X بستن تبلیغات
X بستن تبلیغات
header
متن مورد نظر

تحلیل مردم شناختی بازیهای سنتی

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

مقدمه:

مورخین و جامعه شناسان، روان شناسان و مردم شناسان بسیاری که به مطالعه حیات تاریخی و اجتماعی جوامع و انسانها پرداخته اند به این امر اذعان داشته اند که در دوران حیات اولیه انسانها نشانه هایی از حرکات و رفتارها وجود داشته اند که امروزه به عنوان انواع بازیها و هنرها شناخته
می شوند.

صاحب نظران بر این باورند که انسانها از زمانی که به ترسیم خطوط بر روی خاک و شن و ماسه پرداختند و یا به نحوی که برای پر کردن اوقات فراغت از کار و از فعالیت (شکار یا زراعت) به انجام برخی از حرکات و رفتارها که هم شادی بخش و نشاط آور و هم نوعی تمرین هدفمند برای فعالیتهای آنان محسوب می شده مبادرت نموده اند بازی شکل گرفته است. (آریان پور، امیرحسین، ۱۳۵۴، ۱۹ – 12)

بازیها نشانگر نقش و تأثیر و اهمیت در تکوین و رشد و تعالی رفتار و شخصیت است همان طوری که امروزه تمامی علمای تعلیم و تربیت باور دارند که بازیهای مختلف علاوه بر اینکه در رشد ذهنی و فیزیولوژیکی کودک انسانی نقش و تأثیر چشمگیر دارد می توانند به آنان از دوران خردسالی رقابت سالم، همکاری، دوستی، بردباری، اعتماد به نفس، احترام به حقوق دیگران، نظم، دقت، فداکاری، اطاعت از قانون و سایر صفات و ویژگی های اجتماعی را آموزش و منتقل سازند به عبارت دیگر باید بازیها را عامل اصلی در کسب بسیاری از ویژگی ها و صفات اجتماعی و انسانی مفید و سودمند دانست.

چکیده:

هدف پژوهشگر شناخت انواع بازیهای سنتی و طبقه بندی برحسب جنس و گروه سنی و تحلیل و تبیین آنها از منظر مردم شناسی می باشد.

روش نمونه گیری: پژوهشگر با توجه به شرایط سنی و میزان آشنایی برخی از افراد از طریق مصاحبه و مشاهده مشارکتی به گردآوری اطلاعات پرداخته است.

روش پژوهش: پژوهش با استفاده از روش مصاحبه و مشاهده مشارکتی و فعال در قالب روش میدانی (Survey) صورت گرفته است.

ابزار اندازه گیری: در تعیین و تشخیص بازیهای سنتی، ملاک قدمت بازی و رواج آن در میان مناطق مورد بررسی بوده است.

طرح پژوهش: پژوهش در قالب ۳ بخش تهیه و نگارش یافته و هر بخش با توجه به موضوع به فصل های مختلف تقسیم شده است.

بخش اول تحقیق شامل کلیات و روشها در ۹ فصل ، بخش دوم تحت عنوان ادبیات پژوهش شامل ۵ فصل و بخش سوم به بازیهای سنتی جامعه مورد بررسی اختصاص دارد که در ۵ فصل تنظیم و تدوین شده  فصل پایانی به نتیجه گیری کلی از پژوهش پرداخته است.

نتیجه کلی: در تمامی بازیهای سنتی مورد مطالعه وجود نظم و ترتیب و مقررات و همچنین رهبری و مدیریت مشارکت جویانه بدون اجبار و الزام در گروههای جنسی و سنی کاملاً مشهود بوده است این بازیها اکثراً برخاسته از فرهنگ و وضعیت اجتماعی، اقتصادی و شرایط اقلیمی منطقه بوده و کارکرد اقتصادی و کنش متقابل و تعاملات اجتماعی کاملاً در آنها مشهود است و در بازیهای مذکور از میزان فعالین و مشارکت زنان با افزایش سن کاسته می شود بطور کلی نقش بازیهای سنتی در گذراندن اوقات فراغت مردم منطقه های مورد پژوهش بسیار اساسی بوده است.

مقدمه:

مورخین و جامعه شناسان، روان شناسان و مردم شناسان بسیاری که به مطالعه حیات تاریخی و اجتماعی جوامع و انسانها پرداخته اند به این امر اذعان داشته اند که در دوران حیات اولیه انسانها نشانه هایی از حرکات و رفتارها وجود داشته اند که امروزه به عنوان انواع بازیها و هنرها شناخته
می شوند.

صاحب نظران بر این باورند که انسانها از زمانی که به ترسیم خطوط بر روی خاک و شن و ماسه پرداختند و یا به نحوی که برای پر کردن اوقات فراغت از کار و از فعالیت (شکار یا زراعت) به انجام برخی از حرکات و رفتارها که هم شادی بخش و نشاط آور و هم نوعی تمرین هدفمند برای فعالیتهای آنان محسوب می شده مبادرت نموده اند بازی شکل گرفته است. (آریان پور، امیرحسین، ۱۳۵۴، ۱۹ – 12)

بازیها نشانگر نقش و تأثیر و اهمیت در تکوین و رشد و تعالی رفتار و شخصیت است همان طوری که امروزه تمامی علمای تعلیم و تربیت باور دارند که بازیهای مختلف علاوه بر اینکه در رشد ذهنی و فیزیولوژیکی کودک انسانی نقش و تأثیر چشمگیر دارد می توانند به آنان از دوران خردسالی رقابت سالم، همکاری، دوستی، بردباری، اعتماد به نفس، احترام به حقوق دیگران، نظم، دقت، فداکاری، اطاعت از قانون و سایر صفات و ویژگی های اجتماعی را آموزش و منتقل سازند به عبارت دیگر باید بازیها را عامل اصلی در کسب بسیاری از ویژگی ها و صفات اجتماعی و انسانی مفید و سودمند دانست.

از سوی دیگر تکرار در بازیها موجبات کسب مهارت های مختلفی در کودکان و نوجوانان می شود این مهارت ها می تواند فرد را در طی زندگی اجتماعی و کسب موفقیت یاری دهند.

مسلماً بازیهای منتقل شده از نسل های پیشین که برخی از آنها هنوز هم باقی مانده است و امروزه به آن بازیهای سنتی یا ورزشهای سنتی می گویند از فرهنگ، سنن و باورهای مذهبی و ملی و دیگرباورها و ارزش ها متأثر بوده اند و از سویی با نیازها و خواسته ها و همچنین با شرایط و موقعیت زیستی و طبیعی مردم یک جامعه تطابق و هماهنگی لازم را داشته اند مطالعه و بررسی پیرامون آن می تواند نقش و تأثیر کارکرد های مختلف هر یک از آنها را مشخص سازد زیرا که چه در گذشته و چه در زمان حاضر هیچ پدیده ای اجتماعی و فرهنگی را نمی توان بدون هدف و کارکرد و نقش و تأثیر دانست و گردآوری و تحلیل پژوهش از زوایای مختلف اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی و حتی سیاسی مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

 

طرح مسأله:

بازیهای مختلف در قالب انواع فعالیت های بشری قدمتی برابر با حیات تاریخی و اجتماعی انسانها دارد. این فعالیت ها عمدتاً جسمی و بعضاً ذهنی و فکری در نسل بشر از همان دوران طفولیت و خردسالی تا جوانی و بزرگسالی نقش مهمی را در روند تکامل تدریجی و بطئی انسانها داشته و دارند.

بازیها چه به عنوان یک پدیده اجتماعی و چه نوع رفتار انسانی از دیدگاه علماء و فلاسفه نقش مهم و موثری در رشد و تعالی جسمی و ذهنی انسانها دارد. از آنجایی که بازیها ریشه در اعماق حیات و فرهنگ و تمدن بشری دارند، مسلماً خود با داشتن بار فرهنگی، نشان دهنده بسیاری از سنن ملی و مذهبی و آداب و رسوم اقوام و ملل و طوایف مختلف دورن جوامع می باشد.

با توجه به موارد فوق، بسیاری از بازیهایی را که در گذشته میان گروههایی از انسانهای ساکن در مناطق خاص وجود داشته است که تحت عنوان بازیهای سنتی مورد توجه مردم شناسان واقع شده است. در جهان معاصر خصوصاً در چند دهه گذشته به دلیل رشد و توسعه تکنولوژی در زمینه وسایل ارتباطی و کامپیوتری چه از نظر سخت افزاری و چه نرم افزاری یکسری بازیهایی تحت عنوان بازیهای کامپیوتری یا الکترونیکی همچون آتاری و سگا که با استفاده از دستگاه مخصوص و یا بوسیله CD فشرده در کامپیوترها در نسل جوان قرار گرفته است که به دلیل وجود هیجانهای کاذب و تصاویر دوبعدی و بعضاً سه بعدی بخش عظیمی از کودکان و نوجوانان و جوانان را به سوی خود کشانیده است. این بازیها که در آنها هیچ نوع هیجان و احساس و عواطف طبیعی به فرد بازیکن دست
نمی دهد با ایجاد هیجانهای کاذب و برد و باخت های رقابتی بدون تحرک فیزیکی ساعت ها فرد بازیکنی را در پشت سیستم نشانیده تا شاید به آخر بازی در دنیای خیالی برسد و از این امر لذتی برده و یا در رقابتی با دوستی موفق گردد. اکثر صاحب نظران تعلیم و تربیت بدنی این فعالیت را فاقد هر نوع کارکرد اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و بازتاب آن ها را فرهنگی و تربیتی ذهنی و روانی
می دانند بعلاوه خدشه دار ساختن روح و روان و خستگی اعصاب و اندام های حسی خصوصاً چشم (دیدن) و از کار انداختن برخی دیگر از اندام های حسی و حرکیت موجبات تنبلی در حرکات، رفتار، زبان و یادگیری و کنش اجتماعی و برقراری روابط اجتماعی بازیگران را فراهم می سازد زیرا بازیکن خود را مطابق برنامه ها تنظیم شده از قبل درگیر یکسری تصاویر مجازی و غیرواقعی می سازد و جز خستگی جسمی و روحی برای وی چیز دیگری نصیبش نمی شود.

در میان صاحب نظران مختلف اینکه بازی ها چه هستند چه نقش و تأثیری را بر رشد جسمی و مغزی بازیکنان دارند و یا چه کارکردهایی را دارا می باشند.

در پاسخ ها تفاوت هایی مشهود است برخی بازی ها را یک فعالیت بی هدف تلقی می کنند که هیچ نفعی و سودی برای فرد ندارد برخی دیگر بازیها را از جنبه کنش مورد توجه قرار می دهند و آن را یک نوع تمرین مقدماتی و کمک کننده برای فعالیت های فردی در آینده می دانند. عده ای بازی را نوعی فعالیت خودبخود می دانند که در افراد از آغاز زندگی وجود داشته و در بزرگسالی نیز ادامه
می یابد تعدادی از صاحب نظران نیز بر این باور هستند که بازی حول و محور اصلی لذت قرار دارد و کودک در خردسالی به دلیل لذت بردن از بازی را از جنبه فیزیولوژیک مورد بررسی قرار داده اند و آن را عامل خوبی در تحقق بخشیدن به نیازهای فرد می دانند. جدیدترین دیدگاهی که از سوی صاحب نظران پیرامون بازی و نقش آن در انسانها ارائه شده است، بازی را همانند سایر فعالیت های انسان در شمار فعالیت های اساسی سازمان روانی فرد قرار داده اند و آن را در درون سازی و برون سازی کنشها و همچنین در شکل گیری رفتار سازش یافته و تقلید مهم و موثر دانسته.

(منصور، محمود، ۱۳۷۰، ۱۷۴ – 170)

 

ضرورت و اهمیت موضوع مورد مطالعه:

موضوع مورد بررسی در پژوهش حاضر از دیدگاههای جامعه شناختی، مردم شناختی و روان شناسی قابل بررسی و تحلیل و تبیین است با توجه به رشته مورد مطالعه پژوهشگر، موضوع از منظر
مردم شناختی بررسی و تبیین و تحلیل قرار می گیرد. لذا پژوهش از دیدگاه مردم شناختی این ضرورت کاملاً احساس می شود که بررسی و مطالعه و تبیین بازیها، خصوصاً بازیهای سنتی که جایگاه مقبول تری در سنت و آداب و رسوم مردم دارند، امری بسیار ضروری و با اهمیت می باشد.

بازیها از جمله ابزارهای فرهنگی ارتباطی هستند که عمدتاً به صورت گروهی اجراء می گردند و روند تعامل در آنها مشاهده می شود در حالیکه در بازیهای الکترونیکی جدید چنین کارکردهایی مشاهده نمی گردد.

مطالعه و بررسی در آثار و عناصر و پدیده های گذشتگان امری بسیار مقبول در مردم شناسی است. بطور کلی علوم و مردم شناسی از همین طریق شکل گرفت و سپس رشد و گسترش یافت.

انسان با مجموعه ای از فرهنگ و تمدنی که دارد خود حاصل و ناشی از انباشت تمامی آثار و عناصرو پدیدههای مادی و غیرمادی است که از بدو پیدایش و شکل گیری جامعه از طریق انواع فعالیت ها و حرکات و رفتارها متنوع در ابعاد مختلف از خود بروز و بر جای گذاشته است.

بنابراین مطالعه و تحقیق پیرامون آنها نیل به دو هدف را ممکن می سازد. نخست اینکه باطلاع و آگاهی از آنها با چگونگی و کم و کیف پدیده ها و عناصر و آثار فرهنگی و تمدن گذشتگان خود آشنا می شویم دوم اینکه می توان با تحلیل و تبیین آنها به میزان خلاقیت و قابلیت های آنان پی برد.

و از آنها در شکل دهی و ایجاد عناصر و یا پدیده های جدید اما همسو و هماهنگ با ویژگی ها و خصائص فرهنگی و قومی بهره گرفت.

با این وصف مطالعه و بررسی پیرامون بازیهای سنتی مردم رامیان و فندرسک و تحلیل و تبیین آنها نیز در این راستا جا دارد، لذا چنین مطالعه و تحقیقی هدفهای فوق الذکر را برای ما سهل الوصول می سازد و ما را با چگونگی گذراندن اوقات فراغت و ورزش و تربیت بدنی در نسل گذشته آشنا
می سازد و از سوی دیگر مردم را با شرایط و موقعیت های زیستی و طبیعی ودیگر شرایط و ویژگی های اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی و همچنین از چگونگی کسب تجارب و مهارت های بدنی و حرکتی و اجتماعی این اقوام در گذشته آگاه می سازد بدین ترتیب می توان بیان داشت که اجراء و انجام تحقیق حاضر از اهمیت و هم از ضرورت لازم برخوردار است و از منظر مردم شناختی نیز امری مقبول و لازم به شمار می آید.

 

 

اهداف تحقیق:

در تمام شاخه های انسان شناسی و مردم شناسی هدف اصلی و اساس شناخت بهتر و بیشتر فرهنگ و زندگی انسانها در زمینه های مختلف می باشد. مردم شناسی، خصوصاً مردم شناسی فرهنگی و اجتماعی در اندیشه آن است که تا تنوعات وسیع آداب و رسوم و صور گوناگون حیات اجتماعی، بویژه در اقوام ابتدایی یا قومیت هایی که در گذشته نزدیک وابستگی آنان به سنن و آداب و رسوم بیشتر بود (یوسفیان، جواد، ۱۳۷۷، ص ۸) با یک روش علمی، تحلیل و تبیین کند.

بدون شک تحقیق حاضر نیز با همین قصد و نظر اجرا شده و بر این است تا بازیهای سنتی را که از عناصر و پدیده های قابل تعمق و مطالعه در فرهنگ ما تلقی می گردد و نقش مهم و موثری در نحوه گذراندن زندگی اجتماعی خصوصاً در اوقات فراغت نسل های گذشته داشته است، مورد بررسی و تحلیل و تبیین قرار دهد. هدفهایی که در این تحقیق قصد نیل به آنهاست، محور اصلی پژوهش حاضر را تشکیل داده اند در دو بخش عمده زیر قابل ارائه می باشند.

الف هدفهای کلی:

هدف های کلی که همان هدفهای عام تحقیق را تشکیل می دهند، شامل شناسایی انواع بازیهای سنتی مرسوم در میان اقوام منطقه رامیان و فندرسک در گذشته می باشد که این بازیها ضمن
طبقه بندی از نظر سنی، جنسی و موقعیت و شرایط اجراء و انجام آنها، مورد تحلیل و تبیین
جامعه شناختی و مردم شناختی قرار خواهند گرفت.

ب هدف های جزئی:

هدف های جزئی یا هدفهای خاص تحقیق شامل زیرمجموعه ای از هدفهای کلی است، که می توان آنها را به شرح زیر برشمرد:

۱) اطلاع از انواع بازیهایی که کودکان دختر و پسر به آنها پرداخته اند.

۲) اطلاع از انواع بازیهای نوجوانان پسر

۳) اطلاع از انواع بازیهای نوجوانان دختر

۴) شناخت انواع بازیهای مردان جوان و میانسال

۵) شناخت انواع بازیهای زنان جوان و میانسال

۶) شناخت انواع بازیهایی که نوجوانان و جوانان در ایام اعیاد و جشن ها و در مراسم های عروسی انجام می داده اند.

۷) اطلاع از نقش بازیهای سنتی در کسب مهارت های زندگی و اجتماعی، اقتصادی مردم منطقه رامیان و فندرسک.

۸) اطلاع و آگاهی از نقش و تأثیر امور و پدیده های اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی و شیوه زیست و معیشت مردم منطقه رامیان و فندرسک در شکل گیری بازیهای سنتی.

 

 

سوالات تحقیق:

با توجه به هدفهای این تحقیق سوال های اساسی آن را که ضرورت دارد تا در این پژوهش به آنها پاسخ های معقول و مقبولی داده شود، می توان به شرح ذیل مطرح ساخت.

– بازیهای سنتی چه هستند و چه جایگاهی در نزد مردم یک قوم داشته و دارند؟

– بازیهای سنتی شامل چه نوع بازیهایی هستند؟

– آیا بازیهای سنتی در راستای وقت گذرانی و یا تنوع بوده اند؟

– بازیهای سنتی مردم رامیان و فندرسک چه نوع بازیهایی را شامل می شود؟

– آیا بازیهای سنتی مردم رامیان و فندرسک هنوز هم در میان نسل جدید مورد استفاده قرار
می گیرد؟

– بازیهای سنتی در جامعه پذیری افراد تا چه حد موثر بوده اند؟

– بازیهای سنتی در فرهنگ پذیری افراد تا چه حد موثر بوده اند؟

– بازیهای سنتی در قانون مندی بین افراد تا چه حد موثر بوده است؟

– بازیهای سنتی در تقسیم کار جامعه و افراد تا چه حد موثر بوده است؟

– بازیهای سنتی در رهبری و مدیریت افراد تا چه حد موثر بوده است؟

– بازیهای سنتی در اعتقادات افراد تا چه حد موثر بوده است؟

– بازیهای سنتی در انسجام گروهی افراد تا چه حد موثر بوده است؟

– بازیهای سنتی در پیوستگی عاطفی افراد تا چه حد موثر بوده است؟

 

 

روش تحقیق:

روش های تحقیق با در نظر گرفتن معیارهای مختلف در طبقه بندی های متعددی قرار می گیرند براساس معیار زمان معمولاً به تحقیقات مقطعی و طولی و براساس میزان ژرفایی به مطالعات پهنانگر و ژرفانگر با توجه به معیار وسعت پژوهش به تحقیقات کلانی، میانی و خرد و از نظر معیار کاربرد تحقیق به پژوهش های متعهدانه «عملگرا» کاربردی و بنیانگرا و همچنین با توجه قرار دادن معیارهای دیگر به روش هایی همچون اسنادی، میدانی تاریخی، موردی و … تقسیم می شوند.

(ساروخانی، باقر، ۱۳۷۳، ۷۳ – 64)

بطور کلی در تمام انواع تحقیقات و روش های پژوهش، اصول اساسی پژوهش ها یعنی مشاهده، مصاحبه و تجربه قرار دارند در پژوهش های مردم شناختی نیز این روش ها وجود دارند مشاهده اولین گام اساسی در شناخت است که در پژوهش های مردم شناختی نیز اهمیت اساسی را دارد در پژوهش های مردم شناسی از مشاهده مشارکتی. (Observation participant)

مشاهده منفعل (پذیرا) (passive Observation) استفاده بیشتری بعمل آمده است اما از آنجا که برخی از پدیده های مورد پژوهش در گذشته موجود بوده برای اطلاع از کم و کیف آن از روش مصاحبه نیز استفاده شده است.

از میان انواع مصاحبه ها از مصاحبه باز بیشترین میزان ممکن استفاده بعمل آمده است.

(ساروخانی، باقر، ۱۹۰ – 185)

در پژوهش حاضر که در چارچوب مردم شناختی فرهنگی صورت می گیرد، پژوهشگر با استفاده از روشهای متنوع موجود از روش های ذیل بهره گرفته است.

نخست در تهیه و تدوین ادبیات نظری پژوهش از روش کتابخانه ای استفاده شده است. بدین ترتیب که با مطالعه و بررسی کتابها و نشریات مختلف موارد و مطالبی که در رابطه با بازیها و پیرامون چگونگی، کارکرد و یا نقش و تأثیر آنها بیان شده است، مبادرت به فیش برداری نموده و پس از آن با توجه به دیدگاهها و نظریات و چارچوب های از قبل مشخص شده طبقه بندی گردیده و سپس به نگارش مطالب اقدام شده است.

در رابطه با گردآوری انواع بازیهای سنتی موجود در منطقه های مورد بررسی ابتدا سعی شده است با مصاحبه با افراد مختلف (مردان و زنان سالمند و تعدادی جوان) به جمع آوری بازیها و چگونگی آنها از طریق ضبط صوت صورت گرفته است سپس با مشاهده برخی بازیها به عکسبرداری از آنها نیز مبادرت گردیده است. در پایان به نگارش و تدوین مطالب پرداخته شده است و به پژوهشگر کمک کرده است تا به توصیف، تحلیل و تبیین بهتر بازیها بپردازد.

 

 

شناسایی جامعه مورد پژوهش:

شهر رامیان از جمله شهرهای نسبتاً قدیمی استان جدیدالتأسیس گلستان محسوب می شود که تا سال ۱۳۶۹ منطقه شرقی این بخش تحت عنوان بخش آزادشهر از آن جدا شد و خود به یک بخش مستقل تبدیل گردید.

استان جدیدالتأسیس گلستان با مرکزیت شهر گرگان، شرق استان مازندران سابق را تشکیل می دهد که از شمال با کشور ترکمنستان و از جنوب به استان سمنان، از شرق به استان خراسان و از مغرب به استان مازندران محدود می باشد. شهرستان گنبدکاووس بزرگترین شهر واقع در شرق استان
می باشد که بخش رامیان یکی از بخش های عمده و بزرگ آن محسوب می شد.

بخش رامیان جدیداً به شهرستان تبدیل شده است از شمال به شهرستان گنبدکاووس و از غرب به شهرستان علی آباد و از جنوب به استان سمنان و از شرق به شهرستان آزادشهر متصل می باشد.

این شهرستان با مساحتی برابر با ۱۲۰۰ کیلومتر مربع دارای سه مرکز شهری به نامهای: رامیان، دلند، خان به بین و با دارا بودن سه دهستان فندرسک، دلند، قلعه ماران در مجموع دارای تعداد ۸۵ روستا می باشد.

ضلع غربی این شهرستان را منطقه ی فندرسک در برداشته باشد. (منطقه ی فندرسک هم در ضلع غربی شهرستان رامیان واقع شده است)

از نظر پوشش گیاهی در مناطق مذکور انواع گیاهان و درختان جنگلی به وفور در کوهپایه و کوههای پیرامون آن وجود دارد که در فصل بهار زیبایی خاص به این مناطق می بخشد. در دامنه کوهپایه ها و کوهستان های پیرامون به دلیل وجود مراتع سرسبز دامداری و دامپروری رواج دارد.

و از نظر اقتصادی از زمین های حاصلخیز برخوردارند که موجب شده است اکثر مردم به کشاورزی و دامداری و یا مشاغلی که به زیربخش های این دو نوع فعالیت مربوط است بپردازند. محصولاتی چون گندم، جو ، پنبه ، دانه های روغنی و سایر صیفی جات و میوه های جالیزی و درختی در پیرامون شهر در حد قابل توجه کشت و برداشت می شود. و از صنایع دستی سنتی برخوردارند بخصوص زنان بسیاری به تهیه و تولید ابریشم و پارچه ابریشمی مشغول می باشند.

و از نظر شیوه ی زندگی هم مهاجرپذیر و هم مهاجرفرست می باشند.

 

 

بحثی پیرامون چارچوب نظریات تحقیق:

نظریاتی که از سوی علماء فلاسفه و صاحب نظران مختلف در زمینه منشأ بازیها ارائه شده اند، هر یک جزء و یا بخشی کوچک و بزرگ از حوزه بازیها را تبیین و تحلیل می کنند، درجه شمولیت هر نظریه و تئوری به میزان انطباق پدیده های اصلی نظریه بر حقایق و واقعیت های موجود در بازیها بستگی دارد.

لذا برای تبیین یک نظریه مطلوب و نسبتاً کامل و جامع در تبیین و تحلیل منشأ بازیها و نقش و کارکردهای آن ضرورت دارد تا هر یک از نظریات بصورتی مختصر اما مفید مورد ارزیابی قرار گیرند.

نظریه تئوری انرژی مازاد، که نخستین بار شیلر و سپس اسپنسر آن را مطرح کرده اند، منشأ بازیها را صرفاً در تخلیه انرژی اضافی موجود در ارگانیسم انسان خلاصه کرده است و نظریه سمنر و کلر منشأ بازیها را در لذت جویی انسانها دانسته اند، شاید این نظریه بتواند برخی از بازیها را بخوبی تبیین و تحلیل کند. کارل گروی از صاحب نظران مشهور در مطالعات بازیها محسوب می شود نظریه وی یعنی تئوری بعمل درآوردن غرایز که متأثر از تئوری تنازع بقاء و یا انتخاب طبیعی دارویی است. نظریه تاندیک، شکل گیری بازیها را در انسان منوط به رشد عصبی و اندامی کودک می نماید، هر چند که انسان از طریق اندام و اعصاب حرکتی به بازی می پردازد، اما نمی توان وجود آنها را که برای حیات الزامی هستند منشأ بازیها دانست.

در تئوری تصفیه و پالایش منشأ بازیها به پرهیز انسانها از جنگ و خون ریزی از دوران توحش مرتبط شده است . در حالیکه مشاهده می شود چنین امری هیچگاه باعث از بین رفتن جنگ و خون ریزی و درگیری بین انسانها و جوامع نشده است.

نظریه مبنی بر استراحت فقط می تواند بازیها و گرایش انسانها را به انواع بازیها در جهان معاصر و یا در بزرگسالی افراد مورد تحلیل قرار دهد ولی نمی تواند منشأ بازیها را تبیین کند.

نظریه جبران نیز همچون نظریه لذت جویی، بازیها را ناشی از لذت حاصل از آنها تلقی می کند که از طریق تخلیه تنش های مختلف مادی و کلامی صورت می گیرد. لذا نظریه جبران شاید بتواند برخی از بازیهای رمزی را تبیین و تحلیل کند اما تمام انواع بازیها را شامل نمی شود.

نظریه فروید نیز همچون نظریه گروی منشأ بازیها را در لذت می داند با این تفاوت که فروید انگیزه انتقام جویی را نیز به میان می کشد از سوی دیگر چون در نظریه فروید تکرار وجود دارد و تکرار نقش قابل توجهی را در امر یادگیری دارد، می توان منشأ بازیهای کودکان و حتی نوجوانان را از طریق این نظریه مورد تبیین و تحلیل قرار داد.

در یک جمع بندی نهایی باید گفت ، شاید کمتر پدیده ای اجتماعی همچون بازی در جهان وجود داشته باشد که مورد توجه بخش عظیمی از روان شناسان، جامعه شناسان و مردم شناسان دیگر صاحب نظران قرار گرفته باشد و همین امر نیز موجب شده است تا نظریات متعددی در رابطه با بازیها و منشأ آن مطرح و ارائه گردد.

هر یک از نظریات فوق در بررسی و تحلیل بازیهای سنتی بکار می رود و تلاش می کند تا هر یک از نظریات مذکور را با توجه به نوع بازی و اهداف آنها، مورد استفاده قرار دهد. زیرا پژوهشگر بر این باور است که بسیاری از بازیها و منشأ آن مطرح و ارائه گردد.

هر یک از نظریات فوق در بررسی و تحلیل بازیهای سنتی بکار می رود و تلاش می کند تا هر یک از نظریات مذکور را با توجه به نوع بازی و اهداف آنها، مورد استفاده قرار دهد. زیرا پژوهشگر بر این باور است که بسیاری از بازیها در راستای کسب مهارتها و قابلیت ها و افزایش یادگیری و همچنین در ابراز وجود و خودنمایی و نیل به لذت جسمی و روحی حاصل از آنها صورت گرفته و می گیرد در این رابطه باید اشاره کرد که بسیاری از بازیهای سنتی معمولاً در ایام و مراسم های خاصی صورت
می گرفته و یا اینکه در میان جمعی از تماشاگران اجرا می شده است و بازیگران سعی می کردند تا قدرت، توانایی مهارت و سایر ویژگی های روحی و روانی خود را به صورتی بارز و مشخص نشان دهند.

بدون شک اسلام هم به عنوان یک مکتب انسان ساز و الهی، به سلامتی و توانایی و قابلیت انسان که کالبد روح و معنویت است اهمیت بسزایی را قائل می باشد. پیامبر اکرم (ص) و ائمه اطهار نه تنها کودکان را از بازی نهی نمی کردند، بلکه گاهی از اوقات خود با آنها بازی می کردند. در اسلام بازی برای کودکان هدف نیست، بلکه وسیله ای است برای پرورش قوای درونی او و آماده شدنش برای زندگی آینده، بهترین بازی برای کودک آن است که با توجه به استعدادهای درونی و زندگی
آینده اش و محیط کارش و همه امکاناتش صورت گیرد تا همه نیروهای جسمانی و عقلانی او را
بکار گیرد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

یافته های پژوهش :

یکی از نکات مهم در بازیهای سنتی منطقه رامیان و فندرسک نقش وجدانی کودکان و نوجوانان در بازیهای این منطقه است. بازیهای سنتی این اقوام چنان است که بازیهای دوران کودکی با رسیدن به مرحله ی نوجوانی و میزان و نسبت بازیها افزوده می شود. پس در مرحله ی جوانی از میزان و نسبت بازیهای خواص آنان کاسته می شود. و بازیهای سنتی افراد بزرگسال را کمتر می توان مشاهده کرد و یا نمی توان بازیهای خاص افراد بزرگسال را در این منطقه در حد قابل توجه یافت. از نظر کارکردهای اقتصادی بیشتر بازی های فنی مناطق مذکور فاقد چنین کارکردی هستند. در صورتی که این نوع بازیهای سنتی می تواند به عنوان بازی های پرهیجان لذت بخش و یا کارکردهای مختلف دیگر باشد در بازی های سنتی این مناطق کارکردهای اجتماعی در بیشتر بازی ها قابل مشاهده است خصوصاً کارکردهای همیاری و همکاری و مشارکت فعال و همدلی خودنمایی می کند اما در رابطه با
بازی های زنان باید گفت که بازی های این جنس در حداقل ممکن است. تعداد اندکی بازی نیز که در میان آنان وجود داشته اند عمدتاً به دختران خردسال و نوجوان و جوان متعلق بوده است.

دختران پس از ازدواج از محدودیت بسیار بیشتری برخوردار می شدند. آنان تا قبل از ازدواج با هر فردی چه قوم و خویش و چه غریبه به راحتی صحبت می کردند. اما بعد از ازدواج الزاماً می بایستی از اقوام شوهر و حتی از اقوام نزدیک خود دوری می جست و با آنان صحبت و سخنی نمی گفت به طوری که باید گفت زنان هر چند در کارهای زندگی، کشاورزی و دامداری یار و یاور مردان بودند اما در امور مربوط به زندگی اجتماعی تصمیم گیری و انجام کاری بدون اجازه همسر از محرومیت برخوردار بودند. کار و فعالیت عمده ی زنان بعد از کارها و اموران خانه و زندگی بیشتر در نگه داری کرم ابریشم تهیه و تولید ابریشم و پارچه های ابریشمی و شرکت در مراسم های خاص آن بوده است.

نتیجه گیری:

بدنبال تغییر و تحولات چشمگیری که پس از انقلاب صنعتی بویژه در قرن بیستم در اکثر جوامع جهان روی داد و شیوه تولید و مناسبات اجتماعی دگرگون شد. بسیاری از آداب و رسوم و عادات ها و باورها، ارزشها و عناصر فرهنگی و خرده فرهنگی نیز تغییر و از جامعه رخت بربست و جای آنها را شکل های جدیدی از موارد مذکور گرفت، که نشانگر فرهنگ و تمدن عصر صنعتی بود با این وصف برخی از آثار و ریشه های آنها و گاه شکلی از اشکال آنها در قالب های جدید باقی ماند.

رشد و توسعه مردم شناسی با زیرشاخه هایش باعث شد تا صاحب نظران و محققان بسیاری به مطالعه و بررسی و ضبط رسومات و باورها و ارزشها و عناصر فرهنگی که امروزه با عنوان سنتی شناخته می شوند، مبادرت نمایند. یکی از این عناصر فرهنگی را می توان بازیها و سرگرمی هایی دانست که در گذشته های نه چندان دور در جوامع سنتی و یا در برخی از مناطق شهری و روستایی در حال توسعه بصورت نسبتاً چشمگیری رواج داشت.

بازیهای سنتی دارای کارکردهای مختلفی از جمله کارکردهای اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و یا مذهبی بوده است در عین حال وسیله ای برای گذراندن اوقات فراغت و یا لذت بردن محسوب
می شده است و همچنین به پرورش جسم (تربیت بدنی) و تقویت ویژگی ها و خصائص و حواس افراد منتهی می شود.

بازیها به نظر اکثر علماء و فلاسفه و اندیشمندان یک پدیده تاریخی است که پس از پیدایش انسانها در قالب انواع حرکات و فعالیت ها شکل گرفته و سپس رشد و گسترش یافته است و بتدریج از نظم و ترتیب و هدف برخوردار شده است.

بطور کلی از بیان نظریات مختلفی که درباره منشأ و شکل گیری و چگونگی بازیها در بین انسانها مطرح شده اند چنین برمی آید که بازیها از جمله فعالیت ها و حرکاتی بوده اند که فرد انسانی از خردسالی به آنها پرداخته و در ضمن بازی، آموزش دیده و به فراگیری انواع مهارتها و کسب تجارب و علوم و فنون زمان خود پرداخته است تا در بزرگسالی زندگی موفقانه ای داشته باشند.

باید گفت در بازیهای سنتی رامیان و فندرسک کارکردهای اجتماعی در بیشتر بازیها قابل مشاهده است، خصوصاً کارکردهای همیاری و همکاری و مشارکت فعال و همدلی خودنمایی می کنند. همیاری و همکاری را می توان در قالب مشارکت فعال نیز ارزیابی کرد بیشتر بازیهای سنتی مناطق مورد پژوهش دارای عناصر مطلوب و مهم اجتماعی پذیری را دارا هستند بطوری که حتی رقابت بازیکنان نیز جنبه همکاری و همیاری را در درون خود جای داده است. از سوی دیگر وجود چنین عناصری به رقابت و حتی خود بازی لذت خاص و بیشتری می بخشند و بازی را جذاب و پرهیجان تر می سازند.

از دیدگاه کنش متقابل اجتماعی بازیهای سنتی دو منطقه مذکور جملگی عمدتاً نوعی رفتارهایی هستند که افراد در قالب بازیکن یکدیگر را باور داشته و احساس همدیگر را درک می کنند و به آن پاسخ لازم را که فرد یا افراد متقابل انتظار آن را دارند، می دهند.

این امر چه در بازیهایی که فقط یک گروه با هم در حال تعامل متقابل هستند و چه در بازیهایی که دو گروه در مقابل یکدیگر به کنش می پردازند، صادق می باشد آنچه در این فرایند مطرح و قابل بحث و ارزیابی است شکل صورت بندی گروههای بازی و ساختار بازیهای است که در آنها جریان کنش اجتماعی و تعامل هم بصورت عینی و هم در شکل ذهنی، روشن و مشخص است.

 

 

منابع و مآخذ:

۱- آریانپور، امیرحسین، جامعه شناسی هنر، تهران : انتشارات دانشکده هنرهای زیبا، ۱۳۴۵

۲- منصور، محمود، روان شناسی ژنتیک، تهران، نشر ترمه ، بی تا، ۱۳۷۰

۳- یوسفیان، جواد، به نقل از: مروین گارباینو، نظریه های مردم شناسی، ترجمه عباس محمدی اصل، تهران : انتشارات آوای نور، ۱۳۷۷

۴- ساروخانی، باقر، روش های تحقیق در علوم اجتماعی، تهران : پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ۱۳۷۳

۵- حسن زاده ، عیسی، تحلیل مردم شناختی بازیهای سنتی مناطق رامیان و فندرسک استان گلستان.

 

ارسال نظر