X بستن تبلیغات
X بستن تبلیغات
header
متن مورد نظر

اسفرزه

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

اسفرزه»که فرمول دارویى آن با نام «پسیلیوم» در بازار ایران موجود است، از قدیمى ترین گیاهان دارویى است که مصارف درمانى متعددى براى آن شناخته بودند. در کتب قدیم، از این گیاه با نام «اسفیوس» یاد شده است. در شیراز به آن «بتکو» مى گویند و در فارسى با نام «اسفرزه» شناخته مى شود. گیاه «اسفرزه» که دوگونه مهم دارویى یعنى (Plahtago ovata forskal) و(plantago psylliumlL.) از خانواده «بارهنگ» است، در بخش هاى وسیعى از ایران رویش داشته و امروز به لحاظ اقتصادى و دارویى در بسیارى از نقاط جهان کشت و تولید مى شود. این گیاه در اطراف تهران، شمال و شمال شرقى کشور (منجیل، رودبار، فیروزکوه، خراسان، دشت گرگان)، غرب (همدان، مهران، کردستان، ایلام) جنوب (بندرعباس، کرمان، اطراف بوشهر، مسجدسلیمان، بم) و خصوصاً در ماسه زارهاى کنار دریا انتشار یافته است. در چین و هند شرقى از دانه هاى اسفرزه جهت بهبود اسهال خونى، فشار خون بالا، سرفه، رفع یبوست و مشکلات تنفسى استفاده مى کنند.

 

اسفرزه»که فرمول دارویى آن با نام «پسیلیوم» در بازار ایران موجود است، از قدیمى ترین گیاهان دارویى است که مصارف درمانى متعددى براى آن شناخته بودند. در کتب قدیم، از این گیاه با نام «اسفیوس» یاد شده است. در شیراز به آن «بتکو» مى گویند و در فارسى با نام «اسفرزه» شناخته مى شود. گیاه «اسفرزه» که دوگونه مهم دارویى یعنى (Plahtago ovata forskal) و(plantago psylliumlL.) از خانواده «بارهنگ» است، در بخش هاى وسیعى از ایران رویش داشته و امروز به لحاظ اقتصادى و دارویى در بسیارى از نقاط جهان کشت و تولید مى شود. این گیاه در اطراف تهران، شمال و شمال شرقى کشور (منجیل، رودبار، فیروزکوه، خراسان، دشت گرگان)، غرب (همدان، مهران، کردستان، ایلام) جنوب (بندرعباس، کرمان، اطراف بوشهر، مسجدسلیمان، بم) و خصوصاً در ماسه زارهاى کنار دریا انتشار یافته است. در چین و هند شرقى از دانه هاى اسفرزه جهت بهبود اسهال خونى، فشار خون بالا، سرفه، رفع یبوست و مشکلات تنفسى استفاده مى کنند.

ترکیبات شیمیایى متنوعى در این گیاه یافت مى شود که مهم ترین آن «موسیلاژ» (لعاب) است. تمام قسمت هاى این گیاه داراى لعاب است. موسیلاژ این گیاه به علت دارا بودن ویژگى هاى با ارزش مانند پایدارکنندگى، سوسپانسیون کنندگى، امولسیون کنندگى در صنعت و داروسازى کاربردهاى گسترده اى دارد. در داروسازى جهت سوسپانسیون ها و به عنوان چسب در ساخت گرانول ها و قرص هاى مکیدنى و ساخت مسهل ها به کار مى رود. صنعت نفت هم از مصرف کنندگان بزرگ موسیلاژها به شمار مى رود. چون از آنها به عنوان روان کننده خاک و آب اطراف تیغه هاى حفارى استفاده مى شود. موسیلاژها در ترکیبات غذایى نیز کاربرد داشته و به عنوان تغلیظ کننده و تثبیت کننده «دسرها» به کار برده مى شوند.

همچنین در تهیه فرآورده هاى آرایشى جهت مجعد کردن موها و محلول هاى پوستى، در صنایع رنگ آمیزى پارچه، کاغذسازى، تهیه واکس و صنایع نظامى نیز استفاده شده است.براى این گیاه اثرات درمانى مختلفى ذکر شده که برخى از آنها با تحقیقات مستمر ثابت شده است. شناخته شده ترین خاصیت این گیاه، اثر «ملین» بودن آن است. دانه هاى این گیاه پس از جذب آب به طور مکانیکى شکم را نرم کرده و زمان انتقال روده اى را افزایش مى دهند و عمل دفع را آسان مى کنند. شاید بتوان گفت جهت درمان یبوست هاى سخت و نفخ معده بهترین دارو باشد.

در تحقیقات بالینى متعددى که انجام شده است اثر اسفرزه در کاهش میزان کلسترول کل و ترى گلیسرید و کلسترول LDL دیده شده است. مطالعه اى که بر روى ۴۲۴ نفر انجام شده نشان داد که استفاده از دانه این گیاه به همراه آسپیرین و تمرینات ورزشى نقشى عمده در کاهش خطر ابتلا به سرطان روده بزرگ دارد. در آزمایش دیگرى نشان داده شد که مصرف خوراکى دانه هاى این گیاه، میکروب هاى بى ضرر ساکن روده بزرگ را جهت افزایش «بوتیرات» سازگار مى کند که بوتیرات اثر ضد سرطانى دارد.دانه اسفرزه در بهبود «برونشیت مزمن»، تنگى نفس و سرماخوردگى مفید گزارش شده است. این گیاه در برطرف شدن خارش پوستى و ورم هاى پوستى کاربرد داشته و به عنوان ضمادى براى بهبود تب خال، زخم و دمل استفاده مى شود.

استفاده از برگ هاى خرد شده اسفرزه در بهبود مسمومیت در ۱۰ فرد گزارش شده است. در گزیدگى و نقرس به صورت سنتى استفاده مى شود. عصاره برگ هاى این گیاه فعالیت بهبود زخم را در خرگوش ها مشخص ساخته است. لعاب این گیاه براى پایین آوردن تب هاى شدید توصیه شده است، همچنین در افزایش شادى و نشاط و رفع غم نیز مؤثر است. در درمان کچلى نیز از این گیاه استفاده شده است. گیاه اسفرزه به جز در موارد حساسیت به آن معمولاً عوارض نگران کننده اى ندارد. در نارسایى قلبى، آپاندیسیت، انسداد روده نباید مصرف شود. واکنش هاى حساسیتى به دنبال مصرف اسفرزه مانند احتقان سینه، عطسه و اشک گزارش شده است.به دلیل این که استفاده همزمان از این گیاه و داروهاى دیگر ممکن است در جذب داروها ایجاد اشکال کند توصیه مى شود که دانه این گیاه با فاصله نیم تا یک ساعت بعد از دارو استفاده گردد. همراه با دانه اسفرزه باید مقدار زیادى آب (نه آب میوه و سایر مایعات) براى حفظ آب مدفوع استفاده شود.

براى جلوگیرى از کاهش حساسیت هاى ناشى از پودر دانه اسفرزه، هنگام کار با آن باید از استنشاق پودر خوددارى کرد.اگر مصرف اسفرزه منجر به ایجاد اسهال بیش از ۳ تا ۴ روز شود، مراجعه به پزشک ضرورى است.در صورت مصرف در حد متعارف هیچ عارضه جانبى در دوران شیردهى و باردارى گزارش نشده است. البته داروسازان سنتى ایران، خوردن دانه هاى کوبیده این گیاه را جایز نمى دانند چون باعث استفراغ مى شود. به تازگى محققین پژوهشکده گیاهان دارویى با همکارى مرکز غدد دانشگاه علوم پزشکى تهران تحقیقى برروى اثرات پسیلیوم در کنترل دیابت و چربى بیماران دیابتى نوع دو انجام دادند که نتایج حیرت انگیزى در برداشت نتایج نشان داد بعد از ۸ هفته مصرف پسیلیوم، قند خون را ناشتا به طور معنى دارى نسبت به گروه کنترل کاهش داشته است. همچنین مقدار کلسترول HDL خون که عامل محافظت کننده در بیمارى هاى قلبى است بعد از ۸ هفته افزایش داشته است. مهمترین نتیجه این تحقیق کاهش «هموگلوبین گلیکوزیله» (HbA1c) (که ملاک پیشرفت یا بهبود دیابت است)، در افرادى بوده است که پسیلیوم مصرف کرده بودند.

البته این فرآورده هنوز وارد بازار دارویى ایران نشده است و فرآورده هاى موجود همگى داراى قند مى باشند. و مصرف آنها در بیماران دیابتى جایز نیست. گیاه اسفرزه که گیاه بومى ایران است به جهت ارزان و در دسترس بودن مى تواند جانشین خوبى در درمان بیمارى هاى مزمن و هزینه برى چون دیابت و چربى خون باشد.

 

ارسال نظر