X بستن تبلیغات
X بستن تبلیغات
header
متن مورد نظر

بیماری وبا

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

بیماری وبا، نوعی بیماری همه‌گیر است که توسط باکتری ویبریو کولرا (Vibrio Cholerae) ایجاد میشود. علائم این بیماری اسهال شدید، گرفتگی عضلات پا و معده و تهوع است. در بدترین حالت، بیمار مبتلا، با از دست دادن آب و مایعات حیاتی بدن، از کار افتادن کلیه و شوک شدید از بین میرود. بیماری ممکن است به طور ناگهانی در شدیدترین حالت خود بروز کند یا اینکه روندی نسبتا کند داشته باشد، اما در هر صورت اگر به آن توجهی نشود میتواند در فاصله ۶ ساعت تا کمتر از یک هفته به مرگ منتهی شود.

پیشگفتار

بیماری وبا، نوعی بیماری همه‌گیر است که توسط باکتری ویبریو کولرا (Vibrio Cholerae) ایجاد میشود. علائم این بیماری اسهال شدید، گرفتگی عضلات پا و معده و تهوع است. در بدترین حالت، بیمار مبتلا، با از دست دادن آب و مایعات حیاتی بدن، از کار افتادن کلیه و شوک شدید از بین میرود. بیماری ممکن است به طور ناگهانی در شدیدترین حالت خود بروز کند یا اینکه روندی نسبتا کند داشته باشد، اما در هر صورت اگر به آن توجهی نشود میتواند در فاصله ۶ ساعت تا کمتر از یک هفته به مرگ منتهی شود.

این بیماری یک بیماری اسهالی حاد است که میتواند طی چند ساعت موجب دهیدراتاسیون (از دست رفتن آب و املاح بدن) بصورت شدید و پیشرونده شود. شکل شدید وبا به نام Cholera gravis یک بیماری کاملاً ترسناک بویژه در حالت همه‌گیری است. خوشبختانه با جایگزینی سریع مایعات و املاح و اقدامات حمایتی میتوان از مرگ و میر ناشی از وبا کاست. وبا بصورت کلاسیک یا التور (El Tor) بروز میکند. انسان بصورت اتفاقی مبتلا میشود و میتواند ناقلی برای گسترش وبا باشد. خوردن آب آلوده با مدفوع انسان شایعترین راه ابتلا به وباست. خوردن غذاهای آلوده در منزل،‌ رستوران یا دست فروشان نیز منجر به گسترش بیماری میشود. مخزن حیوانی شناخته‌ شده‌ای وجود ندارد. هرچند مقدار عفونی کننده نسبتاً زیاد است ابتلا در افراد هایپوکلریدریک،‌آنها که از آنتی اسید استفاده میکنند و هنگامی که اسیدیته معده توسط غذا بافر میشود به طور قابل توجهی کاهش می‌یابد. وبا در مناطق اندمیک عمدتاً بیماری اطفال است اما هنگامی که بیماری وارد جمعیتی میشود بالغین و کودکان را به طور مساوی گرفتار میکند. در نواحی اندمیک بیماری در فصول تابستان و پاییز شایعتر است. عفونت بیعلامت شایع و در بیوتیپ التور شایعتر از بیوتیپ کلاسیک است. در نواحی آندمیک کمتر احتمال دارد بچه‌های زیر ۲ سال نسبت به بچه‌های بزرگتر دچار وبای شدید شوند که علت آن شاید بخاطر ایمنی پاسیو کسب شده از شیر مادر باشد. از نظر گروههای خونی، گروه O بیشترین خطر و گروه خونی AB کمترین خطر ابتلا به وبا را دارند. با درمان مناسب، مرگ و میر بیماری کمتر از ۱% است.

بیشترین راه انتقال از آب است. از هر ۱۰ نفر یک نفر به التور مبتلا میشود. در خوزستان، همدان، مازندران و قم بیشتر اتفاق افتاده است.

 

چگونگی سرایت وبا

شخص ممکن است با مصرف آب یا غذای آلوده به باکتری، مبتلا شود. در مواردی که بیماری شایع شده باشد، مدفوع اشخاص بیمار هم بسیار آلوده کننده است. آبهای باز مانند برکه ها، نهرها و استخرها هم میتوانند بسیار خطرناک باشند و نوشیدن آب آن یا شنا در آنها میتواند بیماریزا باشد.به دنبال یک همه‌گیری وبا در آمریکای جنوبی در سال ۱۹۹۱، یک شیوه انتقال بسیار رایج، خوردن غذاهای دریایی خام و نیم پخته مانند سوشی و انواع صدف، ذکر شده بود.

 

انوع وبا

 

نوع وبا بسته به این که در کدام کشور پاندمیک است دسته بندی می شود. وبا در کشور افغانستان مشاهده می شود. در کشور پاکستان همواره به صورت پراکنده وجود داشته و در هندوستان و عراق هم شایع است.

چهل سال پیش ما خوشحال بودیم که از طریق سازمان بهداشت جهانی و وزارت بهداشت و درمان ایران از صورت اندمیک درآمد و میکرب وبا ردیابی نشد. اما مدتی است که مواردی معدودی گزارش شده اند و اکنون هم به صورت پراکنده در ایران مشاهد می شود و شایع ترین جاهایی هم که وبا دیده می شود مکان هایی است که جمعیت بیشتری وجود دارد و رعایت بهداشت هم مطلوب نیست.

چه عاملی باعث بروز این بیماری می شود؟ راه های ابتلای به وبا؟

بیشتر موارد وبا ناشی از میکربی است به نام ویبریون (ویبریوکلرا) وبا که میکربی خمیده شکل و مقاوم است. این میکرب از طریق مدفوع انسانی، خوردن سبزیجات و آب و مواد غذایی آلوده به انسان های دیگر منتقل می شود. شخصی که به بیماری وبا مبتلاست هر بار که به توالت می رود، میلیون ها میکرب از او دفع می شود. چون در ایران افراد با دست خود را تمیز می کنند وقتی فرد مبتلا از توالت خارج می شود هر وسیله ای را که از آن استفاده می کند، از دستگیره در تا صابون، به میکرب وبا آلوده می کند. صابون های جامد خود باعث انتقال بیماری هستند. چون میکرب هایی که به صابون جامد منتقل شده اند به نفر بعدی منتقل می شوند. به همین دلیل ما انتظار داریم که از طریق تبلیغات به مردم در مورد رعایت بهداشت فردی و عمومی آگاهی داده شود و مثلا توصیه شود که از صابون مایع استفاده کنند.

تا چه حد مسری و سرایت آن آسان است؟

بیماری وبا بسیار آسان سرایت پیدا می کند. به ویژه اگر فرد از لحاظ جسمانی ضعیف باشد و در معرض میکرب وبا قرار بگیرد احتمال ابتلای او زیاد است. اما اکثر کسانی که بهداشت را رعایت می کنند و بدن ایمنی دارند ممکن است که میکرب وارد بدن آنها بشود ولی به وسیله اسیدهایی که در معده ترشح می شود از بین می رود. بیشتر کسانی که از نظر دستگاه گوارشی دارای ضعف ایمنی هستند و یا داروهای آنتی اسید برای درمان زخم عثنی عشر و یا معده مصرف می کنند، بیشتر آمادگی ابتلا به وبا را دارند.

 

علائم این بیماری چیست؟

علائم وبا در ابتدا به صورت یک اسهال ساده و دل درد خفیف است. اگر شخص دیر به پزشک مراجعه کند به دلیل شدیدتر شدن اسهال و در نتیجه کاهش آب بدن دچار خشکی بدن و پوست می شود. همزمان می تواند که تب و سردرد داشته باشد. چون مقدار زیادی الکترولیت، سدیم، پتاسیم، کلسیم و مواد ضروری برای بدن از طریق مدفوع دفع می شود فرد بیمار ممکن است علائم کمبود این مواد را از جمله سرگیجه، ضعف عمومی بدن و تپش قلب هم پیدا کند. در نهایت اگر درمان صورت نگردد می تواند به فوت بیمار بیانجامد.

بعد از یک دوره کمون ۲۴ تا ۴۸ ساعته وبا با شروع ناگهانی اسهال آبکی بدون درد آغاز میشود که ممکن است سریعاً حجم اسهال افزایش یافته و غالباً به فاصله کوتاهی استفراغ رخ میدهد. در موارد شدید حجم مدفوع در ۲۴ ساعت اول به بیش از ۲۵۰ میلی‌لیتر به ازای هر کیلوگرم از وزن بدن میرسد. در صورتی که آب و املاح از دست رفته جایگزین نشود، شوک هایپوولمیک و مرگ رخ خواهد داد. مدفوع ظاهر مشخصی دارد: غیرصفراوی، خاکستری رنگ، مختصر کف آلود با رگه‌هایی از موکوس،‌ بدون خون، با بویی که آزاردهنده نیست. اسهال وبایی شبیه آب برنج (rice- water) است. علائم بیمار به موازات کاهش حجم مایعات و املاح بدن تغییر میکنند: در کاهش ۳ تا ۵ درصد از وزن بدن تشنگی، در کاهش ۵ تا ۸ درصد افت فشار وضعیتی، ضعف، افزایش ضربان قلب و کاهش تورگور پوستی و در کاهش بیش از ۱۰ درصد کاهش ادرار، فقدان یا ضعیف بودن نبضها، فرو رفتن چشمها (در اطفال به صورت فرو رفتن ملاجها)، پوست چروکیده (Washer woman)، خواب آلودگی و کوما بروز میکند. در صورت درمان به موقع و کافی با آب و الکترولیت عوارض برطرف و وبا طی چند روز بهبود می‌یابد پس اسهال آبکی شبیه آب برنج و بوی ماهی دارد. تب معمولاً وجود ندارد، قبل از اسهال استفراغ و بدون تهوع است. دل پیچه و تنسموس نداریم. گرفتگی عضلات در فرم شدید ایجاد میشود که بعلت کاهش پتاسیم بدن (هایپوکالمی) بفرم گرفتگی عضلات ساق پا بروز می‌کند، دهیدراتاسیون ایزوناترمیک بهمراه هایپوکالمی و اسیدوز متابولیک رخ میدهد.

در بچه‌ها کاهش قند خون (هایپوگلیسمی) و تشنج ناشی از آن شایع است. این عارضه در بالغین نادر است. دهیدراتاسیون شدید.

تشخیص وبا

۱-  شک بالینی به بیماری

۲-  آزمایشگاه

A: wet smear مدفوع تازه و مشاهده حرکت ویبریو در dark fieldیا میکروسکوپ معمولی با نور کم

B: افزودن آنتی بادی‌های اختصاصی هر ارگانیسم ß عدم تحرک ارگانیزم
C: کشت در محیط اختصاصی TCBS و بررسی از نظر بیوشیمیایی Oxidase (+) : (بر خلاف سایر انتروباکتریاسه‌ها) ß بررسی با آنتی سرم.

راه های پیشگیری چیست؟

من توصیه می کنم که از خوردن مواد غذایی مانند سالاد و سبزیجات در مکان هایی که نمی شناسیم، خودداری کنیم. میوه ها حتما شست و شوی کامل بشود و آن دسته را که می توان بدون پوست خورد، حتما پوست بکنیم. خربزه و هندوانه هم قبلا از مصرف باید شسته شود. سبزیجات را حتما با پرکلرین ضدعفونی کنیم. از مایع ظرفشویی هم می توان برای شستن کامل تر میوه ها و از بین بردن لایه چربی روی آنها استفاده کرد. آن گروهی که از آب چاه استفاده می کنند حتما باید آن را بجوشانند. از آب مانده هم کمتر استفاده کنند چون احتمال رشد میکرب در آب مانده بیشتر است. در راه های مسافرتی هم از نوشیدن آب معمولی و غذای رستوران ها خودداری شود. اکنون گروهی از افغان ها بدون گذرنامه وارد کشور می شوند که در منازل کار می گیرند که باید نسبت به سلامت آنها اطمینان حاصل کرد و در صورت بیمار بودن آنها سریعا به درمانگاه ارجاع داده شوند.

 

راه های درمان؟

 

راه درمان وبا بسیار آسان است. اگر در ساعت ها و روزهای اول ابتلا به پزشک مراجعه شود با آنتی بیوتیک و سرم درمانی قابل درمان است. فرد مبتلا به وبا ممکن است در همان روزهای اول ابتلا چند لیتر آب بدنش را از دست بدهد بنابراین پزشکانی که با این بیماری آشنایی دارند سریعا دو تا رگ از بیمار می گیرند و مایع و سدیم، پتاسیم لازم و همچنین آنتی بیوتیک را به بدن بیمار می رسانند.

اما متاسفانه برخی در ابتدا اقدام به خود درمانی می کنند و از داروهای گیاهی استفاده می کنند که باعث تاخیر در درمان می شود. من یادم است که اولین فردی که در سال ۱۳۴۸ در ایران در اثر ابتلا به وبا فوت کرد پزشکی از ورامین بود که اقدام به درمان خودش کرده بود و متاسفانه روش های درمانی او کافی نبود و درگذشت

با درمان مناسب عوارض قابل برگشت است. اسهال وبایی خود محدوده شونده است بشرط آنکه دهیدراتاسیون درمان شود. اولین نشانه‌های بهبودی ظهور پیگمانهای صفراوی در مدفوع است.

مهمترین اقدام درمانی در وبا جایگزینی آب و الکترولیت است.

آنتی بیوتیک دوره بیماری را کوتاه می‌کند، احتمال دهیدراتاسیون شدید را کم می‌کند و دفع ارگانیزم از مدفوع را کاهش می‌دهد لذا آنتی بیوتیک هم توصیه می‌شود، هرچند برای درمان ضروری نیست.

بهترین مایع خوراکی جایگزین آب و الکترولیت در وبا = ORS

بهترین مایع تزریقی انتخابی در وبا = Ringer\’s lactate

در هر لیتر رینگر لاکتات ۱۰ meq پتاسیم نیز اضافه میشود یا ترجیحاً از طریق خوراکی پتاسیم اضافی داده میشود.

 

 

منبع : پدیدا بزرگترین مرجع علمی ایرانیان

ارسال نظر