X بستن تبلیغات
X بستن تبلیغات
header
متن مورد نظر

حفاری های باستان شناسی در غربالبیز مهریز

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

ناحیه باستانی غربالبیز در حدود ۴۰ کیلومتری جنوب یزد و غرب شهر کوچک مهریز بر تپه‌ های کوه مثقال در کوهستان شیرکوه واقع است. این ناحیه نام خود را از چشمه ‌ای در بخش شمالی خود گرفته است که آب آن از سوراخ‌ های بسیار در تپه‌ های غربی جریان می‌یابد و در قسمتی جمع می‌شود که افراد محلی به آن دریاچه می‌گویند.

چشمه غربالبیز که یکی از دو چشمه اصلی استان یزد است، شرایط محیطی مناسب برای زندگی انسان، و طبیعت زیبای این ناحیه از جمله مهم‌ ترین عوامل شکل ‌گیری حوزه‌ ای فرهنگی در این بخش از کشور ایران از زمان باستان تا کنون بوده است.

حفاری ‌های باستان ‌شناسی در بقایای بنایی باستانی در جنوب غربالبیز در سال ۲۰۰۰ آغاز شده و به مدت ۷۵ روز در سال ادامه یافته است. در سال جاری -۱۳۸۳- علاوه بر حفاری در بقایای این بنا در بخش ‌های مختلفی از ناحیه نیز گمانه‌ زنی‌ هایی برای رسیدن به اطلاعات بیشتر انجام شده و بخش ‌هایی از گورستان غربالبیز در شمال این ناحیه نیز حفاری شده است. حفاری سه سال گذشته در بقایای بنای مذکور که در جنوب ناحیه واقع است به کشف قدیمی ترین بقایای باستانی در استان یزد منجر شده است. بنا بر شواهدی که تاکنون جمع ‌آوری شده است، این بنا در زمینی به شکل ذوزنقه و به مساحت ۲۲۰۰ متر مربع ساخته شده است. عمده مصالح به کار رفته در این بنا خشت خام بوده و در قسمت‌ هایی از آن از سنگ نیز برای استحکام بیشتر بنا استفاده شده است.

ناحیه باستانی غربالبیز در حدود ۴۰ کیلومتری جنوب یزد و غرب شهر کوچک مهریز بر تپه‌ های کوه مثقال در کوهستان شیرکوه واقع است. این ناحیه نام خود را از چشمه ‌ای در بخش شمالی خود گرفته است که آب آن از سوراخ‌ های بسیار در تپه‌ های غربی جریان می‌یابد و در قسمتی جمع می‌شود که افراد محلی به آن دریاچه می‌گویند.

چشمه غربالبیز که یکی از دو چشمه اصلی استان یزد است، شرایط محیطی مناسب برای زندگی انسان، و طبیعت زیبای این ناحیه از جمله مهم‌ ترین عوامل شکل ‌گیری حوزه‌ ای فرهنگی در این بخش از کشور ایران از زمان باستان تا کنون بوده است.

حفاری ‌های باستان ‌شناسی در بقایای بنایی باستانی در جنوب غربالبیز در سال ۲۰۰۰ آغاز شده و به مدت ۷۵ روز در سال ادامه یافته است. در سال جاری -۱۳۸۳- علاوه بر حفاری در بقایای این بنا در بخش ‌های مختلفی از ناحیه نیز گمانه‌ زنی‌ هایی برای رسیدن به اطلاعات بیشتر انجام شده و بخش ‌هایی از گورستان غربالبیز در شمال این ناحیه نیز حفاری شده است. حفاری سه سال گذشته در بقایای بنای مذکور که در جنوب ناحیه واقع است به کشف قدیمی ترین بقایای باستانی در استان یزد منجر شده است. بنا بر شواهدی که تاکنون جمع ‌آوری شده است، این بنا در زمینی به شکل ذوزنقه و به مساحت ۲۲۰۰ متر مربع ساخته شده است. عمده مصالح به کار رفته در این بنا خشت خام بوده و در قسمت‌ هایی از آن از سنگ نیز برای استحکام بیشتر بنا استفاده شده است. به رغم آسیب‌های فراوانی که در اثر فرسایش طبیعی و همین طور عوامل انسانی به این بنا وارد شده است، گروه باستان‌ شناسی غربالبیز توانسته است طرح آخرین مراحل کاربرد این بنا را مشخص کند. بخش اصلی بنا در جنوب آن واقع است و شامل دو ایوان، دو راهرو در طرفین، و اتاقی کوچک در عقب است و با حصاری ضخیم محصور شده بوده که سطح بیرونی آن از سنگ بوده است. در حفاری‌ های بخش جنوبی یک راهرو و یک دیوار ضخیم هم در طول بخش شرقی کشف شده است. در نیمه شمالی بنا، یک حیاط مرکزی با سه ایوان و یک سکو از خشت خام مشخص شده است. همچنین در مدخل حیاط حوضی کوچک و مربع‌ شکل با سکویی در میان آن قرار دارد، و همین طور حوضی مستطیلی که احتمالاً برای مراسم‌های ویژه استفاده می‌شده است.

در بخش غربی بنا حیاطی مدور هست که پیرامون آن دیواری ضخیم با سطحی سنگی در بیرون کشیده شده است. در بخش‌های غربی و جنوبی این بنا ایوانی پهن هست که برای استراحت استفاده می‌شده اما اکنون تنها بخش‌ های زیرین دیوارها موجود است.

\"\"

این بنا همچنین دو ورودی یکی در شمال‌ شرقی و دیگری در شمال‌ غربی داشته است. ورودی شمال ‌شرقی که از ظاهر چنین برمی‌آید که بیشتر جنبه رسمی داشته است تا آخرین مراحل استفاده از بنا کاربرد داشته است. ورودی غربی که احتمالاً به افراد عادی اختصاص داشته است ظاهراً در آخرین مراحل استفاده از بنا عمداً مسدود شده است.

در حین حفاری پس از خالی کردن بخش ‌های پرشده مشخص شد اتاق کوچکی به شکل نیم‌دایره در کنار ورودی غربی وجود داشته است که با توجه به دریچه کوچک آن می‌توان گفت برای کنترل ورود و خروج به خانه استفاده می ‌شده است. راهروی ورودی غربی و اتاقک متصل به آن بعداً با خشت خام و ساروج پر شده‌اند. در نزدیکی ورودی شمال‌شرقی نیز اتاق دیگری هست که به بخش‌های شمالی و جنوبی باز می‌شده و برای کنترل رفت ‌و آمد کاربرد داشته است. این اتاق نیز مانند ورودی شمال ‌غربی و اتاق متصل به آن عمداً در مراحل پایانی استفاده از بنا پر شده‌اند. پر کردن این فضاها می‌تواند دو دلیل عمده داشته باشد: یکی فرسایش و دیگری تغییر در کاربرد بنا.

\"\"طبق شواهد باستان‌ شناسی جمع‌ آوری شده، بنای باستانی غربالبیز قدیمی‌ ترین اثر باستانی استان یزد و تنها بقایای باستانی شناخته‌شده مربوط به دوره اشکانی در مرکز ایران است. در این سازه، قدیمی‌ترین نمونه‌های سه عنصر مهم از معماری ایرانی برای اولین بار مشاهده شده است که عبارت‌اند از خندق و درگاهی و نقشه مدور.

گروه باستان‌‌ شناسی غربالبیز همچنین از آغاز فصل حفاری ۳۵ گور را در بخشی به مساحت ۲۰۰ متر مربع شناسایی کرده است. طرفین این گورها شامل چهار لایه سنگ است و اجساد در حالت جنینی و به طوری که صورت آنها رو به شرق بوده است در آنها قرار می‌گرفته‌اند. در برخی از این گورها دو جسد قرار داده شده است. همچنین وجود ظروف سفالی و سنگی و زینت‌آلات کوچک در این گورها نشانه اعتقاد افراد ساکن در این ناحیه به زندگی پس از مرگ است.

با توجه به نقشه بنای غربالبیز که عناصر معماری دوره اشکانی را دارد، نوع سفال‌های مکشوفه، شکل دفن اجساد، و طرز قرار گرفتن اشیا در گور ها همه تاییدی بر این نکته است که این بقایا به دوره اشکانی باز می‌ گردند.



ارسال نظر