X بستن تبلیغات
X بستن تبلیغات
header
متن مورد نظر

شهرسوخته

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

شهر سوخته در ۵۵ کیلومتری شهر زابل است . تمدن شهر سوخته یکی از شگفتی های دنیای باستان است . یافته های جدید باستان شناسی گواه این ادعاست . بر اساس کشفیاتی که در طی سال های متمادی در شهر سوخته انجام گرفته ، می توان گفت که این شهر مهمترین مرکز استقرار و در حقیقت پایتخت منطقه در دوران مفرغ است . برای اولین بار اورل اشتاین باستان شناس انگلیسی نام شهر سوخته را ذکر کرده است . گروه باستان شناسان وابسته به موسسه فرهنگی ایزمئو ( موسسه ایتالیایی مطالعات خاورمیانه و خاور دور ) در سال ۱۹۶۷ به سرپرستی پرفسور توژی با همکاری مرکز باستان شناسی ایران در محوطه باستانی شهر سوخته کار خود را آغاز کردند و بعد از انقلاب در سال ۱۳۷۴ دور جدید کاوش به سرپرستی دکتر سید صادق سید سجادی آغاز گردید .

 

مقدمه :

شهر سوخته در ۵۵ کیلومتری شهر زابل است . تمدن شهر سوخته یکی از شگفتی های دنیای باستان است . یافته های جدید باستان شناسی گواه این ادعاست . بر اساس کشفیاتی که در طی سال های متمادی در شهر سوخته انجام گرفته ، می توان گفت که این شهر مهمترین مرکز استقرار و در حقیقت پایتخت منطقه در دوران مفرغ است . برای اولین بار اورل اشتاین باستان شناس انگلیسی نام شهر سوخته را ذکر کرده است . گروه باستان شناسان وابسته به موسسه فرهنگی ایزمئو ( موسسه ایتالیایی مطالعات خاورمیانه و خاور دور ) در سال ۱۹۶۷ به سرپرستی پرفسور توژی با همکاری مرکز باستان شناسی ایران در محوطه باستانی شهر سوخته کار خود را آغاز کردند و بعد از انقلاب در سال ۱۳۷۴ دور جدید کاوش به سرپرستی دکتر سید صادق سید سجادی آغاز گردید .

 

ویژگی های طبیعی شهر سوخته

مساحت کلی تپه شهر سوخته حدود ۱۵۲ هکتار است که در یک برآمدگی بین دریاچه هامون و رود هیرمند بنا شده است و ارتفاع متوسط آن از سطح زمین های اطراف ۱۲ متر و بلندترین نقطه آن ۱۸ متر ارتفاع دارد . تپه های شهر سوخته به چهار منطقه متمایز تقسیم می شوند :

الف ) منطقه  مرکزی با وسعت ۲۰ هکتار

ب ) منطقه مسکونی شرق با وسعت ۱۶ هکتار

ج ) قسمت شمال شرقی یا منطقه صنعتی شهر سوخته

د ) قسمت جنوب غربی شامل قبرستان با مساحتی بالغ بر ۲۰ تا ۲۵ هکتار

انحراف رودخانه هیرمند از مسیر بستر خود هنگام طغیان و بالا آمدن مداوم نمک بر قشر سطحی زمین که همچون ساروجی از تخریب آثار و اشیاء جلوگیری کرده از مهمترین علل سالم ماندن آثار و بقایاء شهر سوخته است .

 

نام اصلی شهر سوخته

در لوحه های سومری ، فهرستی از شهرهایی که سومریان ، وارداتی از آنها داشته اند ، به دست آمده است که در میان این شهرها ، از شهری به نام ارته نام برده شده است . توصیفات این شهر منجر به آن شده است که باستان شناسان ارته سومری را همان شهر سوخته بدانند . اما این موضوع برای عده ای از باستان شناسان پذیرفته نیست . به همین دلیل ، تعیین نام اصلی شهرسوخته هنوز ممکن نیست .

 

وجه تسمیه شهر سوخته

شهر سوخته ، به ظاهر نام جدیدی است و قدمت تاریخی چندانی ندارد . بر پایه متن های موجود ، سابقه این نام به کمابیش ۱۵۰ سال قبل بر می گردد . در آن زمان اورل اشتاین انگلیسی از منطقه بازدید کرده و راهنمایان محلی این نام را به کار برده اند . آثار سوختگی در این شهر به وفور یافت شده و از این جهت شهر سوخته چندان خالی از مسما نیست . جالب است بدانید شهر سوخته دوبار به آتش کشیده شده است ، یکبار در ابتدای مرحله رشد و بار دیگر در لحظه مرگ و انهدام آن .

 

قدمت شهر سوخته

این شهر در دوره ماقبل تاریخ حدود ۳۲۰۰ ق . م  پایه گذاری و حدود ۱۸۰۰ ق . م  متروک شده است . برای دوره ای  حدود ۱۴۰۰ سال ، زندگی در این جا جریان داشته است . دوران شکوفایی این تمدن بین سال های ۲۵۰۰ تا ۲۲۰۰ ق . م بوده است که شهر حدود ۵۵۰۰۰ نفر جمعیت داشته است . در این شهر دو گروه عمده کشاورزان و صنعتگران اکثریت را تشکیل می داده اند .

 

ویژگی های معماری و شهرسازی شهر سوخته

مهمترین آثار معماری مکشوف در شهر سوخته خانه های موسوم به پلکانی و بنای کاخ سوخته است . وضع کلی معماری به شرح زیر است :

هر واحد ساختمانی از یک قسمت مستطیل درست شده که ۵ تا ۶ اتاق دارد و حدود ۱۵۰ تا ۱۶۰ متر زیر بنا داشته است و منازل در مجتمع های ۴ و یا ۶ خانه ای است . مصالح اصلی به کار رفته در آن خشت های خام منظم گلی است که ابعاد این خشت ها ۱۰ * ۲۰ * ۴۰ سانتی متر است . سقف خانه ها معمولاً صاف بوده و از حصیر برای پوشش آن ها استفاده شده است . گرمای اتاق ها به وسیله یک اجاق مرکزی تأمین می شده است . این اجاق ها بیشتر چهارگوش و به صورت مربع ساخته شده اند بافت شهر سوخته در آن بخش که کاوش صورت گرفته چنان است که سه خیابان اصلی ، مجموعه بلوک ها و محله های شهر را به هم ارتباط می دهند . خانه ها در دو سوی خیابان هایی با عرض ۵/۳ متر واقع بوده اند . یکی از خیابان ها در پایان به یک میدان چهارضلعی ختم می شده است .

 

اعتقادات مذهبی مردم شهر سوخته

بر اساس آنچه در گورها پیدا شده است ، آن ها به زندگی بعد از مرگ اعتقاد داشته اند اما پی به وجود خدای واحد و یکتا نبرده بودند  و این طبیعی است . آن ها عناصر طبیعت را هم نمی پرستیدند . گاو را ستایش می کردند و نور را هم به اعتباری می ستودند آنها جهت صورت و چشمان مرده را به سمت خورشید قرار می دادند.

 

قبرستان شهر سوخته

اصولاً در باستان شناسی ، گورستان ها از اهمیت خاصی برخوردارند . در سال ۱۹۷۲ م اولین قبر به طور تصادفی کشف شد . مصالح مورد استفاده در ساختمان گورها خشت خام بوده است . در شهر سوخته سه نوع قبر دیده می شود

۱ – مهمترین نوع قبر ، چاله ای ساده بوده که مرده را همراه اشیاء و غذا دفن می کردند

۲ – نوع دیگر همان چاله معمولی که با دیواری به دو قسمت تقسیم می شده است . یک طرف مرده دفن می شد و طرف دیگر برای گول زدن ارواح خالی می ماند . آن ها از سیر برای فراردادن ارواح استفاده می کردند .

۳ – قبرهای سردابه ای که نوعی قبر خانوادگی بوده است . کسانی که در این قبرها دفن شده اند جایگاه اجتماعی خاص یا ثروت فراوانی داشته اند . مردم شهر سوخته مردگانشان را خارج از شهر دفن می کردند

 

شگفتی های شهر سوخته

تنها ، مسأله وسعت نیست که شهر سوخته را به یکی از بزرگترین شهرهای باستانی ایران و خاورمیانه تبدیل کرده است . بلکه یافته های متنوع آن باعث تعجب باستان شناسان گردیده است . برای نمونه به مثال های زیر توجه کنید :

۱ – اولین جراحی مغز در ۴۸۰۰ سال پیش در شهر سوخته انجام شده است .

۲ – ساکنان شهر سوخته کفش تولید می کرده اند و صنعت کفاشی داشته اند .

۳ – کهن ترین انیمیشن ( جان بخشی ) و تصویر متحرک در شهر سوخته یافت شده است که در این انیمیشن بزی به یک بوته گیاه نگاه می کند و از آن بالا می رود .

۴ – برای اولین بار در ۳۰۰۰ ق . م شتر در شهر سوخته مورد استفاده قرار گرفته است .

۵ – یک خط کش چوبی باستانی با دقت نیم میلی متر در شهر سوخته یافت شده است .

۶ – مردمان آن روز شهر سوخته از شطرنج و تخته نرد استفاده می کرده اند .

۷ –  مراکز صنعتی مردم شهر سوخته خارج از شهر بوده است .

۸ – تعدادی لوله های سفالی در شهر سوخته پیدا شده که احتمالاً جهت آب رسانی یا دفع فاضلاب استفاده می شده است .

۹ – پارچه هایی که در شهر سوخته یافت شده مطلقاً در هیچ کجای ایران یافت نشده است .

۱۰ – صنایعی مانند ریسندگی ، خراطی ، معرق سازی ، مرمرسازی ، سفال گری ، مهرسازی ، حصیربافی و ساخت ابزار فلزی در شهر سوخته وجود داشته است .

۱۱ – و  . . .

مجموعه این عوامل در کنار عوامل بی شمار دیگر ، شهر سوخته را به یکی از شگفتی های دنیای باستان تبدیل کرده است .

مهمترین علل نابودی شهر سوخته

حمله اقوام مهاجم همسایه،تغیرمسیر رودخانه هیرمندوآتش سوزی از جمله مهمترین علل تخریب ناگهانی این تمدن ذکر کرده اند.

منابع و مآخذ

۱ – کیانی ، محمد یوسف ، شهرهای ایران ، تهران ، جهاد دانشگاهی ، چاپ اول ، ۱۳۷۰ .  

۲ – بهار دوست ، تکتم ، شهر سوخته یکی از شگفتی های دنیای کهن ، مجله جاده ابریشم ، ۱۳۸۴ ، شماره ۶۸ .

۳ – سید سجادی ، سید صادق ، بهشت باستان شناسان ، مجله آموزش تاریخ ، ۱۳۸۳ ، شماره ۱۵ .

۴ – کنفرانس پرفسور توژی در سال ۱۳۶۳ ، در دانشگاه ادبیات و علوم انسانی زاهدان ، مجله نخل ، ۱۳۷۴٫

منبع:پدیدا بزرگترین مرجع علمی ایرانیان

 

ارسال نظر