقدورات خود در پرکردن این زمان ها، دانش آموزان و خانواده هایشان را یاری کنند.

۲ـ پدران و مادران در خط دهی به فرزندان برای هر چه پربارتر شدن اوقات فراغت شان نقش بسزایی ایفا می کنند. استفاده از تجربیات گذشتگان در این مسیر بسیار سودمند است . هنوز یادمان نرفته است که نسل های قبلی، تعطیلات تابستان را فرصتی برای آموختن فنون وحرفه های گوناگون می دیدند و از این ایام بیشترین استفاده را می کردند. حتی برخی خرج تحصیل سال آینده شان را نیز از این طریق کسب می کردند. گام به گام به سختی های کار در اجتماع و نحوه تعامل با افراد مختلف و فرهنگ های گوناگون آشنا می شدند و می فهمیدند که امرار معاش، چه فراز و نشیب هایی دارد. تاثیرات اخلاقی این کار در سنین بلوغ اجتماعی افراد و در آستانه تشکیل زندگی مستقل به قدری زیاد بود هک حتی در نحوه زندگی و استمرار شادی های کانون گرم خانواده نیز منعکس می شد.

۳ـ در بعضی شهرها و مناطق، امکانات موجود برای اوقات فراغت دانش آموزان در حدی نیست که همه آنها را جوابگو باشد . لذا مناسب است نوآوری و خلاقیت در بهره برداری از تعطیلات هم جزوی از کارهای ما شود تا فرزندان مان بی بهره نمانند. یادمان باشد هر چه که امکانات کم باشد، عمر و زمان نوجوان و جوانان ما ارزشمندتر از آن است که بی توجه ازکنار آن گذشته و اجازه دهیم تا آنان به هر طریقی، اوقات فراغت خود را به بطالت بگذرانند.

۴ـ و نهایتاً اینکه معلمین و دبیران دلسوز خصوصیاً مربیان پرورشی در راهنمایی و هدایت دانش آموزان برای بهره گیری هر چه بیشتر از این روزها نقش تعیین کننده ای دارند. تجزیه نشان داده است که ادامه رابطه معلمین با دانش آموزان در روزهای تابستان تاثیر به سزایی در شکل گیری ارتباط صمیمی و گرم آنها در روزهای تحصیلی پس از آن دارد و می تواند در پربار شدن اوقات فراغت هم موثر باشد. لذا شایسته است معلمین نیز رابطه خود را با دانش آموزان شان ولو در حد جزئی برقرار نگه دارند تا همانطور که بزرگان گفته اند: در حالی که مدرسه تعطیل می شود، تعلیم و تربیت هیچ گاه تعطیل نشود.

در اوقات فراغت م یتوان با کشف استعدادهای افراد، آموزش های لازم را به افراد ارائه داد و به طور غیرمستقیم در آن ها، مهارتهای زندگی را ایجاد کرد. بنابراین برنامه ریزی برای اوقات فراغت و استفاده صحیح از آن در افراد اهمیت بسزایی دارد. شرط استفاده صحیح از اوقات فراغت، آموزش می باشد. با برنامه ریزی صحیح و مناسب می توان نوجوانان را از بسیاری از انحرافات برحذر داشت. به طور مثال یکی از عوامل اساسی اعتیاد نوجوانان، عدم برنامه ریزی صحیح برای اوقات فراغت نشانه توجه جامعه به نوجوانان است. جامعه باید با برقراری تعامل با نوجوانان و ایجاد انگیزه در آنها بتواند نوجوانان را به طور سالم تربیت کند.

برنامه ریزی در زمینه های فرهنگی، اجتماعی، اخلاقی و دینی در اوقات فراغت جوانان نقش مهمی در تربیت سالم افراد دارد.

 

کارکردهای اوقات فراغت

رفع خستگی

یکی از کارکردهای اساسی اوقات فراغت رفع خستگی و تامین استراحت فرد است. انسانها همه به استراحت و رفع خستگی نیاز دارند. کار مداوم بدون زمانی برای رفع خستگی موجب پائین آمدن بازده عمل و آسیب دیدن سلامت روانی فرد می شود. اما هدف از این اوقات فراغت، بطالت نیست بلکه مراد، زمانی است که فرد در آن به تمدد اعصاب می پردازد که حاصل آن افزایش بازده است.

نیاز به تفریح

پس از انجام کار در طی ایامی، آدمی نیاز دارد تا اوقاتی را صرف تفریح کند. نقل می کنند که حضرت علی(ع) در روزهای جمعه، از شهر مدینه به قصد تفریح می رفتند. تفریح جنبه های مختلفی برای شادابی افراد می تواند داشته باشد.

در اسلام به تفریحات سالم متعددی اشاره شده است که نقش موثری در روح و روان فرد دارند. پیامبر اکرم با اشاره کردن به سفر به عنوان یک تفریح سالم می فرمایند:« مسافرت کنید تا سالم بمانید».

 

شکوفایی استعدادها

استعدادهای انسان اگر در زمینه و شرایط مساعدی قرار گیرد به فعل تبدیل می شوند. از این جهت شناسایی این زمینه ها در زندگی فرد بسیار مهم است . اوقات فراغت یکی از این موقعیت های بسیار مناسبی است که فرد می تواند با استفاده از آن به شناسائی و تقویت استعدادهای خود بپردازد. مثلاً کسی که در نقاشی استعداد دارد در اوقات فراغت به نقاشی می پردازد.

رشد اجتماعی فرد:

اوقات فراغت علاوه بر تاثیرات فردی که در شخصیت فرد دارد به رشد اجتماعی او نیز کمک می کند. شرکت افراد در شبکه های اجتماعی موجب بهبود روابط اجتماعی فرد شده، به پیشرفت او از لحاظ اجتماعی کمک می کند. بسیاری از پیشرفت های فرد با پیشرفت اجتماعی فرد پیوند تنگاتنگ دارد بدین معنا که حتی اگر فرد دارای بهترین و ارزنده ترین استعدادها باشد ولی تا زمانی که به ارائه آنها در جامعه نپردازد، چندان موفق نخواهد بود.

 

احادیث و روایات

« بارالها، اوقات فراغت من را در راستای هدف خلقتم قرار ده.» (امام سجاد(ع)).

« بکوشید اوقات شما چهار بخش باشد: بخشی برای مناجات با خدا، بخشی برای تأمین معاش، بخشی برای مصاحبت و معاشرت با دوستان مخلص و بخشی برای کامیابی های مشروع خودتان. (اوقات فراغت سالم) « (امام کاظم(ع)) « دو نعمت است که بسیاری از مردم در آن مغبونند، صحت و فراغت.« (رسول اکرم(ص)) « آدمی . در اوقات فراغت خویش، گاهی بیش از سایر فرصتهای زندگیش می آموزد« (کانت) « به من بگویید اوقات فراغت خود را چگونه می گذرانید تا بگویم که هستید و فرزندان خود را چگونه تربیت می کنید؟» (فرانسیس دوکه) « تمدن ، محصول اوقات فراغت ملت هاست، مردمانی که خور وخواب و شکار و غارت همه شب و روز آنها را پر کرده بود، هیچ تمدنی همه شب و روز آنها را پر کرده بود، هیچ تمدنی نیافریدند، ظروف مقاوم تر، جامه های ظریف تر، معماری ماندگارتر، شعر زیباتر، ماشین ها، کتاب ها، ارتباطات، اختراعات، اکتشافات و همه وسایل رفاهی بشر، زاییده اوقات فراغت اویند.» (ویل دورانت).

 

ارائه پیشنهاد

به منظور تحقق کارکردهای ایام فراغت، پیشنهادهای زیر عرضه می شود تا راهنمای عمل برنامه ریزان اجتماعی و خانواده ها واقع شود.

ـ تاسیس ورزشگاه ها و فرهنگسراهای متعدد ورزشی، هنری، علمی و ادبی، چنین اقدامی ثمره هایی از جمله موارد زیر را به دنبال دارد:

۱) نظم و محتوا به اوقات فراغت بخشیده می شود.

۲) ایجاد روابط گروهی و فراهم کردن محیط تعامل اجتماعی، وجود هنجارها و دستورالعمل های اجتماعی، و عرضه کنترل اجتماعی نظارت شده گروه بر اعضا سبب می شود که اوقات فراغت به اشتغال و
بی برنامه گی به ایفای نقش در گروه تبدیل شود.

۳) ایفای نقش در گروه های اجتماعی، تفریحی و ورزشی سبب بروز استعدادهای هنری، ادبی و … می شود.

شایان توجه است که این نوع فعالیت ها اغلب با شادمانی و احساس رضایت همراه است . جامعه شناسان بر این عقیده اند که تاسیس مراکز رسمی برای گذراندن اوقات فراغت و ادغام اشخاص در گروه های اجتماعی با عملکرد تفرحی، هنری و ادبی« احساس شادمانی» را بدون « احساس فراغت» به آنها ارزانی می دارد. علاوه بر این پرداختن اعضای گروه به امور شاد و فرح بخش، به گونه ای که کنترل اجتماعی و احساس انتظار دیگران از آن ها به وقت فراغت آن ها نیز تعمیم می یابد.

اجرای مفید و موثر این پیشنهاد مستلزم توجه به مواردی از جمله موارد زیر است:

ـ ایجاد تنوع در امکانات عرضه شده، افزایش قدرت انتخاب افراد هر دو جنس برای نحوه گذراندن اوقات فراغت به گونه ای که هر نوع سلیقه و علاقه ای را تحت پوشش قرار دهد، که این امر باعث رشد شخصیت و تکامل فکر و اندیشه افراد می شود.

ـ آگاهی دادن به مردم درباره مفهوم و کارکرد اوقات فراغت: تغییر نگرش مردم در این جهت که اوقات فراغت صرفا استراحت کردن و بدون فعالیت بودن نیست. پیامد چنین نگرشی گاهی به مرز گریز از واقعیات زندگی نیز کشیده می شود. حال آن که اگر تعطیلات را بخشی از فرآیند تربیت بدانیم از این فرصت باید به صورت برنامه ریزی شده استفاده کنیم.

در این زمینه کمیته های فرهنگی، هنری و همه مراکزی که به نحوی در پر کردن اوقات فراغت دانش آموزان دست اندر کارند باید به شناسایی استعدادها و علائق آن ها بپردازند و برای به حداکثر رساندن استفاده از این ایام برنامه ریزی کنند. به ویژه اینکه بسیاری از دانش آموزان با پایان سال تحصیلی با مشکل گذراندن اوقات فراغت مواجه می شوند، زیرا هیچ برنامه خاص و مشخص برای این ایام ندارند.

ـ نقش والدین: برنامه ریزی والدین برای این ایام باید با مشورت و نظر خود فرزندان صورت گیرد نه فقط با اعمال نظر والدین، زیرا در غیر این صورت مهم ترین مشخصه مفهوم اوقات فراغت یعنی نبود الزام، کم رنگ می شود و در نتیجه کارکردهای مطرح شده جایگاه خود را از دست دادن والدین به این امر است که باید همواره نقش راهنما داشته، فرزندان با توجه به علائق شان در جهت رشد و پرورش استعدادهایشان یاری کنند. از آن جا که بسیاری از خانواده ها توان استفاده از بسیاری امکانات عرضه شده، همچون کلاس ها واردوهای تفریحی، آموزشی را ندارند. لذا( ارائه راهکارهای زیر می تواند بهره وری فرزندان آنان را از این ایام تا حدودی افزایش دهد:

۱ـ امکان معاشرت فرزندانتان را با دوستان قابل اعتمادشان فراهم کنید. برای اطمینان بیشتر توصیه می شود به نحوی با خانواده آنها ارتباطی هر چند اندک برقرار کنید.

۲ـ کتاب هایی مناسب با علائق آنها تهیه کنید.

۳ـ امکان استفاده از کتابخانه ها را برای آنها فراهم آورید.

۴ـ وقت بیش تری را به فرزندانتان اختصاص دهید تا در نتیجه ارتباط متقابل، شناخت متقابل شما از همدیگر نیز توسعه یابد.

۵ـ بخشی از کارهای منزل را بنا به « انتخاب فرزندان» به آنها واگذار کنید.

۶ ـ امکانات تهیه کارهای دستی ارزان قیمت را در منزل فراهم آورید و خود نیز راهنمایی آنها را عهده دار باشید.

 

نتیجه گیری

۱ـ وجود یا نبود برنامه ریزی در زمینه گذراندن اوقات فراغت می تواند دو پیامد متضاد از اوقات فراغت را به همراه بیاورد. اوقات فراغت می تواند جامعه را توسعه دهد، اما مشروط به برنامه ریزی و بالعکس است. تاکید بر داشتن برنامه ریزی از این واقعیت سرچشمه می گیرد که امروزه گذراندن اوقات فراغت به یکی از نیازهای اساسی و عالی انسان کنونی بدل شده است، لذا برنامه ریزی برای آن جزئی جدایی ناپذیر از برنامه ریزی فضایی و اجتماعی محسوب می شود، زیرا فراغت در قضا اتفاق می افتد و از این نظر با برنامه ریزی فضایی ارتباطی نزدیک پیدا می کند. بنابراین برنامه ریزی موفق نیازمند درک روشن از شرایط اجتماعی و اقتصادی خواهد بود.

۲ـ عصر حاضر را عصر ارتباطات و فناوری می گویند. حضور ده ها ماهواره با اهداف خاص و ده ها کانال تلویزیونی و رسانه های تصویری و صوتی، هم چنین شبکه اینترنت با پخش انواع و اقسام برنامه های هدفمند و جهت دار که در سراسر جهان سایه افکنده اند، ایجاب می کند که با برنامه دهی متنوع فعالیتهای ارزشمند، برای غنی سازی اوقات فراغت و بیکاری کلیه قشرهای جامعه به ویژه نوجوانان و جوانان، اقدام کنیم.

 

منبع : www.padida.ir

 

ارسال نظر