X بستن تبلیغات
X بستن تبلیغات
header
متن مورد نظر

اثرات لیزر بر پوست

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

پیشگفتار

لیزر یک نوع نور برانگیخته شده و پرانرژی است که در شرایط عادی در طبیعت دیده نمی‌شود ولی با تکنولوژی و وسایل خاص می‌توان آن را ایجاد کرد. لیزر با نور معمولی تفاوت‌هایی دارد که این ویژگی‌ها باعث توانایی و کاربردهای خاص لیزر می‌شود.

نور معمولی طیفی وسیع از چندین اشعه نورانی مرئی و نامرئی است. این طیف از اشعه ماوراءبنفش با کمترین طول موج تا اشعه مادون قرمز با بیشترین طول موج را در برمی‌گیرد اما لیزر تنها از یک نوع اشعه نورانی با طول موج ثابت ساخته شده است به همین دلیل به آن نور «تک رنگ» هم می‌گویند. انرژی اشعه لیزر قابل افزایش است و تا چندین هزار برابر نور معمولی می‌تواند برسد. ویژگی دیگر اشعه لیزر موازی بودن اشعه آن است. به این ترتیب انتشار نور آن به اطراف حتی در مسیرهای طولانی بسیار کم است. بطوریکه نور تابیده شده توسط دستگاههای دقیق در فاصله چند صد متری کاملاً مسیر مستقیم خود را حفظ می‌کند. حتی قطر اشعه تابیده شده نیز تغییر نخواهد کرد.

پیشگفتار

لیزر یک نوع نور برانگیخته شده و پرانرژی است که در شرایط عادی در طبیعت دیده نمی‌شود ولی با تکنولوژی و وسایل خاص می‌توان آن را ایجاد کرد. لیزر با نور معمولی تفاوت‌هایی دارد که این ویژگی‌ها باعث توانایی و کاربردهای خاص لیزر می‌شود.

نور معمولی طیفی وسیع از چندین اشعه نورانی مرئی و نامرئی است. این طیف از اشعه ماوراءبنفش با کمترین طول موج تا اشعه مادون قرمز با بیشترین طول موج را در برمی‌گیرد اما لیزر تنها از یک نوع اشعه نورانی با طول موج ثابت ساخته شده است به همین دلیل به آن نور «تک رنگ» هم می‌گویند. انرژی اشعه لیزر قابل افزایش است و تا چندین هزار برابر نور معمولی می‌تواند برسد. ویژگی دیگر اشعه لیزر موازی بودن اشعه آن است. به این ترتیب انتشار نور آن به اطراف حتی در مسیرهای طولانی بسیار کم است. بطوریکه نور تابیده شده توسط دستگاههای دقیق در فاصله چند صد متری کاملاً مسیر مستقیم خود را حفظ می‌کند. حتی قطر اشعه تابیده شده نیز تغییر نخواهد کرد.

مقدمه

حتی‌ پیش‌ از کشف‌ لیزر(۱) ( LASER) در سال‌ 1960 ، مفهوم‌ آن‌ با عنوان‌ «اشعه‌ مرگ» برای‌ خوانندگان‌ داستان های‌ علمی‌ آشنا بود. هنوز هم‌ خیلی ها همین‌ تصور را دارند، اما امروزه‌ لیزر کاربردهای‌ فراوانی‌ دارد و به‌ صورت‌ ابزارهای‌ متداول‌ در مغازه‌ها، ادارات، کارخانه‌ ها و حتی‌ در خانه‌ها استفاده‌ می‌ شود.

به‌ ساده‌ترین‌ بیان، لیزر را می ‌توان‌ منبعی‌ از نور یا انرژی‌ تابشی‌ توصیف‌ کرد. اما لیزر ویژگی‌ های‌ بسیاری‌ دارد که‌ آن‌ را از دیگر منابع‌ نور مانند خورشید یا چراغ‌ برق‌ متمایز می ‌کند. دستگاه‌ های‌ لیزر به‌ شکل‌ها و اندازه‌های‌ متفاوتی‌ ساخته‌ شده ‌اند. آنها ممکن‌ است‌ کوچکتر از یک‌ نقطه‌ یا آن‌ قدر بزرگ‌ باشند که‌ برای‌ جا دادنشان‌ به‌ یک‌ ساختمان‌ نیاز باشد. اما با وجود این‌ تنوع، همه‌ آنها بر یک‌ اساس‌ کار می ‌کنند.

تابش‌ نور به‌ دو طیف‌ مرئی‌ و نامرئی‌ تقسیم‌ می ‌شود. طیف‌ مرئی‌ (نور سفید) خود از چندین‌ رنگ‌ تشکیل‌ شده‌ است. نیوتن‌ در سال‌ 1665 با تاباندن‌ نور سفید به‌ منشور شیشه ‌ای، طیف‌ رنگ‌ های‌ آن‌ (اصطلاحاً رنگ‌ های‌ متفاوت‌ رنگین ‌کمان) را مشخص‌ کرد. طیف‌ نامرئی‌ نیز شامل‌ تابش‌ مادون‌ قرمز (فرو سرخ)، میکروویو (MICROWAVE) و امواج‌ رادیویی‌ در یک‌ سر طیف‌؛ و تابش‌ فرا بنفش، اشعه‌ ایکس‌ و اشعه‌ گاما در سر دیگر طیف‌ می ‌شود. مجموع‌ این‌ها (مرئی‌ و نامرئی) تابش‌ الکترومغناطیسی‌ است.

هر یک از این‌ امواج‌‌ طول‌ موج‌ خاصی‌ دارند (منظور از طول‌ موج‌، فاصله‌ بین‌ دو قله‌ موج‌ است). اما دستگاه‌های‌ لیزر طوری‌ ساخته‌ شده ‌اند که‌ نور خارج ‌شده‌ از آنها تنها یک‌ طول‌ موج‌ دارد (اصطلاحاً تکفام) و تمام‌ موج‌ های‌ آن‌ روی‌ هم‌ می ‌افتند (اصطلاحاً همدوس). به‌ این‌ ترتیب‌ باریکه‌ شدیدی‌ از نور تولید می‌ شود.

دستگاه‌های‌ لیزر بسته‌ به‌ آن‌ که‌ محیط‌ فعال ‌کننده‌ آنها (ماده‌ای‌ که‌ به‌ عنوان‌ تقویت‌ کننده‌ نور به‌ کار می ‌رود) چه‌ باشد، به‌ انواع‌ لیزرهای‌ حالت‌ جامد، گاز و مایع‌ تقسیم‌ می ‌شوند.

همان‌ طور که‌ قبلاً اشاره‌ شد، لیزر در صنایع‌ کاربردهای‌ بسیاری‌ دارد؛ از آن برای‌ برش ‌دادن‌ و سوراخ‌ کردن‌ فلزات، جوشکاری، در مخابرات‌ نوری، در صنایع‌ نظامی‌ برای‌ دستگاه‌ های‌ بردیاب، در صنعت‌ نمایش‌ و فیلم سازی، در فروشگاه‌ها برای‌ خواندن‌ بارکد(BAR CODE) اجناس، در ویدئوها و ضبط صوت‌های‌ با دیسک‌ فشرده‌ و در بسیاری‌ موارد دیگر استفاده‌ می ‌شود.

علاوه‌ بر کاربردهای‌ پر توان‌ در صنایع‌ سنگین، دستگاه‌های‌ لیزر کاربردهای‌ زیادی‌ در حوزه‌های‌ ظریف ‌تر مانند پزشکی‌ دارند؛ مثلاً در جوش ‌دادن‌ شبکیه‌ چشم، در جراحی‌ به‌ جای‌ چاقوی‌ جراحی‌ (که‌ باعث‌ جلوگیری‌ از خونریزی‌ در محل‌ عمل‌ می‌شود)، در آنژیوپلاستی‌ عروق‌ کرونر (باز کردن‌ رگ ‌های‌ صدمه‌ دیده‌ قلب) و درمان‌ بسیاری‌ از مشکلات‌ پوستی‌، که‌ موضوع‌ اصلی‌ این‌ نوشتار است.

استفاده از لیزر در بیماریهای پوستی

از حدود ۴۰ سال پیش از اشعه لیزر در علم پزشکی استفاده شد. از جمله کاربردهای آن درمان بیماری های پوستی است. با توجه به اینکه اثر اشعه لیزر طول موج خاصی دارد، انرژی آن بطور اختصاصی توسط بافتهای مشخص جذب می‌شود. انرژی لیزر در بافت به انرژی گرمایی تبدیل شده، بافت را داغ و در نهایت تخریب می‌کند. در صورتی که بافتهای مجاور که به این طول موج حساس نیستند زیاد داغ نمی‌شوند. به این ترتیب با انتخاب لیزر مناسب و با دانستن ویژگیهای بافتی می‌توان ضایعه مورد نظر را تخریب کرد بدون اینکه صدمه زیادی به بافت سالم مجاور آن وارد شود. به طور مثال لیزری که طول موج ۵۸۵ نانومتر دارد، مانند Pulse dye laser، بیشتر روی بافتهای عروقی اثر می‌کند. پس برای رگهای واریسی پوست، لکه‌ها و خالهای عروقی اثر خیلی خوبی دارد.

شیوه‌ عملکرد لیزر در پوست‌

لیزرهای‌ متفاوتی‌ برای‌ پوست‌ به‌ کار می‌ روند. بسته‌ به‌ آن‌ که‌ چه‌ نوع‌ آن‌ استفاده‌ شود، سلول‌ یا مولکولِ هدف‌ در پوست‌ متفاوت‌ است. نور خارج ‌شده‌ از هر لیزر طول‌ موج‌ متفاوتی‌ دارد. بنابراین‌ در هر طول‌ موج، این‌ انرژی‌ جذب‌ ماده‌ خاصی‌ می ‌شود که‌ اصطلاحاً به‌ آن‌ کروموفور گویند. مثلاً اگر هدف‌ درمان، برداشتن‌ ضایعات‌ رنگی‌ از جمله‌ لکه‌های‌ قهوه‌ای‌ روی‌ پوست‌ باشد، کروموفور آن‌ رنگدانه‌ ملانین‌ است. در گروه‌ دیگری‌ از لیزرها ماده‌ هدف‌ آب‌ داخل‌ و خارج‌ سلولی‌ است. آب‌ نور را جذب‌ می‌ کند و تبخیر می شود. بنابراین‌ سلول‌ با از دست ‌دادن‌ رطوبت‌ خود از بین‌ می ‌رود. در حالی‌ که‌ سلول‌ های‌ مجاور سالم‌ باقی‌ می‌ مانند. این‌ خاصیت‌ لیزر (جذب‌ توسط‌ ماده‌ کروموفور و یا آب) باعث‌ شده‌ که‌ استفاده‌ از لیزر روشی‌ ایده‌آل‌ برای‌ از بین‌ بردن‌ بسیاری‌ ضایعات‌ پوستی‌ باشد؛ زیرا:

– احتیاج‌ به‌ عمل‌ جراحی‌ حذف‌ می‌ شود.

– درمان‌ معمولاً بدون‌ درد است‌ و یا فقط‌ با بی ‌حسی‌ موضعی‌ انجام‌ می‌ شود.

– خونریزی‌ و نیز اِسکار= SCAR ( جای زخم ِ عمل) بسیار کمتر از سایر روش‌هاست.

– زمان‌ کار اغلب‌ بسیار کوتاه‌ تر از دیگر روش‌هاست.

– در بعضی‌ موارد، تنها راه‌ درمان‌ برای‌ مشکل‌ پوستی‌ استفاده‌ از لیزر است.

عوارض‌ جانبی‌

لیزر در کنار اثرات‌ خوب، به‌ ندرت‌ عوارض‌ جانبی‌ نیز دارد. البته‌ پیش‌ از درمان، این‌ عوارض‌ به‌ اطلاع‌ بیمار می ‌رسد. پزشک‌ نیز با در نظر گرفتن‌ تمام‌ جوانب، سعی‌ خواهد کرد آنها را به‌ حداقل‌ برساند. بسته‌ به‌ این‌ که‌ از چه‌ سیستم‌ لیزری‌ و در درمان‌ چه‌ ضایعه‌ ای‌ از این‌ تکنولوژی‌ استفاده‌ شود، عوارض‌ متفاوت‌ خواهد بود. در یک‌ نگاه‌ کلی‌ می‌ توان‌ به‌ این‌ موارد اشاره‌ کرد:

– درد؛ که‌ غالباً خفیف‌ است‌ و می ‌توان‌ آن‌ را با استفاده‌ از بی‌ حس ‌کننده‌ های‌ موضعی‌ یا تزریقی، باز هم‌ کاهش‌ داد.

– تورم؛ که‌ بیشتر در اطراف‌ پلک‌ و گردن‌ ایجاد می‌ شود و معمولاً سه‌ تا پنج‌ روز بعد از عمل‌ از بین‌ می‌ رود.

– به‌ وجود آمدن‌ حالتی‌ شبیه‌ به‌ خون مردگی‌ زیر پوست؛ که‌ معمولاً بلافاصله‌ بعد از عمل‌ پدید می ‌آید و طی‌ هفت‌ تا ده‌ روز محو می‌ شود.

– ایجاد تاول‌ یا دَلـَمه‌ در محل؛ که‌ طی‌ یک‌ تا دو هفته‌ بهبود می‌یابد.

– افزایش‌ رنگ‌ پوست‌ یا کاهش‌ آن‌ در محل؛ که‌ طی‌ سه‌ تا شش‌ ماه‌ بهبود می ‌یابد.

– پدید آمدن‌ اِسکار؛ که‌ بسیار نادر است.

– این‌ که‌ ضایعه‌ مورد نظر کاملاً بهبود نیابد یا عود کند.

در پایان، به‌ این‌ نکته‌ اشاره‌ می‌ کنیم‌ که‌ به‌ لیزر باید نگاهی‌ واقع گرا داشت. انتظار بیش‌ از حد داشتن‌ منطقی‌ نیست‌ و گرفتن‌ نتیجه‌ صددرصد نیز همیشه‌ امکان‌ ندارد.

انواع لیزرهای موثر بر پوست و مو

به طور کلی کاربردهای لیزر را به شکل زیر می‌توان دسته‌بندی کرد: درمان ضایعات و خال‌های عروقی که معمولاً رنگ این ضایعات قرمز روشن یا تیره است. درمان انواع ضایعات رنگی و رنگدانه‌ای پوست که شامل خال‌های رنگی پوست و خالکوبی ها می‌شود، درمان و کاهش موهای زائد و ناخواسته بدن، کاهش چین و چروک، فرورفتگی ها و جای زخم‌های ناشی از بعضی بیماریهای پوستی از قبیل آکنه.

درمان بعضی از انواع بیماریهای پوستی از قبیل زگیل، جای زخم های برجسته و خارش دار (کلوئید)، ترک‌های پوستی ناشی از حاملگی و چاقی (Striae) و ترمیم زخم و همچنین استفاده از آن به عنوان وسیله‌ای برای برش بافت از کارایی‌های مهم این پدیده است.

تا به امروز دستگاههای لیزر متعددی برای از بین بردن ضایعات پوستی ساخته شده‌اند. عمده این ضایعات عبارتند از:

Ø     ضایعات عروقی

 رنگ این ضایعات معمولا قرمز روشن یا تیره می‌باشد. برای درمان این ضایعات از لیزرهای Pulse Dye Laser (PDL)، Nd-YAG، آرگون و KTP می‌توان استفاده کرد که لیزر PDL اختصاصی تر است و عارضه کمتری خواهد گذاشت.

 

Ø     ضایعات رنگدانه‌ای پوست

 ضایعات رنگدانه‌ای پوست مانند لک و خالهای قهوه‌ای. برای درمان این ضایعات می‌توان از لیزرهای Q-Switched استفاده کرد. این لیزرهای با طول موج بسیار کوتاه خود انرژی بسیار زیادی را در مدت زمان کوتاه به پوست وارد کرده، رنگدانه‌ها را تخریب می‌کنند. از جمله این لیزرها می‌توان Q-Switched Ruby، Q-Switched Alexandriteو Q-Switched Nd-YAG را نام برد.

Ø     عوارض رنگی

عوارض رنگی پوست مانند خالکوبی زیبایی یا خالکوبی تصادفی (اسفالت تاتو). این عوارض که ماهیتی رنگی دارند با دستگاههای Q-Switched که بالا نام برده شدند درمان می‌شوند.

Ø     موهای زائد

موهای زائد و یا ناخواسته صورت و بدن. این ضایعات احتیاج به لیزرهای با طول موج بلند دارند. بهترین و موثرترین لیزرهای موجود برای رفع این موها به ترتیب قدرت اثر عبارتند از: Alexandrite، Diode، Nd-YAG و Ruby

Ø     چین و چروک

چین و چروک، فرورفتگی و جای زخم ساده یا برجسته (کلوئید). در این موارد لیزرهای CO2 و Erbium-YAG بیشترین تاثیر را دارند. این لیزرها تخریب سطحی ایجاد می‌کنند که در نهایت باعث زخمی شدن پوست می‌شوند. امروزه تکنیک جدیدی به نام فراکسل ارائه شده است که با استفاده از لیزرهای بالا و بدون اینکه زخمی در پوست ایجاد کند همان تاثیر را می‌گذارد. این تکنیک به قدری زیرکانه ابداع شده است که همان تاثیر را با کمترین عارضه ایجاد خواهد کرد.

Ø     لکهای سفید پوستی

لکهای سفید پوستی و بیماری صدف (پسوریازیس). لیزر اگزایمر برای این بیماریها تاثیر قابل قبولی داشته‌اند. با توجه به اینکه این بیماریها ریشه در ژنتیک دارند، لیزر اگزایمر باعث بهبود سریع این بیماریها شده و طول دوره بهبود را طولانی خواهد کرد ولی احتمال عود بیماری همیشه وجود دارد.

Ø     برش بافت در جراحی

برش بافت در جراحی که در واقع جایگزین تیغ جراحی می‌باشد. مزیت استفاه از این روش برای برش کاهش میزان خونریزی است. تنها لیزری که این قابلیت را دارد لیزر CO2 است. برای انجام این برش لازم است لیزر بر عکس موارد بالا بطور مستمر (Continuous) به بافت تابیده شود. در موارد قبل لیزر بصورت ضربه‌ای (Shot) به پوست تابیده می‌شود.

Ø     دیگر بیماریهای پوستی

بعضی انواع بیماریهای پوستی از قبیل زگیل، ترک پوستی ناشی از حاملگی و یا چاقی. این بیماریها را هم می‌توان با لیزر PDL از بین برد.

آیا لیزر درمانی سرطان زاست؟

«فولیکولهای موها به صورت طبیعی دارای۲ مرحله رشد (آناژن) و استراحت (تلوژن) هستند که با رفع موهای زائد وارد مرحله رشد (فاز آناژن) می‌شود، هر چه این عمل بیشتر انجام شود سرعت رشد موهای زائد بیشتر می‌شود». «روشهای متفاوتی برای برداشتن موهای زائد وجود دارد (نظیر اپیلاسیون، تیغ و …) که استفاده از هر کدام تاثیر چندانی روی رشد مو ندارند اما برداشتن مو از ریشه منجر به سرعت بخشیدن به رشد موهای زائد می‌شود». وی افزود: الکترولیز (Electrolysis) یک روش برداشتن موهای زائد است که در آن با هدایت یک الکترود نازک و سوزنی شکل به داخل فولیکول مو و برقراری جریان الکترویکی فولیکول مو تخریب می‌شود و انجام این روش پر هزینه و طولانی مدت است.» او متذکر شد: « با انجام لیزر درمانی، به میزان ۷۰ تا ۸۰ درصد، در صورتی که حضور در جلسات آن خصوصا جلسات اولیه به شکل مرتب رعایت شود تعداد زیادی از موهای زائد از بین می‌رود». وی با بیان اینکه انجام لیزر درمانی پوست با مو تفاوت دارد، خاطرنشان کرد: « لیزر درمانی پوست در مواقعی استفاده می‌شود که هدف رفع اثر بجای مانده ناشی از جوش یا آکنه و چین و چروک و … است و روشی است که در آن پوست فرد حساس می‌شود چرا که پوست جدید در حال ساخته شدن است. اما در لیزر مو طول موج جدیدی از نور به سمت پیاز مو فرستاده می‌شود که آن را از بین ببرد و از رشد موهای زائد جلوگیری کند. در این روش پوست فرد حساس نمی‌شود. انجام لیزر درمانی سرطان‌زا نبوده اما زنان باردار و شیرده باید برای انجام آن احتیاط کنند».


منبع : پدیدا بزرگترین مرجع علمی ایرانیان

ارسال نظر