X بستن تبلیغات
X بستن تبلیغات
header
متن مورد نظر

مروری تقویمی بر حوادث مهم و تأثیرگذار بر پیدایش انقلاب اسلامی

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

مقدمه

مروری تقویمی بر حوادث مهم و تأثیرگذار بر پیدایش انقلاب اسلامی ایران (۱۳۴۰-۱۳۵۸)

بی شک انقلاب اسلامی ایران که در بیست و دوم بهمن ماه سال ۱۳۵۷ به پیروزی رسید حرکتی بوده که ریشه در تحولات گذشته دور و نزدیک اسلام و ایران دارد . در همین رابطه صاحب نظران بیان داشته اند که انقلاب اسلامی ایران برگرفته از چهار قیام و نهضت مردم ایران ( قیام تنباکو – نهضت مشروطه – قیام ملی شدن نفت و قیام پانزده خرداد سال ۱۳۴۲ ) است .

بی تردید نقش قیام پانزده خرداد در زمینه سازی برای پیدایش انقلاب اسلامی ایران غیر قابل انکار می باشد زیرا این قیام کاملاً وجهه دینی و اسلامی داشته و از حوزه علمیه و رهبری علماء دینی بهره مند بوده و صف نیروهای اسلامی را از ملی گرایان ، غرب گرایان و کمونیست ها جدا کرد . در این پژوهش بر آن هستیم تا به طور اجمالی برخی از تحولات سیاسی و مذهبی مهم ایران را که در پیدایش انقلاب اسلامی مؤثر می باشند تا سال ۱۳۵۸ به صورت تقویمی مرور کنیم . تا برای کسانی که به هر دلیلی حوصله و وقت مطالعه تفصیلی تاریخ معاصر را  ندارند مفید باشد .

مقدمه

مروری تقویمی بر حوادث مهم و تأثیرگذار بر پیدایش انقلاب اسلامی ایران (۱۳۴۰-۱۳۵۸)

بی شک انقلاب اسلامی ایران که در بیست و دوم بهمن ماه سال ۱۳۵۷ به پیروزی رسید حرکتی بوده که ریشه در تحولات گذشته دور و نزدیک اسلام و ایران دارد . در همین رابطه صاحب نظران بیان داشته اند که انقلاب اسلامی ایران برگرفته از چهار قیام و نهضت مردم ایران ( قیام تنباکو – نهضت مشروطه – قیام ملی شدن نفت و قیام پانزده خرداد سال ۱۳۴۲ ) است .

بی تردید نقش قیام پانزده خرداد در زمینه سازی برای پیدایش انقلاب اسلامی ایران غیر قابل انکار می باشد زیرا این قیام کاملاً وجهه دینی و اسلامی داشته و از حوزه علمیه و رهبری علماء دینی بهره مند بوده و صف نیروهای اسلامی را از ملی گرایان ، غرب گرایان و کمونیست ها جدا کرد . در این پژوهش بر آن هستیم تا به طور اجمالی برخی از تحولات سیاسی و مذهبی مهم ایران را که در پیدایش انقلاب اسلامی مؤثر می باشند تا سال ۱۳۵۸ به صورت تقویمی مرور کنیم . تا برای کسانی که به هر دلیلی حوصله و وقت مطالعه تفصیلی تاریخ معاصر را  ندارند مفید باشد .

تقویم تحولات انقلاب اسلامی :

۸ فروردین ۱۳۴۰ : درگذشت آیت الله العظمی بروجردی

۱۶ اردیبهشت ۱۳۴۰ : برکناری جعفر شریف امامی از نخست وزیری و تشکیل کابینه دکتر علی امینی .

۱ بهمن ۱۳۴۰ : تظاهرات دانشجویان دانشگاه تهران و یورش وحشیانه کماندوهای شاه به دانشگاه .

۱۹ بهمن ۱۳۴۰ : تصویب لایحه اصلاحات ارضی از سوی دولت .

۲۳ اسفند ۱۳۴۰ : درگذشت آیت الله کاشانی .

۲۵ فروردین ۱۳۴۱ :‌ مسافرت شاه به آمریکا .

۲۷ تیر ۱۳۴۱ : برکناری دکتر علی امینی از نخست وزیری .

۳۰ تیر ۱۳۴۱ : تشکیل کابینه اسدالله علم .

۳ شهریور ۱۳۴۱ : سفر لیندون جانسون معاون رئیس جمهور آمریکا به ایران .

۱۴ مهر ۱۳۴۱ : اعلام تصویب لایحه انجمن های ایالتی و ولایتی از سوی دولت .

۱۶ مهر ۱۳۴۱ : اعلام خبر تصویب لایحه ددر روزنامه ها .

۱۷ مهر ۱۳۴۱ : تلگراف علماء به شاه در مخالفت با لایحه انجمن های ایالتی و ولایتی .

۱۰ آذر ۱۳۴۱ : اعلام لغو تصویب نامه انجمن های ایالتی و ولایتی از سوی دولت .

۱۹ دی ۱۳۴۱ : اعلام اصول ششگانه « انقلاب سفید » شاه .

۲ بهمن ۱۳۴۱ : تحریم رفراندوم لوایح ششگانه از سوی امام خمینی (ره) – تظاهرات وسیع بازاریان و دانشگاهیان علیه رفراندوم شاهانه .

۴ بهمن ۱۳۴۱ : سرکوبی دانشجویان دانشگاه تهران – سفر شاه به قم .

۶ بهمن ۱۳۴۱ : برگزاری رفراندوم شاه درباره لوایح ششگانه انقلاب سفید .

۱ فروردین ۱۳۴۲ : اعلام عزای عمومی از سوی امام و علمای اسلام به مناسبت ضربه های وارده از سوی رژیم شاه به مدرسه فیضیه قم و مدرسه طالبیه تبریز .

۱۳ خرداد ۱۳۴۲ : سخنرانی تاریخی حضرت امام در مدرسه فیضیه .

۱۵ خرداد ۱۳۴۲ : دستگیری حضرت امام (ره) و قیام عمومی مردم مسلمان ایران در شهرهای تهران ، قم ،‌ مشهد ، شیراز و کاشان و سرکوب شدید مردم توسط ارتش .

۲۹ تیر ۱۳۴۲ : آزادی علما و روحانیون دستگیر شده در ۱۵ خرداد .

۱۲ مرداد ۱۳۴۲ : آزادی امام خمینی (ره) از زندان و تحت نظر قرار دادن ایشان در قیطریه تهران .

۲۴ مهر ۱۳۴۲ : مسافرت ژنرال دوگل ، رئیس جمهور فرانسه به ایران .

۲۵ آبان ۱۳۴۲ : سفر لئونید برژنف ، رهبر اتحاد جماهیر شوروری به ایران .

۲۹ بهمن ۱۳۴۲ : استعفای اسدالله علم از نخست وزیری .

۳۰ بهمن ۱۳۴۲ : نخست وزیری حسن علی منصور .

۱۸ فروردین ۱۳۴۳ : آزادی امام خمینی (ره) و بازگشت ایشان به قم .

۱۵ خرداد ۱۳۴۳ :‌ سفر شاه به آمریکا .

۲۱ مهر ۱۳۴۳ : احیای رژیم کاپیتولاسیون و مصونیت مستشاران آمریکایی در ایران .

۴ آبان ۱۳۴۳ : سخنرانی تاریخی امام خمینی (ره) در مخالفت با رژیم کاپیتولاسیون در ایران .

۱۳ آبان ۱۳۴۳ : تبعید امام خمینی (ره) به ترکیه در پی مخالفت ایشان با رژیم کاپیتولاسیون در ایران – بازداشت آیت الله سید مصطفی خمینی .

۱۶ دی ۱۳۴۳ : تبعید آیت الله شهید حاج سید مصطفی خمینی به ترکیه .

۱ بهمن ۱۳۴۳ : کشته شدن حسن علی منصور به وسیله گروه محمد بخارایی .

۷ بهمن ۱۳۴۳ : نخست وزیری امیر عباس هویدا .

۲۱ فروردین ۱۳۴۳ : تیراندازی رضا شمس آبادی به شاه در کاخ مرمر .

۲۱ خرداد ۱۳۴۳ : سفر شاه به آمریکا .

۱۴ اسفند ۱۳۴۵ : درگذشت دکتر محمد مصدق . ۲۷ فروردین ۱۳۴۶ : نامه سرگشاده امام خمینی (ره) به هویدا – پیام به حوزه ی علمیه قم از نجف اشرف .

۶ خرداد ۱۳۵۰ : سخنرانی تاریخی امام خمینی علیه جشن های ۲۵۰۰ ستاله .

۱۹ مهر ۱۳۵۰ : برگزاری مراسم جشن های ۲۵۰۰ ساله « شاهنشاهی » در تخت جمشید .

۹ و ۱۰ خرداد ۱۳۵۱ : سفر نیکسون به ایران و موافقت با خرید هر نوع سلاح از آمریکا به جز سلاح هسته ای .

۱۴ آبان ۱۳۵۱ : بسته شدن حسینیه ارشاد ، مسجدالجواد و مسجد هدایت .

۱۹ آبان ۱۳۵۱ : پیام امام خمینی در پشتیبانی از مجاهدات مردم فلسطین .

۲۹ آذر ۱۳۵۲ : اعزام واحدهای ارتش ایران به جبهه ی ظفار ( بحرین ) .

۷ دی ۱۳۵۲ :‌ شهادت آیت الله غفاری از روحانیون انقلابی .

۲۷ آبان ۱۳۵۳ : سفر شاه به شوروی .

۱۱ اسفند ۱۳۵۳ : اعلام موجودیت حزب رستاخیز .

۱۵ خرداد ۱۳۵۴ : تظاهرات و تحصن روحانیون در مدرسه ی فیضیه به مناسبت قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ .

۱۷ خرداد ۱۳۵۴ : یورش رژیم شاه به مدرسه ی فیضیه ی قم .

۱ فروردین ۱۳۵۵ : آغاز جشن های پنجاهمین سال سلطنت پهلوی و تغییر تاریخ هجری شمسی به تاریخ شاهنشاهی .

۱۲ آبان ۱۳۵۵ : انتخاب جیمی کارتر به ریاست جمهوری آمریکا .

۱۹ آبان ۱۳۵۵ : اعلام فضای باز سیاسی از سوی شاه .

۲۴ اسفند ۱۳۵۵ : پایان جشن های پنجاهمین سال سلطنت پهلوی .

۱۵ مرداد ۱۳۵۶ : استعفای هویدا و نخست وزیری جمشید آموزگار .

۱ آبان ۱۳۵۶ : شهادت آیت الله حاج سید مصطفی خمینی .

آیت الله سید مصطفی خمینی فرزند ارشد امام (ره) – که در دوران تبعید ایشان در کنار پدر بود و از نظر علمی نیز جایگاه والایی داشت – به گونه ای مرموز در نجف به شهادت می رسد . مجالس بزرگداشت ارتحال فرزند امام در شهرهای ایران فرصتی شد تا گویندگان و سخنرانان انقلابی به افشای جنایت های رژیم پهلوی و ابلاغ اهداف قیام پانزدهم خرداد ۱۳۴۲ بپردازند .

۲۲ آبان ۱۳۵۶ : سفر شاه به آمریکا و تظاهرات دانشجویان ایرانی علیه شاه در واشنگتن .

۱۷ در ۱۳۵۶ : انتشار مقاله ی موهن درباره ی امام خمینی در روزنامه اطلاعات . به دنبال شهادت آیت الله سید مصطفی خمینی و مراسم بزرگداشت وی که باعث شد نام امام خمینی به صورت گسترده بر سر زبان ها بیفتد ، رژیم تصمیم به انتقام گرفت و در سالروز کشف حجاب ، مقاله « ایران و استعمار سرخ و سیاه » با نام مستعار رشیدی مطلق در روزنامه ی اطلاعات به چاپ رسید که در آن به امام خمینی و روحانیت انقلابی اهانت شده بود . درج این مقاله اعتراض عمومی به ویژه حوزه ها و تعطیلی دروس را به همراه داشت .

۱۹ دی ۱۳۵۶ : سرکوبی قیام مردم قم توسط پلیس شاه و سخنرانی امام (ره) پس از فاجعه کشتار مردم قم .

قیام مردم قم در اعتراض به مقاله ی روزنامه اطلاعات به خاک و خون کشیده شد . این حرکت عمومی آ‎غاز فاز نهایی انقلاب اسلامی است که در قالب مراسم ۳ ،‌7 و ۴۰ شهدای شهرهای مختلف به سراسر کشور گسترش یافت .

۲۹ بهمن ۱۳۵۶ : قیام عمومی مردم تبریز به مناسبت چهلمین روز شهدای ۱۹ دی قم .

۱۰ فروردین ۱۳۵۷ :‌ چهلم شهدای تبریز و تظاهرات خونین در یزد و جهرم .

۶ اردیبهشت ۱۳۵۷ : سفر ریگان نامزد ریاست جمهوری آمریکا به ایران .

۲۰ مرداد ۱۳۵۷ : تظاهرات خونین در اصفهان .

۲۲ مرداد ۱۳۵۷ :‌ ترور شهید سید علی اندرزگو توسط ساواک شاه .

۲۸ مرداد ۱۳۵۷ : آتش سوزی سینما رکس آبادان .

۵ شهریور ۱۳۵۷ : استعفای آموزگار و نخست وزیری شریف امامی . تغییر مبدأ تاریخ از شاهنشاهی به هجری شمسی .

۱۶ شهریور ۱۳۵۷ : اعلام حکوت نظامی در تهران و ۱۲ شهر دیگر .

۱۷ شهریور ۱۳۵۷ : کشتار بی رحمانه ی مردم تهران در میدان ژاله ،‌ « جمعه سیاه » .

۲۵ شهریور ۱۳۵۷ : فاجعه ی زلزله ی طبس .

۲ مهر ۱۳۵۷ : محاصره ی منزل امام در نجف .

۱۱ مهر ۱۳۵۷ : هجرت امام از عراق به کویت .

۱۳ مهر ۱۳۵۷ : ورود حضرت امام به پاریس .

۱۹ مهر ۱۳۵۷ : انفجار بمب در اتوبوس حامل آمریکایی ها – اعلام حمایت مجدد کارتر از شاه .

۲۴ مهر ۱۳۵۷ : به آتش کشیده شدن مسجد جامع کرمان به دست چماق داران رژیم شاه .

۸ آبان ۱۳۵۷ : آزادی جمعی از زندانیان سیاسی – اعتصاب سراسری کارگران نفت .

۱۳ آبان ۱۳۵۷ : کشتار دانش آموزان و دانشجویان در مقابل دانشگاه تهران .

۱۴ آبان ۱۳۵۷ : نطق تلویزیونی شاه « من پیام انقلاب شما ملت ایران را شنیدم » – استعفای شریف امامی و نخست وزیری ازهاری .

۳۰ آبان ۱۳۵۷ : هجوم وحشیانه رژیم به حرم مطهر امام رضا (ع) .

۵ آذر ۱۳۵۷ : اعلام عزای عمومی از سوی امام و علماء اسلام به مناسبت حمله رژیم به حرم مطهر امام رضا (ع) .

۱۰ آذر ۱۳۵۷ : تظاهرات خونین شبانه مردم تهران در میدان سرچشمه .

۱۹ و ۲۰ آذر ۱۳۵۷ : راهپیمایی تاریخی مردم تهران در تاسوعا و عاشورا .

۲۰ آذر ۱۳۵۷ : حمله به پادگان لویزان توسط نظامیان جان بر کف مسلمان .

۵ دی ۱۳۵۷ : شهادت استاد کامان نجات اللهی .

۹ دی ۱۳۵۷ : نخست وزیری بختیار .

۱۷ دی ۱۳۵۷ : ورود ژنرال هایزر به تهران .

۲۲ دی ۱۳۵۷ : تشکیل شورای انقلاب اسلامی به فرمان امام خمینی (ره) .

۲۶ دی ۱۳۵۷ :‌ فرار شاه .

۷ بهمن ۱۳۵۷ : تحصن روحانیون در مسجد دانشگاه تهران .

۱۲ بهمن ۱۳۵۷ : ورود امام خمینی (ره) به ایران .

۱۵ بهمن ۱۳۵۷ : تعیین مهندس بازرگان به نخست وزیری دولت موقت از سوی امام (ره) .

۱۹ بهمن ۱۳۵۷ : اعلام حمایت همافران و نیروی هوایی از انقلاب اسلامی .

۲۰ بهمن ۱۳۵۷ : اعلام لغو حکومت نظامی از سوی حضرت امام (ره) .

۲۲ بهمن ۱۳۵۷ : پیروزی انقلاب اسلامی .

۲۵ بهمن ۱۳۵۷ : معرفی اعضای کابینه توسط مهندس بازرگان . این کابینه از همان ابتدا ، حل مسائل و مشکلات موجود در قالبهای سیاسی رایج بود و از هرگونه اقدام و حرکت انقلابی در جهت ایجاد تغییرات بنیادی در نهادها و ساختارها و نهادها به جای مانده از رژیم گذشته و ایجاد نهادهای نو پرهیز می نمود که هیچ سازگاری با فضای انقلابی و مطالبات عمومی انقلابی و نیز ماهیت انقلاب اسلامی نداشت .

۱۰ و ۱۱ فروردین ۱۳۵۸ : رفراندوم تعیین نظام سیاسی کشور ؛ که با اعلام نتیجه ی آن ( ۲/۹۸ % رأی «‌آری » به جمهوری اسلامی ) در ۱۲ فروردین ۱۳۵۸ ، این روز به نام روز جمهوری اسلامی نام گرفت . بر خلاف عرف بسیاری از انقلاب های دنیا که در سال های اول اداره ی جامعه با نظر انقلابیون صورت می گیرد ، در مدت کنتر از ۵۰ روز ، اولین مشارکت عمومی مردم در پای صندوق رأی تجربه شد و با رأی عمومی نوع نظام سیاسی کشور ، که در مطالبات دوران انقلاب هم مطرح شده بود ، مشخص گردید .

۵ خرداد ۱۳۵۸ : صدور دستور امام خمینی (ره) به دولت موقت که در آن خواستار تسریع در برگزاری انتخابات و تشکیل مجلس متشکل از نمایندگان مردم برای بررسی ، تدوین و تصویب قاونون اساسی شدند .

۱۲ خرداد ۱۳۵۸ : برگزاری انتخابات مجلس بررسی نهایی قانون اساسی مرکّب از خبرنگاران ملت .

۲۸ خرداد ۱۳۵۸ : تشکیل مجلس بررسی نهایی قانون اساسی با عضویت ۷۲ نماینده . این مجلس به بررسی پیش نویس پیشنهادی دولت موقت ، ۶۵ فقره اظهار نظرهای مفصل و جامع ، ۴۰۰۰ پیشنهاد و یک هزار طومار با امضای ۱۸۰۰۰۰ نفر پرداخت و در نهایت قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران را مشتمل بر یک مقدمه و ۱۲ فصل و ۱۷۵ اصل تهیه و تنظیم کرد که در جلسه علنی ۲۴ آبان ماه ۱۳۵۸ به تصویب نهایی نمایندگان رسید .

۱۳ آبان ۱۳۵۸ : اشغال سفارت آمریکا توسط دانشجویان مسلمان پیرو خط امام – این حرکت « انقلاب دوم » نام گرفت .

۱۴ آبان ۱۳۵۸ : استعفای مهندس بازرگان و دولت موقت پس از اشغال سفارت آمریکا توسط دانشجویان مسلمان پیرو خط امام .

۱۱ و ۱۲ آذر ۱۳۵۸ : برگزاری همه پرسی قانون اساسی جمهوری اسلامی ( در این همه پرسی ، قانون اساسی با ۵/۹۹ درصد آرای تصویب ملت رسید ) .[۱]

 

منابع و مؤاخذ :

۱- مجیدی ، دکتر محمدرضا ، ده گفتار پیرامون انقلاب اسلامی  ، قم دفتر نشر معارف ، ۱۳۸۲ ، صص ۵۲ – 59 . 

۲- انقلاب اسلامی و چرایی و چگونگی رخداد آن ، جمعی از نویسندگان ، معاونت امور اساتید و دروس معارف اسلامی ، ۱۳۷۷ ،‌ صص ۱۳۱ – 177 .

www.padida.ir-3


[۱] – مجیدی ، دکتر محمدرضا ، ده گفتار پیرامون انقلاب اسلامی  ، قم دفتر نشر معارف ، ۱۳۸۲ ، صص ۵۲ – 59 . ر .ک : انقلاب اسلامی و چرایی و چگونگی رخداد آن ، جمعی از نویسندگان ، معاونت امور اساتید و دروس معارف اسلامی ، ۱۳۷۷ ،‌ صص ۱۳۱ – 177 .

ارسال نظر