X بستن تبلیغات
X بستن تبلیغات
header
متن مورد نظر

نوروز جشن ایرانیان

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

جشن باشکوه نوروز در نزد همه ایرانیان، پایه‌ای بسیار ارجمند دارد. این خجسته جشن باستانی یکی از یادگارهای برجسته و بزرگ و شادی آفرین هزاران سال پیش است که با همان شکوه دیرین در آغاز سال خودنمایی می کند و ایرانیان را شاد وخرم می‌سازد. نوروز واژه مرکبی است که از دو جزء(نو ) و (روز) تشکیل شده است وهمانگونه که در لغت فارسی افاده معنی می‌کند مفهوم (روز نو) از آن برمیآید و به نخستین روز از اولین ماه سال خورشیدی تعلق می‌گیرد. اصل پهلوی این واژه (نوک روح) یا (نوگ روز) بوده است. هدف از مراسم نیایش نوروز: به اعتقاد گوپیر هندشناس هلندی ،‌آغاز هر سال جدید نموداری از تجدید نظام گیتی و شروع دوره‌ای جدید بوده است. هدف مراسم مذهبی ونیایش‌هایی که درزمینه نوشدن سال به عمل میآمده آن بوده است که از رجعت مجدد جهان به وضع ناشناس و پر هرج ومرج قبل جلوگیری گردد. این افسانه آفرینش هندی که فقط شبح و سوادی(پیش نویس) از داستان اصلی واساس آن است بدون تردید به دوران زندگی مشترک اقوام آریایی مربوط می‌گردد. در ایران می‌توانیم شبیه این مراسم را در سنن و رسومی که اکنون در صورت‌های جدید تر خود متداول است جستجو کنیم. جشن سالیانه ایرانیان در نوروز که پس از اسلا‌م نیز برپا می‌شود بدون شک اساس وسابقه‌ای بسیار قدیمی دارد و نشانه و رمزی از خلقت جدید هر سال است.

نوروز جشن ایرانیان   

 جشن باشکوه نوروز در نزد همه ایرانیان، پایه‌ای بسیار ارجمند دارد. این خجسته جشن باستانی یکی از یادگارهای برجسته و بزرگ و شادی آفرین هزاران سال پیش است که با همان شکوه دیرین در آغاز سال خودنمایی می کند و ایرانیان را شاد وخرم می‌سازد. نوروز واژه مرکبی است که از دو جزء(نو ) و (روز) تشکیل شده است وهمانگونه که در لغت فارسی افاده معنی می‌کند مفهوم (روز نو) از آن برمیآید و به نخستین روز از اولین ماه سال خورشیدی تعلق می‌گیرد. اصل پهلوی این واژه (نوک روح) یا (نوگ روز) بوده است. هدف از مراسم نیایش نوروز: به اعتقاد گوپیر هندشناس هلندی ،‌آغاز هر سال جدید نموداری از تجدید نظام گیتی و شروع دوره‌ای جدید بوده است. هدف مراسم مذهبی ونیایش‌هایی که درزمینه نوشدن سال به عمل میآمده آن بوده است که از رجعت مجدد جهان به وضع ناشناس و پر هرج ومرج قبل جلوگیری گردد. این افسانه آفرینش هندی که فقط شبح و سوادی(پیش نویس) از داستان اصلی واساس آن است بدون تردید به دوران زندگی مشترک اقوام آریایی مربوط می‌گردد. در ایران می‌توانیم شبیه این مراسم را در سنن و رسومی که اکنون در صورت‌های جدید تر خود متداول است جستجو کنیم. جشن سالیانه ایرانیان در نوروز که پس از اسلا‌م نیز برپا می‌شود بدون شک اساس وسابقه‌ای بسیار قدیمی دارد و نشانه و رمزی از خلقت جدید هر سال است.

 

 

نوروز در ایران باستان در دوران هخامنشی : داریوش شاه هخامنشی چنانکه از آثار بابل برمیآید درنوروز هر سال به معبد( لعل مردوک) رب النوع بزرگ بابل می‌رفت و دست ‌آن را می‌گرفت چون این پادشاه و شاهان دیگر هخامنشی برای تحکیم بنیان قدرت خود معمولا‌ در انظار هریک از ملل، خود را طرفدار مذهب ایشان معرفی و مطابق آداب مذهبی آنان رفتار می نمودند. در این عهد پادشاهان در نوروز به بار عام می نشستند. بار عام، عمارتی مخصوص بوده و شاه در ایوان این عمارت می‌ایستاد و اطراف وی صف می‌کشیدند و مراسم نوروز در کمال جلا‌ل و جبروت اجرا می‌شد. نوروز در عصر ساسانی:در عصر ساسانی جوامع شهرنشین ایران،‌به همه تلا‌ش‌های چندین هزارساله خویش تصویری قانونی پوشانده‌اند. در این میان نوروز نیز مقام و موقع خاص را دارد.ایرانیان پایه‌های اساطیر کهن خود را نیز در همین دوران نهاده‌اند وبی شک برای آن نمادهای گوناگونی داشته اند. نوروز در عهد ساسانیان: ساسانیان نوروز را (نوک روز) می‌گفتند. در این عید کسانی که کار می کردند، دست از کار کشیده به استراحت وشادی و شادمانی می پرداختند. یکی از کتب پهلوی نسبتا جدید همه حوادث گذشته و آینده که در نوروز واقع شده وخواهد شد را شرح می‌دهد. یعنی از روزی که اهورامزدا جهان را بیافرید و ایام فرخنده‌ای که در تاریخ داستانی مذکور است تا پایان عمر در آن آمده‌است. نوروز عید بهاری است. در این روز مالیات‌های وصول شده را به حضور شاه عرضه می داشتند و شاه به عزل و نصب حکام می‌پرداخت. عید نوروز شش روز متوالی دوام داشت ودرا ین شش روز سلا‌طین ساسانی پاره می‌دادند و نجبای بزرگ واعضای خاندان خود را به ترتیب منظم میپذیرفتند و به حضار عیدی می‌دادند. روز ششم را سلا‌طین برای خود ومحرمان درگاه جشن می گرفتند در روز ششم نوروز ،‌همه قسم مراسم متداوله ملی اجرا می‌شده. در روز اول، مردم صبح بسیار زود برخاسته، به کنار نهرها و قنات‌ها رفته شستشو می‌کردند و به یکدیگر آب می‌پاشیدند و شیرینی تعارف می‌کردند. صبح پیش از آنکه کلا‌می ادا کنند شکر می خوردند و یا سه مرتبه عسل می‌لیسیدند و برای حفظ بدن از ناخوشی‌ها و بدبختی‌ها روغن به تن می‌مالیدند و خود را با سه قطعه موم دود می‌دادند. در این روز سکه نو می‌زدند و آتشکده را پاک و طاهر می کردند.

سنت های غذایی در نوروز

یقینا، در میان همه روزهای جشن و سروری که در ایران وجود دارد و از گذشته های دور تا به امروز اعتبار و منزلت اجتماعی خود را حفظ کرده ، نوروز در ردیف مهم ترین آن ها محسوب میشود.

در مطالبی که در مورد نوروز نوشته شده یا شنیده ایم، افزون بر خوردنی های سفره ی هفت سین و شیرینی های نوروز، گاه از غذا های ویژه ی شب پیش از نوروز و شب اول سال در خانواده های سنتی شهرها و منطقه های مختلف یاد شده است. خوراکی هایی که با ویژگی های اقلیمی و نوع فرآورده های هر منطقه هماهنگی داشته و در عین حال بهترین و کمیاب ترین غذای منطقه بوده و همه ی قشرهای اجتماعی خود را ملزم به مصرف همان خوراک میدانستند.

به طور مثال :

در استان خراسان ظهر یا شب آخر سال سبزی پلو با ماهی، کوکو و مرغ تهیه میکنند. و مقدار از آن برای سال نو نگاه می دارند.

شب اول سال نو ، رشته پلو می خورند.

روز شنبه ی اول سال هم آش رشته می پزند، آنها براین باورند که پختن آش سبب میشود تا در تمام مدت سال کارشان بگیرد.

در استان گیلان ، در شب چهارشنبه سوری و شب اول سال نو، نوعی خورش از انواع سبزی های کوبیده (اسفناج ، شوید ، تره ، نعنا ، سیر و گزنه) و تخم مرغ که در تابه سرخ میکنند و می پزند و می خورند. انواع ماهی (دودی ، شور ، سفید و کولی (نوعی ماهی ریز) را نیز در سفره حاصر میکنند.

در استان آذربایجان به شب و روز پیش از نوروز بسیار اهمیت میدهند در واقع برای چهارشنبه سوری پیش از عید نوروز اهمیت قائلند. در این شب بهترین غذا را طبخ می کنند. شام شب آخر سال باید \”پلو\” باشد. (پلو، نشانه رفاه و برکت در سفره است) و عموما مقید به ذبح گوسفند ، بره یا اقلا مرغ هستند.

در استان کردستان: همه مردم در شب نوروز بایستی پلو یا شیر برنج بخورند
در حال حاضر، با گسترش ارتباطات و معرفی جشن ها و آیین های کهن از طریق رسانه ها، نوعی یکسانی در برگزار مراسم، آیین ها و تهیه غذا ها در اعیاد و جشن ها (به خصوص نوروز) در همه شهرها و استان های کشور دیده میشود.
به طوری که اکثریت براین باورند که در شب اول عید ، سبزی پلو با ماهی خورده شود. (سبزی نمادی از فرا رسیدن بهار سرسبز ، پلو نشانه رفاه و برکت در سفره و ماهی نشانه رزق و روزی حلال میباشد) .

و اولین ناهار سال نو هم باید رشته پلو باشد تا همه خانواده در سال جدید ، رشته کارها در دستشان باقی بماند

نوروز در شیراز :

خرید لباس عید 

 از یکی دو ماه به نوروز مانده شیرازی ها به بازار می روند و لباس عیدشان را می خرند پارچه هایی معمولاً خریداری می شود که دارای رنگ روشن و سرخ یا زرد باشد و معتقد بودند اگر لباس را خودشان بدوزند پارچه آن را روزهای دوشنبه یا جمعه قیچی کنند و نیز معتقد بودند که روز پنج شنبه ساعت سنگین است و لباس مدتی روی دست می ماند تا دوخته شود. روز سه شنبه اگر بریده شود نصیب دزد یا مرده شور خواهد شد و روز چهار شنبه می سوزد وسایل خانه نیز باید عوض شود و یا تمیز گردد. پختن نان شیرین از جمله کارهایی است که حتماً باید قبل از عید و برای عید انجام بگیرد .

 سبز کردن

 گندم، عدس، تره تیزک، ده پانزده روز به عید مانده در خانه های شیراز صورت می گیرد. برای این کار از ظرفی استفاده می کنند که از جنس مس یا روی باشد و بعد مقداری دانه ابتدا به سلامتی امام زمان می ریزند و به ترتیب بعد از آن نام اعضای خانواده را می آورند .

 خانه تکانی یا رفت و روب

 یکی دو هفته پیش از عید خانه تکاتی یا رفت و روب انجام می گیرد و مجدداً اثاثیه را جابه جا می کنند و گرد گیری می کنند و دوباره آنها را می چینند. در مراحل بعد تخم مرغ رنگ کردن است که آن ها را آب پز می کنند و رنگ های شاد بر روی آنها می زنند.

 سفره و ساعت تحویل سال

 برای تحویل سال همه در یکی از اطاق های خانه شان سفره می اندازند . پیش از هر چیز آیینه و قرآن در آن می گذارند و بعد هفت سین را می گذارند.

 هفت سین

 عبارت است از سماق، سیر، سنجد، سمنو، سکه، سرکه، سبزی .

در شیراز علاوه بر هفت سین( هفت میم ) را هم درسفره می گذارند که هفت میم عبارتند از: مدنی ( لیمو شیرین )، مرغ، ماهی، میگو، مسقطی، ماست و مویز. به علاوه کنگر ماست، عسل، خرما، کره، پنیر، کاهو، تخم مرغ رنگی و …. موقع تحویل سال همه اهل خانه باید با لباس نو بر سر سفره باشند اسپند نیز دود می شود و  هر کدام از این ها فلسفه ای دارد. شمع برای روشنایی خانه و زندگی، قرآن نشان توجهی است که باید در آغاز سال به خداوند داشته، به علاوه در سال نو، صاحب قرآن یار و مددکار اهل خانه خواهد بود.

پول نشان از خیر و برکت و رفاه، اسپند برای دوری از چشم زخم حسود، برنج، نشانی از خیر و برکت و فراوانی، آب, نشان صافی و پاکی و روشنایی و گشایش کار. ماهی قرمز، شگون دارد. آیینه، برای رفع کدورت و نشانی ازصفا و پاکی و یکرنگی. طلا، نشانی از امید به وضع مالی خوب در سال نو. بعد از تحویل سال نباید شمع ها را با فوت خاموش کرد بلکه بایدگذاشت تا آخر بسوزند و یا با نقل و مسقطی خاموششان کرد .

یکی دیگر از اعتقادات مردم شیراز این است که هنگام تحویل سال در حرم حضرت شاهچراغ(ع) باشند که درآنجا شمع روشن می کنند و در دست می گیرند به این معنی که همیشه زیر نور شاهچراغ باشند . و یک نفر واعظ بالای منبر  می رود و دعا می خواند و مردم صلوات می فرستند و از طرف خادمین شاهچراغ روی مردم گلاب پاشیده می شود و همه به هم تبریک می گویند.

 دید و بازدید

 از بامداد نوروز دید و بازدیدها آغاز می شود در همه خانواده ها رسم است که به دیدار کسی که از نظر سن و شخصیت بر دیگران مزیت دارد بروند و دست او را ببوسند و تبریک بگویند و او نیز عیدی که شامل سکه یا پول است به آنها بدهد. بعضی نیز صبح عید نوروز یک بشقاب گندم برشته که شامل: کنجد، گندم، شاهدانه، نخودچی و کشمش است به اضافه یک بشقاب نان شیرین به اضافه تخم مرغ رنگی یا سکه به کوچک ترها می دهند.

 عید نوروز درماه رمضان:

 اگر عید نوروز در ماه رمضان بیفتد سفره انداخته می شود ولی دید و بازدیدها عموماً در ساعات بعد از افطار و در شب صورت می گیرد.

 عید نوروز در ماه محرم

 اگر نوروز در ماه محرم یا صفر بیفتد در اعیاد قربان و غدیر که پیش از دهه محرم است به عید مبارکی می روند و گندم سبز می کنند ممکن است در نوروز سفره مختصری که حاوی قرآن مجید، سبزی، آینه و میوه است انداخته شود ولی دید و بازدید به صورت عادی و معمولی مفهومی ندارد.

 سیزده بدر:روز دوازده فروردین همه وسایل تهیه می شود و هر چه از شیرینی ها و آجیل ها باقی مانده برای صبح سیزده آماده می شود که البته همراه آن سرکه و کاهو نیز هست. صبح سیزده فروردین همه دسته دسته عازم کوه و باغ های اطراف شیراز می شوند و معتقدند در روز سیزده فروردین نباید در خانه ماند زیرا این روز نحس و بدیمن می باشد. روز سیزده پیش از طلوع آفتاب و تا پاسی از شب ادامه دارد در عصر این روز ویژه سبزی گره زدن دخترهاست که در واقع برای گشایش بخت خود این کار را می کنند و ترانه هایی می خوانند چنانچه سیزده به ماه رمضان بیفتد. مراسم را بعد از تمام شدن ماه رمضان در اولین جمعه یا اولین عید انجام می دهند. 

 نوروز در خراسان:

در خراسان همه از بزرگ و کوچک، فقیر و غنی به آداب و رسوم نوروز پایبندند و علا‌قه‌مند در اجرای سنن باستانی این عید ملی سخت می کوشند، چند روز متوالی دست از کار می کشند و ایام و ساعات خود را صرف عیش و نوش و شور و سرور وخوردن اطعمه لذیذ و شیرینی و تنقلا‌ت و تفریح و خنده می‌کنند، گندم وعدس سبز می کنند، لباس نو می‌پوشند، بازی می‌کنند وآب به هم می پاشند، اسفند می‌سوزانند،‌تخم مرغ رنگ کرده درست می کنند و کاکین را به پارچه‌های رنگارنگ و فرش‌های خوش نقش وزیبا میآرایند. پوست پلنگ و کشکول و تبرزین به در و دیوار میآویزند و به دیدن هم می‌روند، یکدیگر را می بوسند و سال نو را به خویشان و دوستان خود تبریک می‌گویند. برای آنها پیروز بختی وشادکامی آرزو می‌کنند و به یکدیگر هدیه می دهند و خلا‌صه در انجام مراسم نوروزی و برپا داشتن آداب و رسوم کهن باستانی سنگ تمام می گذارند. از چند هفته به نوروز جشنی خاص در مردم پدید میآید. همه در فکر تهیه لباس نو، این سو و آن سو می‌روند و همه خانه تکانی می‌کنند. ظروف مسین را به رویگری می‌دهند که سفید کند، جامه‌ها را می ‌شویند و ‌فرش‌ها را می تکانند. همه خراسانی‌ها در و پنجره و پله و دستگیره‌ها را تمیز می‌کنند و از تمام اثاث خود گرد می‌زدایند تا در شب عید و موقع تحویل سال، همه اتاق‌ها و زوایای خانه پاک و پاکیزه باشد گندم یا عدس در بشقاب و دوری خیس می کنند گروهی نیز خانه زن و فرزند می‌مانند زیرا عقیده دارند که اگر در موقع تحویل از خانه وخویشان خود دور باشند، قسمت اعظم سال را به دوری از خانواده مبتلا‌ خواهند شد. چند لحظه قبل از تحویل سال اندکی آرد خمیر می‌کنند و درگوشه‌ای می‌گذارند تا به اصطلا‌ح (ورآید) بعد سماور را روشن می کنند و سفره هفت سین را می‌چینند و لباس های نو خودرا می پوشند. اسفند در آتش می ریزند مشک و غیره را می سوزانند و در اطاق چراغ یا شمعی می افروزند. آنگاه سفره سفیدی در وسط اتاق پهن می‌کنند و دو عده لا‌یه یا چراغ یا دو شمع روشن می کننددو عدد لا‌له یا چراغ یا دو شمع روشن می کنند و در وسط آن می گذارند. بین آن دو یک جلد کلا‌م الله مجید و یک آینه می گذارند و چند دانه گندم می پاشند. روی آینه هم یک تخم مرغ می گذارند تا در موقع تحویل روی آینه بچرخد. یک ظرف عسل در گوشه سفره و یک عدد نان سنگک نیز در گوشه دیگر می گذارند.سینی هفت سین را هم می چینند.

ارسال نظر