X بستن تبلیغات
X بستن تبلیغات
header
متن مورد نظر

ضرورت فراگیرى جدل

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

ضرورت فراگیرى جدل

علل و اسبابى چند موجب مى شوند که انسان گاهى در مقام مناظره ، جانب برهان رافرو گذارد و به جدل روى آورد . برخى از این عوامل عبارتند از :
۱ . درست نبودن مدعاى شخص و در نتیجه عدم امکان اقامه برهان بر آن ؛
۲ . دشوار بودن فهم برهان براى توده مردم ؛
۳ . عجز و ناتوانى مستَدِلّ براى اقامه برهان و یا درک صحیح آن ؛
۴ . تناسب نداشتن فهم برهان با نوآموزان یک رشته علمى .
بنابراین، فراگیرى این فن براى هر انسانى که داراى عقاید و آراى دینى ، سیاسى و اجتماعى است و در زندگى اجتماعى خود ، خواه ناخواه ، درگیر مباحثه و مناظره مى شود امرى ضرورى است .

ضرورت فراگیرى جدل

علل و اسبابى چند موجب مى شوند که انسان گاهى در مقام مناظره ، جانب برهان رافرو گذارد و به جدل روى آورد . برخى از این عوامل عبارتند از :
۱ . درست نبودن مدعاى شخص و در نتیجه عدم امکان اقامه برهان بر آن ؛
۲ . دشوار بودن فهم برهان براى توده مردم ؛
۳ . عجز و ناتوانى مستَدِلّ براى اقامه برهان و یا درک صحیح آن ؛
۴ . تناسب نداشتن فهم برهان با نوآموزان یک رشته علمى .
بنابراین، فراگیرى این فن براى هر انسانى که داراى عقاید و آراى دینى ، سیاسى و اجتماعى است و در زندگى اجتماعى خود ، خواه ناخواه ، درگیر مباحثه و مناظره مى شود امرى ضرورى است .

تعریف جدل

جدل در لغت به معناى ستیزه جویى و لجاجت ورزیدن در خصومت هاى گفتارى است که غالباً با کید و نیرنگ همراه است و در پاره اى موارد از حدود عدل و انصاف خارج مى شود ؛ اما در اصطلاح عبارت است از : صناعتى(۳۳) که آدمى با آن مى تواند از مقدمات مسلّم و مورد قبول طرف مقابل و یا از مقدمات مشهور استفاده کرده و مطلب مورد نظر خویش را اثبات یا رد کند .

مقایسه جدل با برهان

تفاوت هاى جدل و برهان چنین است :
۱ . مقدمات برهان باید یقینى و مطابق با واقع باشند ؛ اما مقدمات جدل باید مسلّم و مقبول طرف مقابل باشند و مطابقت با واقع در آنها شرط نیست .
۲ . جدل همواره به دو شخص متخاصم قائم است ، ولى اقامه برهان ، گاه براى خود شخص صورت مى گیرد ؛ زیرا هر انسانى، با قطع نظر از این که بخواهد براى دیگرى حقّى را اثبات یا ناصوابى را ابطال کند، خود به برهان و مقدمات یقینى براى درک واقعیت نیاز دارد .
۳ . برهان تنها به صورت قیاسى تألیف مى شود، برخلاف جدل که به شکل استقرا و تمثیل نیز مى آید .

اصطلاحات جدل

 

سائل و مُجیب

در هر بحث و مناظره اى، دست کم دو طرف حضور دارند : یکى شخصى که مطلبى را قبول دارد و از آن دفاع مى کند و در مقابل ، کسى که در صدد ردّ آن مطلب است . از آن جا که این حمله و دفاع همواره در قالب سؤال و جواب رخ مى دهد به مهاجم و کسى که با

پرسش

هاى خود مى کوشد رأى طرف مقابل را در هم بریزد سائل و به کسى که حملات مهاجم را دفع و از نظر خود محافظت مى کند مجیب مى گویند .

وضع

به رأى و مدعاى مجیب وضع گفته مى شود . رأى و مدعاى مجیب دو صورت دارد : یا او واقعاً بدان اعتقاد دارد و یا در حقیقت مورد اعتقاد قلبى وى نیست ، امّا در مقام بحث و جدل ظاهراً بدان ملتزم است . آن چه موجب مى شود یک رأى عنوان وضع را به خود بگیرد همان التزام جدلى است که مى تواند به آن اعتقاد داشته و یا نداشته باشد.
بنابراین، وضع در اصطلاح عبارت است از : راى ملتزمٌ به .

موضع

قواعد و اصولى کلى در جدل وجود دارد که از آنها قضایاى مشهور فراوانى مى توان استخراج کرد. به این قواعد و اصول کلى، موضع گفته مى شود .
نکته مهم این که موضع ، ممکن است خود از قضایاى مشهور نباشد امّا ریشه و منشأ بسیارى از قضایاى مشهور باشد ؛ مثلاً به این قاعده توجه کنید : اگر یکى از دو ضد در موردى صادق باشد ضد دیگر در ضد آن مورد صادق خواهد بود . بر اساس این قاعده، قضایایى مشهور ، مانند قضایاى زیر به دست مى آید :
– اگر نیکى با دوستان پسندیده است ، پس بدى با دشمنان نیز پسندیده است ؛
– اگر آمد و شد با جاهلان ناشایست است، پس ترک نشست و برخاست با عالمان نیز شایسته نیست ؛
– هر گاه حق وارد شود باطل رخت بر مى بندد ؛
– اگر ثروتمندان فراوان شوند، مستمندان کم مى شوند ؛
– اگر گرما موجب انبساط است پس سرما سبب انقباض است .

مبادى جدل

مبادى اوّلیه جدل ، مشهورات و مسلّمات است .

ادوات جدل

دستیابى به ملکه صناعت جدل، منوط به تسلط و مجهز شدن به ابزار زیر است :
۱ . آگاهى از انواع مشهورات ، اعم از اجتماعى ، سیاسى ، اقتصادى ، اخلاقى و … ، به خصوص مشهورات مربوط به موضوع مورد بحث و نیز دسته بندى آنها .
۲ . شناخت الفاظ و واژه هاى مختلف علوم و آشنایى با احکام و حالات الفاظ ؛ مثل اشتراک ، تباین و ترادف .
۳ . توانایى و قدرت بر تشخیص مشترکات بین امور متفاوت و جهات افتراق آنها.

آداب جدل

در منطق براى هر یک از سائل و مجیب تعلیمات خاصى بیان شده است. علاوه بر این، آدابِ مشترکى نیز وجود دارد که جدلى ( سائل یا مجیب )باید به آنها توجه کند . اهمّ این امور عبارتند از :
۱ . دورى از استعمال الفاظ رکیک و سخیف و استفاده از عبارات زیبا و جذاب ؛
۲ . پرهیز از هرگونه تمسخر ، دشنام و ناسزا گویى ؛
۳ . رعایت کمال تواضع و فروتنى در هنگام سخن ؛
۴ . دورى از بحث با افراد ریاست طلب ، بد اخلاق و معاند . در صورت ضرورت باید مواظب ضربه هاى احتمالى بود و آنها را به بهترین وجه به خود ایشان باز گرداند ؛
۵ . التزام به جایگاه برتر حق و این که حقیقت بالاتر از هر چیز است . در صورت روشن شدنِ حقیقت، باید آن را بدون چون و چرا پذیرفت ؛
۶ . توجه به اهمیت گیرایى بیان ، گویایى زبان و رسا بودن کلام در مناظره کننده ؛
۷ . ندادن فرصت بیش از حد به طرف مقابل براى تفکر و جولان در گفتار ؛
۸ . قاطعیت در بیان مطالب مورد نظر ؛
۹ . استفاده به جا از آیات، روایات ، مثل ها ، اشعار و داستان هاى مناسب .

ارسال نظر