X بستن تبلیغات
X بستن تبلیغات
header
متن مورد نظر

دستگاههای قلبی ، عروقی و لنفاوی

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

دستگاه قلبی ، عروقی مبحث مورد مطالعه در فصل هفتم این کتاب می باشد . در این فصل از قلب بعنوان بخش مرکزی این دستگاه و از لوله هایی که با ضخامت های مختلف با قلب در ارتباط بوده و عروق را شامل شده اند بعنوان بخش پیرامونی دستگاه قلبی و عروقی یاد شده است . در معرفی قلب به قسمتهای مختلف تشکیل دنده آن نظیر بطن ها و دهلیزها و دریچه های مربوطه ، لایه های تشکیل دهنده قلب اشاره شده است .

دستگاههای قلبی ، عروقی و لنفاوی

اشاره

دستگاه قلبی ، عروقی مبحث مورد مطالعه در فصل هفتم این کتاب می باشد . در این فصل از قلب بعنوان بخش مرکزی این دستگاه و از لوله هایی که با ضخامت های مختلف با قلب در ارتباط بوده و عروق را شامل شده اند بعنوان بخش پیرامونی دستگاه قلبی و عروقی یاد شده است . در معرفی قلب به قسمتهای مختلف تشکیل دنده آن نظیر بطن ها و دهلیزها و دریچه های مربوطه ، لایه های تشکیل دهنده قلب اشاره شده است .

در معرفی بخش پیرامونی دستگاه قلبی ، عروقی به ذکر دو نمونه گردش خون بزرگ و کوچک ، ویژگی ها و تقسیمات و عملکردهای هر یک پرداخته و در خصوص سیستم باب کبدی مطالبی ارائه شده است .

این فصل را با معرفی دستگاه لنفاوری و عمل مربوط به آن ، محل قرار گیری غدد لنفاوی به پایان می بریم .

هدف کلی

هدف کلی از مطالعه این فصل آشنایی دانشجو با دستگاه قلبی ، عروقی و تقسیمات و متعلقات آن می باشد .

 

اهداف رفتاری

از دانشجو انتظار می رود پس از مطالعه این فصل قادر باشد :

۱- دستگاه قلبی عروقی را تعریف ، وظیفه آنرا بیان و عضو مرکزی و پیرامونی آن را نام ببرد .

۲- محل قرارگیری نوک قلب را در فضای دنده ای مشخص نماید.

۳- لایه های مختلفی قلب را نام برده و وظایف آنها را تشخیص دهد.

۴- عروق خونی قلب را نام ببرد.

۵- دستگاه هدایت قلب را تعریف نماید.

۶- نقش گره سینوسی دهلیزی و محل قرارگیری آن را توضیح دهد.

۷- راجع به دسته دهلیزی بطنی و نیز محل قرار گیری آن توضیح دهد.

۸- قوس آئورت را تعریف و سرخرگهای منشعب از آن را نام ببرد.

۹- شریانهای جدا شده از آئورت شکمی را نام برده و وظایف آنها را مشخص نماید .

۱۰- مسیر طی شده توسط سرخرگ سبات اصلی و وظیفه آنرا بیان نماید.

۱۱- محل ورود بزرگ سیاهرگهای زیرین و زبرین را نام ببرد.

۱۲- سیاهرگ باب را تعریف نموده و بگوید خون موجود در آن به کجا برده می شود و چرا؟

۱۳- دستگاه لنفاوی را تعریف و وظیفه آنرا شرح دهد.

۱۴- شکل ظاهری غده لنفاوی را مشخص نموده نحوه ورود و خروج عروق لنفاوی را در آن مشخص نماید.

۱۵- نحوه حرکت جریان لنف و نیز اندامهای مروبط به آن و وظیفه غدد لنفاوری را شرح دهد.

دستگاه قلبی عروقی

دستگاه قلبی عروقی نیز یکی از ارتباط دهندگان قسمتهای مختلف بدن است. این دستگاه شامل یک عضو مرکزی بنام قلب و لوله هائی با ضخامت های مختلف است که نهایتاً به قلب ارتباط دارند و بخش پیرامونی دستگاه قلبی عروقی را می سازند . این لوله ها همان عروق هستند که درون آنها خون جریان دارد.

بعضی از عروق مسئول هدایت خون از قلب به نقاط مختلف بدن هستند در حالیکه تعدادی نیز مسئول بازگرداندن خون به قلب هستند. گروه اول تحت عنوان سرخرگ و دسته دوم تحت عنوان سیاهرگ بررسی می گردند.

عروق با توجه به محل عبور و ارگانی که به آن خون می رسانند اسامی مختلفی دارند که توضیح داده خواهد شد .

قلب

قلب تلمبه ای عضلانی است که خون را درون عروق پمپ می کند. در حقیقت قلب از دو تلمبه تشکیل شده است که یکی از آنها خون را جهت دریافت اکسیژن بطرف ششها می فرستد و دیگری خون را جهت دریافت مواد غذائی و پخش آن و همچنین رساندن اکسیژن و گرفتن co2     از بافت ها ، به سراسر بدن گسیل می دارد . هر یک از این دو تلمبه از دو حفره بوجود آمده است . حفرات فوقانی را دهلیز و حفرات تحتانی را بطن گویند . دهلیز و بطن چپ و دهلیز و بطن راست به قلب راست موسومند .

شکل قلب همانند مخروطی است که از قسمت قدامی و خلفی فشرده شده و بطور وارونه در سینه جای گرفته باشد . بنابراین قلب دارای یک نوک و یک قاعده است .

نوک قلب در پائین و جلوی سینه و قدری متمایل بطرف چپ در پنجمین قضای بین دنده ای قرار دارد . فاصله نوک قلب تا خط میانی بدن ۹-۸ سانتیمتر است . قاعده قلب در بالا و عقب قرار دارد .

ابراز شده که قلب هر فرد به اندازه مشت اوست . بطور متوسط می توان گفت که قلب ۱۲ سانتیمتر طول و ۹-۸ سانتیمتر عرض دارد . بعد قدامی خلفی قلب ۶ سانتیمتر است .

وزن قلب در مردان ۳۴۰- ۲۸۰ گرم ( بطور میانگین ۳۰۰ گرم ) و در زنان ۲۸۰- ۲۳۰ گرم ( بطور میانگین ۲۵۰ گرم ) می باشد .

لایه های قلب

قلب از سه لایه بوجود آمده است . لایه خارجی را برون شامه گوئیم. این لایه خود از دو لایه مختلف تشکیل شده است که در میان آنها مایع سروز وجود دارد . وجود مایع سروز باعث لغزندگی بهتر این دو لایه بر روی یکدیگر و نهایتاً آسان سازی حرکت برای قلب است .

لایه میانی قلب همان لایه عضلانی قلب است . این لایه بسیار ضخیمتر از لایه های دیگر است. ضخامت این لایه در نقاط مختلف ، متفاوت است . لایه داخلی نیز سطح داخلی قلب را مفروش مکی کند و به درون شامه موسوم است .

ساختمان داخلی قلب

همانطور که ذکر شد قلب از چهار حفره بوجودآمده است . دهلیزها حفرات دریافت کننده خون هستند و بطن ها خون رات درون عروق پمپ می کنند. اکنون به بررسی این حفرات می پردازیم .

دهلیز راست

شکل دهلیز راست همانند یک مکعب است . این حفره دریافت کننده کل خون بدن است  (به استثنای ششها ). خون بوسیله بزرگ سیاهرگ زیرین و بزرگ سیاهرگ زبرین که در سطح خلقی دهلیز به این حفره وارد می شوند ، به قلب باز می گردد. دیواره دهلیز راست تقریباً نازک است. بخش تحتانی دهلیز راست بوسیله دریچه سه لتی به بطن راست منتهی می گردد.

دهلیز چپ

این حفره دریافت کننده خونی است که از ششها بوسیله سیاهرگهای ششی به قلب وارد می شوند. دیواره این حفره نیز همانند دهلیز راست نازک است. انتهای تحتانی دهلیز چپ بوسیله درچه دولتی یا میترال به بطن چپ ارتباط پیدا می کند.

بطن راست

این حفره به شکل هرم است. راس هرم بطرف پائین و قاعده آن بطرف بالاست و قاعده بطن راست را می سازد. در همین جاست که دهلیز و بطن راست بوسیله دریچه سه لتی به هم می پیوندند. دیواره بطن راست از دیواره دهلیزها ضخیم تر است و در سطح داخلی آن سه عضله پستانکی قرار دارد. این عضلات بوسیله رباطهای تاندونی به سه لت یا سه برگچه دریچه میترال می پیوندند و به این برگچه ها توانائی مقاومت در مقابل فشار خون را می دهند. سرخرگ ششی از این بطن خارج می شود. این سرخرگ خون را به ششها هدایت می کند. در ابتدای این سرخگ دریچه نیم هلالی ششی قرار دارد که از بازگشت خون به بطن جلوگیری می کند.

بطن چپ

این حفره مخروطی شکل است و دیواره آن بسیار ضخیم تر از سه حفره دیگر می باشد. این ضخامت بدلیل وجود لایه بسیار ضخیم عضلانی در بطن چپ است. همانطور که ذکر شد دریچه دولتی که در بخش فوقانی بطن چپ قرار دارد این حفره را به دهلیز چپ ارتباط می دهد.

در دیواره داخلی بطن چپ نیز عضلات پستانکی قرار دارند که بوسیله طنابهای تاندونی به برگچه های دریچه دولتی که تعدادشان دو تاست، می پیوندند و همانند بطن راست بهنگام بالا رفتن فشار در بطن چپ به برگچه ها توانائی مقاومت در مقابل فشار خون را می دهند.

از این بطن سرخرگ آئورت خارج می گردد که بزرگترین سرخرگ بدن است و خون را با انشعابات متعددی که پیدا می کند به نقاط مختلف بدن می رساند.

در ابتدای سرخرگ آئورت دریچه نیم هلالی آئورتی قرار دارد که مانع بازگشت خون به قلب است .

عروق خونی قلب

قلب بوسیله دو سرخرگ تاجی راست و چپ که در ابتدای آئورت از آن منشعب می شوند، خون رسانی می گردد.

هر یک از دو سرخرگ تاجی نیز خود بدو شاخه تقسیم شده و با انشعابات خود قلب را خون رسانی می نمایند.

خون سیاهرگی قلب نیز بوسیله سینوس تاجی مستقیماً به دهلیز راست می ریزد.

 

دستگاه هدایت قلب

قلب انسان با نظمی خاص در تمام مدت عمر فعال است . این فعالیت میسر نیست مگر با انقباضات ریتمیک قلب ، عضله قلب قادر به انقباض ریتمیک است ولی نواحی خاص در قلب وجود دارند که به این فعالیت دقیق ، تکامل بیشتری می بخشند .

یکی از این نواحی گره سینوسی دهلیزی است که در دیواره خلفی دهلیز راست قرار دارد / گره سینوسی دهلیزی ۱ میلیمتر ضخامت ، ۳ میلیمتر عرض و ۲-۱ سانتیمتر طول دارد . وقتی موج عصبی در سلول های گره سینوسی دهلیزی آغاز می گردد تحریک به کلیه نقاط دهلیزها رسیده و باعث انقباض همزمان آنها می گردد.

گره دهلیزی بطنی نیز که در عقب جدا بین دو دهلیز قرار دارد و کوچکتر از گره سینوسی دهلیزی است و با تحریکی که بوسیله دهلیزها از گره فوق دریافت می کند باعث تجریک بطنها بطور همزمان می شود.

دسته دهلیزی بطنی یا دسته هیس نیز بخشی از سیستم هدایت قلب است که بعد از ۱۲ میلیمتر بدو شاخه تقسیم شده و باعث تحریک به کلیه قسمتهای دو بطن می شود.

علاوه بر این دستگاه هدایت ، قلب بوسیله دستگاههای عصبی سمپاتیک و پاراسمپاتیک که فیبرهای عصبی خود را روی قلب می فرستند ، تحت تأثیر قرار می گیرد . دستگاه عصبی خودکار می تواند روی ضربان و بازده قلب اثر مثبت ( بوسیله سیستم سمپاتیک ) و یا اثر منفی ( بوسیله سیستم پاراسمپاتیک ) بگذارد .

بخش پیرامونی دستگاه قلبی عروقی

این بخش از دستگاه گردش خون در نقاط مختلف بدن پخش می گردد. می توان گفت که دو نوع گردش خون در بدن وجود دارد . در حقیقت ، خون بوسیله سرخرگ آئورت از بطن چپ خارج شده و پس از سیر در سراسر بدن بوسیله بزرگ سیاهرگهای زیرین و زبرین به دهلیز راست باز می گردد . این بخش از گردش خون را گردش خون بزرگ گویند.

خونی که به دهلیز راست بازگشته به بطن راست می رسد و از آنجا توسط سرخرگ ششس به ششها فرستاده می شود. بعد از انجام تبادلات گازی در ششها خون توسط چهار سیاهرگ ششس به قلب باز می گردد . این بخش از گردش خون را گردش خون کوچک گویند.

عروق بزرگ

سرخرگ آئورت پس از خارج شدن از بطن چپ دارای سه بخش متمایز است. اولین قسمت آئورت صعود کننده نام دارد و در این بخش آئورت به طرف بالا سیر می کند. آئورت صعود کننده حدود ۵ سانتیمتر طول دارد . سرخرگهای تاجی راست و چپ که به خود قلب خون می رسانند از این بخش از آئورت منشعب می شوند.

بخش بعدی آئورت قوس آئورت است . قوس آئورت بخشی است که سرخرگ مسیر خود را تغییر داده و بعد از این قوس بطرف پائین سرخرگ بی نام ، سرخرگ سبات اصلی چپ و سرخرگ تحت ترقوه ای چپ منشعب می شوند.

بخش بعدی آئورت موسوم به آئورت نازل است که بعد از قوس آئورت قرار دارد. این بخش از آئورت طویل تر از دو بخش دیگر است . آئورت نازل بطرف پائین ادامه می یابد و با توجه به محل آن بدو بخش تقسیم می گردد. آئورت سینه ای آن بخش از آئورت نازل است که در حفره سینه ای قرار دارد . آئورت سینه ای از انتهای قوس آئورت شروع شده تا پرده دیافراگم که مرز بین حفره سینه ای و حفره شکمی است ، ادامه پیدا می کند. آئورت بعد از گذر از پرده دیافراگم و وارد شدن به حفره شکمی به آئورت شکمی موسوم است .

از آئورت سینه ای انشعاباتی خارج می گردد که قسمتهای مختلف سینه را خون رسانی می کنند. شریانهای برونشی نای  و بخشی از ششها را خون رسانی می کنند.

شاخه های برون شامه ای که بخش خلفی برون شامه قلب را خون رسانی می کنند. شاخه های مروی وظیفه رساندن خون را به مری عهده دار هستند.

شریانهای بین دنده ای خلفی نیز به تعداد ۹ جفت از دو طرف آئورت سینه ای خارج شده و فضای بین دنده ای سوم تا یازدهم را خون رسانی می کنند. از شریانهای بین دنده ای خلفی شاخه های جهت خون رسانی به عضلات و پوست قسمت خلفی بدن خارج می شوند.

در مقابل سطح فوقانی دیافراگم شریانهای فوقانی دیافراگم از آئورت سینه ای جدا شده و سطح فوقانی دیافراگم را خون رسانی می کنند.

از آئورت شکمی نیز شریانهای جهت خون رسانی به محتویات شکم خارج می شوند.

بلافاصله بعد از وارد شدن آئورت به حفره شکم ، شریانهای تحتانی دیافراگم از آئورت خارج می شوند و سطح تحتانی دیافراگم را خون رسانی می کنند.

در بخش فوقانی قدامی آئورت شکمی شریان سلیاک منشعب می گردد که خود به سه شاخه تقسیم شده و نهایتاً کبد ، معده و طحال را خون رسانی می کند.

شریانهای فوق کلیوی ، روده بندی فوقانی ، کلیوی و روده بندی تحتانی نیز از انشعابات آئورت شکمی هستند که به ترتیب غدد فوق کلیه ، روده کوچک ، کلیه ها و روده بزرگ را خون رسانی می کنند . آئورت شکمی در مقابل چهارمین مهره کمر بدو قسمت تقسیم می گردد و دو شریان مشترک خاصره ای را بوجود می آورد. هر یک از این شریان ها خون نیز بعد از چند سانتیمتر بدو شاخه تقسیم شده و شریانهای خاصره ای داخلی و خاصره ای خارجی را بوجود می آورند. شریانهای خاصره ای داخلی به داخل لگن رفته و احشای آن ناحیه را خون رسانی می کنند. هر یک از شریانهای خاصره ای خارجی نیز بطرف یکی از اندامهای تحتانی رفته و وارد آنها می شوند.

شریان وارد شده به اندام تحتانی در ناحیه ران موسوم به سرخرگ رانی است . سرخرگ رانی تا انتهای دیستال اندام تحتانی کشیده شده و در هر ناحیه نام خاصی بخود می گیرد . بخشهای مختلف اندام تحتانی بدینوسیله خون رسانی می شوند.

سرخرگهای بی نام، سبات و تحت ترقوه ای

بیاد دارید که بهنگام بحث در مورد قوس آئورت ذکر شد که از این بخش آئورت سرخرگهای بی نام ، سبات و تحت ترقوه ای منشعب می شوند. سرخرگ بی نام حدود ۴سانتیمتر طول دارد و سپس خود بدو سرخرگ سبات اصلی راست و تحت ترقره ای راست تقسیم می گردد. در حقیقت می توان گفت که سرخرگ های سبات تحت ترقوه ای در نیم راست بدن در ابتدای یک سرخرگ هستند و سپس از هم جدا می شوند. سرخرگ سبات اصلی در دو طرف گردن قرار دارد و مسیر خود را بطرف سر طی می کند. در بالای گردن بدو شاخه سرخرگ سبات خارجی و سرخرگ سبات داخلی تقسیم می گردد. سرخرگ سبات خارجی بخش خارجی بخش خارجی جمجمه را خون رسانی می کند در حالیکه سرخرگ سبات داخلی وارد جمجمه شده و داخل جمجمه را خون رسانی می کند.

هر یک از سرخرگ های تحت ترقوه ای نیز بطرف یکی از اندامهای فوقانی سیر می کنند. یک شاخه بسیار مهم بنام سرخرگ مهره ای از هر یک از این دو سرخرگ منشعب شده و هر یک از سوراخهای زوائد عرضی مهره های گردن به طرف جمجمه رفته و از سوراخ بزرگ پس سری وارد جمجمه می شوند. این سرخرگ ها در داخل جمجمه به هم می پیوندد و سرخرگ قاعده ای را بوجود می آورند ، سرخرگ قاعده ای در داخل جمجمه با شاخه هائی از سرخرگ سبات داخلی حلقه ویلیس را در کف جمجمه می سازند . حلقه ویلیس جهت خون رسانی به مغز وجود دارد . سرخرگ تحت ترقوه ای مسیر خود را بطرف اندام فوقانی ادامه می دهد . این سرخرگ از زیر بغل گذشته و در این ناحیه به سرخرگ زیر بغلی موسوم است . سپس در ناحیه بازو بنام سرخرگ بازوئی است و مسیر خود را تا انتهای دیستال اندام فوقانی ادامه داده و کلیه بخش های اندام فوقانی را خون رسانی می کند.

سیاهرگ های بدن

سیاهرگ های بدن وظیفه بازگرداندن خون به قلب را دارند. سیاهرگها به علت حجم زیاد و تعداد فراوانتر نسبت به سرخرگ ها ، حجم قابل توجهی از خون را در خود جای می دهند.

بعضی از سیاهرگ ها در جوار سرخرگها هستند و به موازات آنها قرار دارند و به همان نام نیز خوانده می شوند. این سیاهرگ ها عمقی هستند.

گروه دیگری از سیاهرگها نیز بلافاصله زیر پوست قرار دارند و خون نواحی سطحی را جمع آوری کرده و نهایتاً یه سیاهرگ های اصلی می پیوندند.

کلیه سیاهرگهای بدن در بخش های فوقانی و تحتانی نهایتاً به هم مرتبط شده و دو تنه ، بزرگ سیاهرگ زبرین و بزرگ سیاهرگ زیرین را می سازند.

بزرگ سیاهرگ زیرین خون اندامهای تحتانی و تنه را و بزرگ سیاهرگ زبرین نیز خون اندامهای فوقانی و سرو گردن را به دهلیز راست باز می گردانند.

سیستم باب کبد

خون سیاهرگی طحال ، معده ، لوزالمعده ، کیسه صفرا ، روده بزرگ و روده کوچک مستقیماً به بزرگ سیاهرگ زیرین نمی ریزد بلکه سیاهرگهای اعضاء فوق بهم پیوسته و سیاهرگ باب را بوجود می آورند .

خون بازگشتی از اعضاء فوق بوسیله سیاهرگ مذکور جهت انجام بعضی از روندهای متابولیسمی به کبد منتقل می شود. خونی که بدین ترتیب به کبد می رسد ، با خون منتقل شده از طریق سرخرگ کبدی ، که جهت مشروب کردن کبد به این عضو منتقل شده ، از طریق سیاهرگ کبدی به بزرگ سیاهرگ زیرین می ریزد و از این طریق به قلب باز می گردد.

دستگاه لنفاوی

دستگاه لنفاوی رابطه ای نزدیک با دستگاه گردش خون دارد . در حقیقت بخشی از مایعات ، پروتئینها و چربیها از این طریق به قلب بازگردانده می شوند.

عمل این دستگاه بوسیله عروف لنفاوی که بوسیله لنفاوی ساخته شده اند به انجام می رسد .

در بین عروق لنفاوی و در مسیر این عروق عقده های لنفاوی قرار دارند . عقده های لنفاوی در بعضی از نقاط بدن مانند دو طرف گردن ، بخش های میانه قفسه سینه ، نواحی مختلف شکم ، لگن و بخش های ابتدائی اندامها ، بیشتر دیده می شوند.

هر عقده لنفاوی از دو بخش مرکزی و قشری تشکیل شده است و محتوی لنفوسیت و سایر عناصر لنفاوی است . این عقده ها در یکطرف برآمده هستندا و از سطح دیگر یک فرورفتگی بنام نام دارند . عروق لنفاوی آوران از بخش برآمده عقده ها وارد آنها می گردند در حالیکه عروق و ابران از ناف عقده خارج شده و به مسیر خود ادامه می دهند.

دو مجرای اصلی لنفاوی در بدن وجود دارد. مسیر لنفاوی راست ، لنف اندام فوقانی راست و نیمه راست سر و گردن و نیمه راست قفسه سینه را دریافت شده توسط این دو مجرا وارد جریان خون می شود.

جریان لنف به علت عدم وجود پمپ ، همانند جریان خون به پیش رانده نمی شود . انقباضات عضلانی و عمل دم بهنگام تنفس ، عوامل ایجاد فشار جهت حفظ لنف هستند.

تیموس ، طحال و لوزه ها از اندامهای مربوط به این دستگاه می باشند و در دفاع از بدن در مقابل میکروبها و عناصر مخرب با این دستگاه همکاری می کنند.

 

 

منبع: پدیدا بزرگترین مرجع علمی ایرانیان

ارسال نظر