X بستن تبلیغات
X بستن تبلیغات
header
متن مورد نظر

سازه بنا

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

در مسیر جاده ای مشهد، شاندیز، منطقه ای قرار دارد که به ویرانی معروف است این منطقه دارای زمستان های سرد و تابستان های معتدل می باشد و خاک آن نیز به لحاظ نزدیکی به رودخانه ای شاندیز و بستر گسترده ی آن شنی و شیستی می باشد و هم چنین از نفوذ پذیری مناسبی برخوردار است و از نظر کشاورزی چنان چه از خاک حاصلخیز مخلوط گردد وضعیت مناسبتری خواهند داشت.

سازه بنا

در مسیر جاده ای مشهد، شاندیز، منطقه ای قرار دارد که به ویرانی معروف است این منطقه دارای زمستان های سرد و تابستان های معتدل می باشد و خاک آن نیز به لحاظ نزدیکی به رودخانه ای شاندیز و بستر گسترده ی آن شنی و شیستی می باشد و هم چنین از نفوذ پذیری مناسبی برخوردار است و از نظر کشاورزی چنان چه از خاک حاصلخیز مخلوط گردد وضعیت مناسبتری خواهند داشت.

این منطقه و همچنین روستایی که در آن نواحی شکل گرفته قدمتی چند صد ساله دارد این طیف با وجود بناهای تاریخی و رباطی که در همین منطقه قرار دارد روشن می شود که در قرون هفتم و دهم هـ . ق پرشوری در عرصه های اسلامی از جمله تصرف، وقف، و تاریخ و … داشته است.

به طور کلی این منطقه از اواخر سده ی هفتم هجری محل آمد و شد عرفای خط ی توس قرار گرفت و به محلی شناخته شده و معروف مبدل گشته است که به ظاهراً از اوایل سده ی نهم در متون و اسناد معتبر درج شده است.

در دهه ی اولیه سده ی هشتم (اواخر دروه ایلخانی) خانقاهی در این منطقه احداث گردیده این مکان محل استقرار و زندگی برخی عرفا و صوفیه از نسل شانزدهم امام سجاد علیه السلام گردید و در ادوار بعدی پس از دفن یکی از همان شیوخ در سکوی غربی آن تغییر کاربردی یافته.

به آرامگاه یا زیارتگاهی در نظر مردم مبدل گشته است.

اصل بنا از حالت گچ و آجر می باشد که بر روی پی ای به ابعاد cm 60Î60 بنا شده است مصالح این پی لاشه و ملات ماسه آهک می باشد دور تا دور بنا تا ارتفاع تقریباً ۸۰  cm سنگ های لاشه قرار گرفته که فاصله آن با خود بنا به وسیله خاک های دست ریز پر شده است و بر روی آن آسفالت اجرا شده است این سکو که در دوره های اخیرا اجرا شده کاملاً الحاقی بوده و از ابعاد آن m 22Î19 می باشد. این سکو با توجه به اجرای غیر اصولی که دارد به بنا آسیب های زیادی وارد کرده است. به این ترتیب که خاک های دستی اطراف بنا رطوبت را در خود نگه داشته و به آجرهای پای بنا منتقل می کرده اند و آجرها نیز این رطوبت جذب شده را به آجرهای بالاتر منتقل می کرده اند به این ترتیب بنا از پایین دچار نفوذپذیری شدید رطوبت شده است. طرح اصلی بنا تقریباً چهار گوش و به ابعاد m5/21Î8/18 می باشد. و به طور کلی به یک گنبد و فضای زیر آن و همچنین چهار ضلع در چهار جهات خلاصه می شود که سه ضلع شمالی و جنوبی و شرقی آن دارای سردر ورودی و ایوان می باشد و ضلغ غربی طرحی متفاوت از دیگر انواع اضلاع دارد و فاقد ایوان و سردر می باشد.

دو ضلع شمالی و جنوبی که در جهت مخالف هم قرار دارند قرینه یکدیگرند ولی بر روی هر یک از این دو ضلغ قرینگی در دیوارهای طرفین ایوان به چشم نمی خورد و ارتفاع این دیوارها نیز در یک تراز قرار ندارند. احتمال می رود ورودی های موجود در این ضلغ در گذشته با تیغه های چوبی یا طرح های مشبک خاصلی عامه مردم می باشد که ورود به چنین مکانی باید از جهت انتهای قبر باشد. بدین منظور ورودی بنا در ضلغ شرقی که روبروی سکوی قبر قرار دارد تعبیه شده است که قطعاً ایوانی رفیع تراز دیگر اضلاع داشته است ولی هم اکنون دارای ایوانی همانند دیگر اضلاع می باشد.

در طرفین مدخل شرقی دو پلکان به منظور ورود به پشت بام تعبیه شده است که در طول مدت حیات این بنا پله سمت چپ به طول کلی تخریب شده و به و به فضای خالی مکعبی شکل که تا روی بام ادامه دارد تبدیل شده است به منظور حفظ ایمنی سقف آن با تیرهای چوبی و آجرهای مربع به ابعاد cm30Î30 شکل پوشش داده شده است اما در سمت راست ایوان کلیه پله ها به استثنای چندین پله ی اول در جای خود باقی هستند در این ضلع قرینه سازی در دیوارهای طرفین ایوان به چشم می خورد ولی ارتفاع این دیوارها در یک تراز قرار نمی گیرد.

ضلغ غربی که روبه روی مدخل اصلی بنا (ضلع شرقی) قرار دارد دارای سکویی در وسط و دو اتاقک معروف به چله نشین در طرفین می باشد دیوارهای هر دو اتاق تا زیر قوس سقف با اندود گچ پوشش داده شده اند و ریز سقف آجر کاری تزئین شده که به روش پر گردیده است و همچنین اجرای قوس ها و دورهای پوشش دهنده ی اتاق ها به روش رومی می باشد. در دیوارهای انتهایی هر دو اتاق بر روی دو پایه بنا شده که در زیر این قوس راه ارتباطی اتاق ها با فضای زیر گنبد نمایان می شود این مسیر ارتباطی با ارتفاعی بسیار کوتاه و عرضی باریک تعبیه شده به گونه ای که به ظاهر می تواند بی ارتباط با فضای داخلی بنا باشد و در سکوی میانی این ضلع (غربی) مقبره ای فاقد سنگ و کتبیه قرار دارد که به انتهای آن به نسبت مدخل اصلی بنا (ضلع شرقی) ختم می شود. دیوارها و سقف این سکو با اندود گچ پوشش داده شده اند. و سقف این سکو نیز قوس وارد می باشد که در روی بام از سایر قسمتها کمی بلندتر می باشد.

علاوه بر سکوی میانی ضلع غربی، فضای زیر گنبد که توسط چهار دیوار محصور شده است نیز می توان جزء فضاهای داخلی بنا به حساب آورد این فضا در حال حاضر از سه ضلع شمالی و جنوبی و شرقی به بیرون راه می یابد و سقف غرب به واسطه دالان های ارتباطی اتاق های چله نشین به بیرون راه می یابد گنبدی که این فضا را پوشش داده دو پوسته می باشد که به روش عرق چین اجرا گردیده و از نوع گنبدهای سه بخشی تند به حساب می آید.

بنای مورد نظر در طول تاریخ حیاتش بارها مورد مرمت قرار گرفته است که متاسفانه در همه موارد غیر اصولی بوده و آسیب هایی را به بنا وارد آورده بدین علت بسیاری از آثار اولیه مربوط به ساخت بنا از بین رفته است و آنچه باقی مانده نشان می دهد که مصالح اصلی بنا از جنس آجر و ملات گچ می باشد و فاقد هرگونه تزئینات کاشیکاری است. تنها تزئینات بنا را می توان در، چند اختلاف سطح در نمای خارجی به خصوص اطراف سردرها و ایوان ها و ورودی های بنا و هم چنین رسمی بندی های گچ بری شده موجود در زیر گنبد دانست که این رسمی بندی های مربوط به بناهای دروه ی تیموری می باشد.

از دیگر تزئینات بنا می توان به آجرکاری های اجرا شده به روش پر در زیر قوس اتاق های طرفین ضلع غربی و هم چنین طاقچه های موجود در دیوارهای طرفین این اتاق ها و ایوان ها اشاره کرد الحاقاتی که در ادوار مختلف به این بنا شده آسترهای سیمانی و گچی بر روی نما و همچنین استفاده از تیغه های آجری در برخی قسمت ها می باشد ضلع شرقی و جنوبی آستر گچی که بر اثر گذشت زمان و وجود عوامل جنوبی قسمت هایی از آن تخریب شده است به منظور حفاظت از بنا در برابر باد غالب مضر جهت بارش باران و برف ضلع شمالی و غربی با آستر سیمانی پوشش داده شده است که این امر آسیب های فراوانی را به بنا وارد کرده به این ترتیب که رطوبت های جذب شده از طریق خاک های دست زیر سکو، به پای بنا به قسمتهای بالاتر منتقل شده و از طرفی رطوبت های نفوذ کرده از روی بام نیز به قسمت های پایین تر انتقال داده شده که با وجود آسترهای سیمانی بر روی سطح این دو ضلع، جریان هم به این قسمت ها راه پیدا نمی کرده است و به اصطلاح بنا جای تنفس نداشته است که این امر موجب فرسودگی مصالح شده است.

از دیگر الحاقات تیغه های آجری هستند که در ضلع غربی به بنا اضافه شده اند اتاق ها طرفین این ضلع به طور کامل با تیغه های آجری مسدود شده اند و از فضای محصور شده داخلی اتاق ها به عنوان انباری استفاده می شود. طاق موجود بر روی نمای سکوی میانی با تیغه های آجری مسدود شده و در بالای آن یک پنجره مربع شکل به عنوان الحاق بندی به این قسمت اضافه شده است پوشش بام نیز به این صورت است که روی سازه ی پوشش سقف که آجری می باشد با خاک دست زیر تا ارتفاع ؟؟؟ پر شده است و روی آن نیز آسفالت اجرا شده که کاملاً غیر اصولی بوده و در حال حاضر این آسفالت دارای ترک هایی می باشد که رطوبت را به واسطه ی این ترک ها به زیر سقف انتقال می دهد سطح گنبد دو پوسته این بنا روش عرق چین اجرا گردیده نیز با آسفالت پوشش داده شده است و روی آن آستر سیمانی اجرا گردیده است. این آستر کاملاً غیر اصولی بوده و آسیب های قابل توجهی را به این قسمت وارد کرده است.

به علت آسفالت اجرا شده بر روی سطح گنبد رطوبت به قسمت داخلی گنبد نفوذ کرده و با وجود آستر سیمانی این رطوبت در داخل مصالح باقی مانده که موجب فرسودگی اندودهای گچی زیر گبند و هم چنین تخریب قسمت هایی از رسمی بندی های موجود در چهار کنج قرار گرفته در زیر گنبد، شده است.

 

گزارش کارگاه و شرح مختصری از مراحل اجرای کار:

۱ – بام سازی

۲ – بازسازی گبند

۳ – نماسازی

۴ – کف سازی

۵ – نورپردازی

۱ – بام سازی

۱ – 1 برداشت خاک های دست ریز

۱-۲ دو غاب ریزی

۱-۳ اجرای غوره گل

۱-۴ ریختن خاک کوبیده شده و اجرای پاره چینی

۱-۵ اجرای اندود سیمانی

۱-۶ اجرای ایزوگام

۱-۷ اجرای آجر فرش و دوغاب ریزی

سطح بام کمتر تا ارتفاع خرندها با خاک دست ریز پوشیده شده بود و بر روی آن قیرگونی فرسوده ای قرار داشت کاملاً پاکسازی شده پس از آن ملات ها و آجر های فرسوده ای که سازه ی بام را تشیکل می دادند در بعضی قسمتها برداشت شدند آجر های سالم در این قسمت ها جایگزین شدند و به منظور بندکشی از ملات  ماسه گچ استفاده شد در مرحله بعدی یک لایه غوره گل cm20 بر روی سطوح ترمیم شده اجرا شد. (آب و خاک رس ورز داده شد).

و روی آن خاک کوبیده شده ریخته شد سپس پاره چینی به وسیله آجر چینی اجرا گردید که در اینجا پاره چینی با مصالح جدید نقش پرکننده دارد. پس از اجرای این مراحل یک لایه اندود سیمانی بر روی سطح در نظر گرفته شد که بستر مناسبی را برای ایزوگام به وجود آورد.

در مرحله نهایی آجر فرش با آجرهای مربع شکل به ابعاد ۳۰Î30 سانتی متر اجرا شد و به منظور پوشش بندهای آجری از ملات شن و گچ استفاده شد.

باسازی خرند ها نیز به این ترتیب می باشد که ابتدا خرندهایی که به منظور افزایش شیب سطح بام در بعضی قسمتها بر روی یکدیگر اجرا شده بودند برداشت شدند. در مرحله بعدی پس از حذف این الحاقات از روی خرندهای هم پیوند با بنا، ترمیم های خرندهای موجود صورت گرفت به این ترتیب که کلیه بندهایی بین آجرها با قلم و چکش تراشیده شوند و با ملات سالم مجدداً بند کشی شوند.

۲ – بازسازی گنبد

۲-۱ برداشت ایزوگام فرسوده

۲ – 2 برداشت خاک های اضافی و آجرهای فرسوده

۲-۳ اجرای دوغاب شن گچ

۲-۴ اجرای رینگ بتنی دور گنبد

۲-۵ اجرای اندود سیمانی

۲-۶ بدست آوردن تناسبات گنبد

۲-۷ اجرای آجر فرش و دوغاب ریزی

ایزوگام فرسوده ی موجود بر روی سطح خارجی گنبد برداشت شد (که اجرای آن بر روی گنبد غیر ضروری و غیر اصولی بوده به دلیل اینکه شیب گنبد آب باران و برف را به سمت پایین هدایت می کند) و همچنین خاک های اضافی و آجرهای فرسوده از روی سطح گنبد پاک سازی شوند پس از انجام این مراحل سازه اصلی گنبد که آجری می باشد و به روش عرق چین اجرا گردیده نمایان شد سپس عملیات بازسای بر روی آن به این ترتیب آغاز شد که در مرحله اول بندهای بین آجرها به وسیله ی قلم و چکش تراشیده شدند و سپس از گرد و غبارزدایی سطح تراشیده شده، از دوغاب شن گچ برای بندکشی آنها استفاده شد سپس یک لایه اندود سیمانی بر روی سطح سیمانی ترمیم شده  اجرا گردید به منظور جلوگیری از کمانش و از هم پاشیدگی سازه گنبد، دور تا دور آن در قسمت انتهایی به وسیله یک رینگ بتنی پوشیده شد. در مرحله بعدی به منظور بدست آوردن تناسبات قوس گنبد و تشخیص نوع آن از یک شمشه ی سه متری به عنوان سطح تراز و مبنای اصلی ارتفاع استفاده شد به این ترتیب که شمشه بر روی بلندترین نقطه گنبد به شکل افقی قرار داده شد و با استفاده از آن ارتفاعات متغیر، از روی سطوح شیبدار قوس گنبد، تا ارتفاع قرارگیری شمشه اندازه گیری و مشخص شد بر طبق مشخصات تناسبات بدست آمده و تطبیق آن با بناهای گنبدار ساخته شده ی همزمان با ساخت این بنا رباط ویرانی و مسجد شا، مشخص شد که نوع گنبد «سه بخشی تند» می باشد.

پس از مشخص شدن نوع گنبد در مرحله بعدی به منظور بازسازی قدس گنبد به شکل فنی و اصولی، از یک قالب چوبی به عنوان الگوکار (شابلون) استفاده شد.

این قابلیت از راس گنبد تا پای آن قرار داده شد با قرارگیری این قالب در محل مذکور و چرخاندن آن به دور گنبد کرم هایی بدست آمد که فاصله این کرم ها در تمام نقاط از راس و مرکز گنبد به یک اندازه بودند در مرحله بعدی بین این کرم ها با ملات سیمان پر شد سپس روی سطح سیمانی ایجاد شده، آجر کاری و دو غاب ریزی با ملات شن گچ اجرا گردید.

 

۳ – نماسازی

۳-۱ نماسازی داخلی

۳-۱-۱ برداشت لایه های گچی از روی دیوار

۳-۱-۲ ترمیم نواحی رطوبت زده

۳-۱-۳ بازسازی رسمی بندهای سقف

دیوارهای داخلی نیز مانند سایر قسمت ها در طول دروه های مختلف تاریخی مورد مرمت قرار گرفته است و در هر دوره الحاقاتی داشتند که در این قسمت می توان به هفت لایه گچ اجرا شده بر روی یکدیگر اشاره کرد که به علت ناپیوند بودن لایه ها با سطح زیرین ترک های عمیقی بر روی سطح دیوار ایجاد شده است.

در هنگام برداشت لایه ها از روی یکدیگر، اسناد تاریخی پراکنده ای یافت شدند این اسناد دست خط هایی هستند که در سده های متوالی قمری بر روی دیوار به یادگار نوشته شده اند که مشخص کننده قدمت این بنای تاریخی می باشند.

به منظور حفظ و ماندگاری این اسناد طلق های یک تکه ی شفافی انتخاب شد و در جلوی دیورها با فاصله ی مناسبی، تا ارتفاع لایه های گچ قرار داده شد که در همین فاصله پرژکتورهای کف نیز قرار دارند. ترک های ایجاد شده به سطوح داخلی- دیوارها در زیر طاق ها- نیز با ملات مخصوص پر شدند (چسب چوب و چتایی) و سطح آن ها با ملات گچ اندود شد.

سطوح گچی رطوبت زده ی زیر سقف خروخی و برخی قسمت دیوار که دچار فرسودگی شده بودند به طور کلی تراشیده شدند و با ملات سالم ترمیم سازی شدند.

بازسازی رسمی بندی های قرار گرفته در چهار کنج زیر سقف نیز به این ترتیب بود که تناسبات هندسی موجود به وسیله شاقول بر روی زمین منتقل شدند که بر اساس این تناسبات نقشه های آن نیز با ابعاد و اندازه های دقیق و فنی تهیه شدند. طبق همین نقشه های کلید رئوس و الاع کچ بری های مذکور، به وسیله میلگردهای خم خورده، به سقف و قسمت هایی از دیوار محکم شدند سپس فضای بین این میلگردها را با رابیتس پوشش داده شد و سطح روی آنها با ملات گچ اندود شد.

۳-۲ نماسازی خارجی

۳-۲-۱ حذف الحاقات

۳-۲-۲ برداشت آجرهای فرسوده و جایگزینی آجرهای سالم (پیوندی)

۳-۲-۳ بندکشی

به طور کلی الحاقات بنا شامل آسترهای گچی و سیمانی بر روی سطح نما و همچنین تیغه های آجری مسدود کننده در بعضی از قسمتها می باشد. که با برداشت و حذف این تیغه ها، قسمت های مورد نظر (باز شوها و بالای سردرها) به کاربری اولیه خود مبدل شدند.

از دیگر الحاقات آسترهای گچی و سیمانی بودند که با حذف آنها نمای آجری نمایان شد. این نمای آجری یا به عبارت دیگر سازه ی اصلی بنا، به علت نفوذ رطوبت های صعودی و نزولی و ماندگاری این عوامل در داخل مصالح و همچنین عدم تنفس بنا به خاط وجود آسترهای سیمانی، همیشه مرطوب بوده که این امر موجب فرسودگی مصاحل در اکثر قسمتها شده است.

آجرهای فرسوده که ابعاد آنها ۳۰Î30 سانتی متر بود تا عمق ۵ سانتی متری از داخل دیوار به وسیله ی قلم و چکش تراشیده شدند پس از آن آجرهای سالم با همین ابعاد که به دو یا سه قسمت تقسیم شده بودند به صورت نمایی و روکار با ملات گچ در قسمت های تراشیده شده ی دیوار جایگزین شدند. در مرحله ی بعدی بندکشی بین این آجرها اجر اشد. پس از نماسازی کلیه سطوح به روش مذکور، به علت عدم تناسب و سازگاری، جنس مصاحل توکار و روکار، لکه هایی روی سطح نما پدیدار شدند که برای از بین بردن این لکه ها، نما کلاً از بالا تا پایین با چرتکه ی سیمی شسته شد و پس از آن به منظور یک دست کردن رنگ آجرهای روکار بر سطح نما خاک منطقه ریخته شد.

۳-۲-۱ شرح مختصری از نماسازی بر روی ضلع غربی:

الف: حذف تیغه های الحاقی اتاقهای طرفین (چله نشین)

ب: حذف تیغه ی الحاقی سکوی میانی

ج: پوشاندن پنجره مربع شکل قرار گرفته در بالای طاق سکوی میانی سطح نمای این ضلع با آستر سیمانی پوشش داده شده بود که به طور کلی برداشت شد. سپس عمل پیوندی بر روی نم و سطوح فرسوده ی این ضلع انجام گرفت.

از دیگر الحاقات حذف در این ضلع، تیغه هایی بودند که اتاق های طرفین (چله نشین)، این ضلع را مسدود کرده بودند پس از حذف آنها، نمای داخلی این اتاق ها تا قبل از شروع قوس پوششی سقف با ملات گچ اندود شدند. طبق شواهد و قرائن موجود در گذشته نیز با همین ملات پوشش داشته سقف این اتاق ها با آجرکاری پوشش داده شده اند که به منظور ترمیم آن بندهای آجری فرسوده با قلم و چکس تراشید شدند و به وسیله ملات گچ بندکشی شدند.

تیغه مستطیل شکلی نیز، بین این اتاق ها بر روی نما سکوی میانی، قرار داشت که پس از بررسی گمانه زنی و همچنین شواهد یافت شده از روی در آجرهای چیده شده مشخص شد این قسمت در ابتدا طاق بوده که، با یک تیغه آجری مسدود شده است به همین دلیل در بالای آن یک پنجره ی مربع شکل به عنوان الحاق بعدی به این قسمت اضافه شده است:

تیغه ی مستطیل شکل آجری برداشت شد سپس طرح مشبک آجری جایگزین آن شد. پنجره ی بالایی آن نیز در هنگام نماسازی با یک تیغه آجری پوشانده شد.

۳-۲- شرخ مختصری از نماسازی بر روی ضلع شرقی

الف: حذف الحاقات گچی

ب: برداشت آجرهای فرسوده و جایگزینی آجرهای سالم

ج: بندکشی

د: بازسازی پله ها

در مرحله اول آستر گچی موجود بر روی سطح این ضلع حدف شد، پس از آن آجرهای فرسوده تراشیده شدند و جای خالی آن ها به وسیله آجرهای سالم برش خورده پر شد. کل سطح نمای این ضلع به همین ترتیب با آجرهای سالم جایگزین شدند سپس عمل بند کشی انجام گرفت.

قسمت های داخلی ایوان-زیر طاق یا سقف ایوان، دیوارهای طرفین و همچنین طاقچه ها- با ملات گچ اندود شدند که طبق شواهد موجود قبلاً نیز با همین ملات پوشیده شده بودند. در طرفین طاق بالای ورودی دو حفره ی مربع شکل قرار دارد که در قدیم نقش سازه ای داشته است که اکنون نیز این حفره ها مسدود نشدند و به عنوان شواهد تاریخی در جای خود باقی هستند.

از دیگر اقدامات صورت گرفته بر روی این ضلع، پر کردن شکاف ایجاد شده در قسمت بالای ایوان سر تیزه ی طاق می باشد که به منظور ترمیم آن، شکاف موجود با ملات مخصوص چسب چوب و چتایی پر شد و سطح روی آن به وسیله آجرهای سالم با قسمتهای دیگر پیوند داده شد.

بر روی کنج دیوار سمت راست ایوان نیز دو خرند بر روی یکدیگر اجرا شده بودند که این امر به دلیل افزایش شیب سطح بام بوده است. اقدامی که در این زمینه صورت گرفته است برداشت خرند اجرا شده از روی خرند قبلی و همچنین ترمیم و بازسازی خرند اولیه به وسیله ی آجرهای سالم و بندکشی با ملات جدید می باشد.

در طرفین ایوان، این ضلع دو راه پله به منظور دسترسی به پشت بام تعبیه شده است که پله های سمت راست تا ارتفاع پله ی دوم به وسیله خاک پر شده بودند و اولین پله در این قسمت تخریب شده بود که پس از تخلیه خاک ها، اولین پله به ارتفاع یک خرند بازسازی شد. و پس از آن بقیه پله ها از ابتدا تا آخرین پله که به پشت بام ختم می شود، با آجرهای سالم جایگزین و بند کشی مجدد، ترمیم شدند.

پله های سمت چپ ایوان به طور کلی تخریب شده بودند و به یک نمای فضای معکبی شکل که تا روی پشت بام امتداد داشت، تبدیل شده بودند و به لحاظ ایمنی، سقف این قسمت با تیرهای چوبی و آجرهای مربع شکل پوشیده شده بود که پس از حذف این الحاقات و آماده سازی فضا برای اجرای پله ها، مراحل بازسازی آغاز گردید.

با توجه به قرینه سازی پله ها در طرفین ایوان، راه پله ی تخریب شده ی سمت چپ بر اساس پله های موجود در سمت راست از ابتدا تا روی بام به صورت کاملاً قرینه بازسازی شدند. بر روی دیوار این راه پله در جهت همین ضلع (شرقی) حفره ی مستطیل شکل باریکی قرار دارد که نقش هوا کش را برای پله ها ایفا می کند به همین مسدود شده و در جای خود باقی است.

۳-۲-۳ شرح مختصری از نماسازی بر روی ضلع شمالی

الف: حذف الحاقات سیمانی

ب: ترمیم شکاف های ایجاد شده بر روی سطح نما

ج: برداشت آجرهای فرسوده و جایگزینی آجرهای سالم

د: بندکشی

در مرحله اول آستر سیمانی که بر روی سطح نما وجود داشت تراشیده شد و پس از آن آجرهای فرسوده تا عمق پنج سانتی متر از داخل دیوار تراشیده شدند و آجرهای سالم جایگزین آنها شدند سپس بندکشی با ملات سالم اجرا گردید.

دیوار سمت راست ایوان نیز از قسمت خرند بام تا روی پی دچار شکاف نستباً عمیقی شده بود که پس از پر کردن شکاف به وسیله ملات مخصوص چسب چوب و چتایی سطح روی آن با آجرهای سالم به طرفین شکاف پیوند داده شد. سپس قسمت بالای این شکاف که خرند و قوس اجرا شده بر روی دیوار را نیز دچار آسیب کرده بود ترمیم شد.

از دیگر اقدامات انجام شده بر روی این ضلع برداشت خرندی می باشد که بر روی خرند قبلی در قسمت کنج دیوار سمت چپ ایوان اجرا شده بود. اقدامات منظور شده در این زمینه به این ترتیب می باشد که دومین خرند اجرا شده بر روی سطوح قبلی کاملاً حذف شد و آجرهای بندکشی های خرند اولیه به طور کامل با مصالح جدید جایگزین شدند. دیوار سر در ایوان دیوار بالای تیزه ی طاق نیز با آجرهای سالم جایگزین و ملات جدید بندکشی شد قسمت داخلی ایوان که شامل زیر طاق، دیوارهای طرفین و همچنین طاقچه ها می باشد با ملات گچ اندود شد و کف آن نیز با آجر فرش پوشش داده شد.

در قسمت داخلی ایوان در حفره ی مربع شکل در طرفین طاق بالای ورودی موجود است که این حفره ها در گذشته نقش سازه ای داشتند و هم اکنون نیز به عنوان شواهد تاریخی در جای خود باقی اند در هنگام نماسازی مسدود نشده اند.

۳-۲-۴- شرح مختصری از نماسازی بر روی ضلع جنوبی

الف: حذف الحاقات گچی

ب: ترمیم شکاف های ایجاد شده بر  روی سطح نما

ج: برداشت آجرهای فرسوده و جایگزینی آجرهای سالم

د: بندکشی

در مرحله اول آستر گچی که بر روی سطح نمای این ضلع قرار داشت تراشیده و برداشت شد و پس از آن به منظور ترمیم سطوح آجری فرسوده شده ی زیر آستر، کلیه مصالح فرسوده تراشیده شدند و آجرهای سالم با بندکشی جدید جایگزین آنها شدند.

خرندهای دیوارهای طرفین ایوان و همچنین خرند خود ایوان که فرسوده و در برخی قسمتها تخریب شده بودند با آجرهای سالم و بندکشی مجدد، ترسیم شدند.

در سمت چپ ایوانع سطح روی دیوار دچار شکافی از قسمت خرند بام تا روی پی شده بود که به منظور پرکردن این شکاف از ملات مخصوص چسب – چوب و چتایی استفاده – و روی آن نیز با آجرهای سالم پوشش داده شد. به این ترتیب شکاف ترمیم شده به دیوارهای طرفین پیوند داده شد.

قسمت داخلی ایوان که شامل زیر طاق یا سقف ایوان و همچنین دیوارها و طاقچه های طرفین می باشد همگی با ملات گچ پوشیده شدند. طبق شواهد و قرائن موجود ملات پوشش قبلی نیز گچ بوده است و کف این قسمت نیز همانند سایر قسمتهای داخلی با آجرهای مربع شکل به ابعاد ۳۰Î30 سانتی متر فرش شد.

در طرفین طاق بالای ورودی دو حفره ی مربع شکل موجود است که وجود این حفره ها در ایوان های شمالی و شرقی نیز تکرار شده است که در هر سه مکان نقش سازه ای را داشتند و هم اکنون نیز به عنوان شواهد تاریخی در جای خود باقی هستند و در هنگام نماسازی مسدود نگردیده اند.

۴ – کف سازی

۴-۱ کف سازی داخلی

۴-۱-۱ برداشت خاک دست ریز

۴-۱-۲ جایگزینی مصالح مناسب

۴-۱-۳ آجر فرش و دوغاب ریزی

کف بنا تا عمق ۷۰ سانتی متر گودبرداری شد خاک حاصل از گودبرداری را که خاک دست ریز بود به خاج از بنا انتقال داده شد و پس از آن مراحل کف سازی با مصالح جدید صورت گرفت به این ترتیب که پنجاه سانت قلوه سنگ و لاشه سنگ ده سانت گراویه و همچنین ده سانت دیگر ماسه سیمان قرار داده شد و پس از آن آجر فرش اجرا گردید که سطح بدست آمده با دوغاب ماسه و سیمان بندکشی شد. به این ترتیب نفوذ رطوبت از کف در قسمت های داخلی کاهش یافت.

کف ایوان ها و همچنین اتاق های طرفین ضلع غربی نیز با آجر فرش پوشش داده شدند. با توجه به شواهد موجو د در کف آجرفرش برای کف پوش داخلی انتخاب شد.

۴-۲ کف سازی خارجی

۴-۲-۱ برداشت سکوی قبلی

۴-۲-۲ اجرای کانال زهکش

۴-۲-۳ ساخت سکو

به منظور کاهش سطح آب های زیر زمینی و همچنین جلوگیری از نفوذ روطوبت با کف بنا اطراف آن به عمق یک متر و هفتاد سانت و عرض شصت سانت گودبرداری شد که فاصله این کانال تا خود بنا حدوداً یک متر در نظر گرفته شده است کف آن با بتن مگر به ضخامت ده سانتی متر پوشش داده شد که این بتن اجرا شده از طرفین به سمت پایین شیبدار می باشد. دو طرف کانال نیز دیوار سی پنج سانتی متری چیده شد و سقف آن با طاق خوبی پوشش داده شد. در چهار کنج این کانال چهار دریچه بازدید در نظر گرفته شده است. به منظور ایجاد بستری مناسب برای کف بیرونی بنا و همچنین دسترسی مناسبتر به فضای داخلی بنا سکویی به ارتفاع یک خرند و طول ۲۲ متر و عرض ۲۱ متر اجرا گردید در قسمت پایین و دور تا دور آن آبرویی به منظور هدایت آب باران و برف در نظر گرفته شده که این آبرو به کانال زهکش مرتبط است. این سکو کاملاً الحاقی است به همین منظور بین سکوی اجرا شده و بنا فاصله ای در نظر گرفته شده است. این فضا نیز توسط لوله هایی به آبروی پایین سکو مرتبط است. که آب باران و برف از داخل آن به آبرو و از آنجا به داخل کانال زهکش منتقل می شود.

برای اینکه جریان هوا به داخل کانال راه پیدا کند لوله هایی از داخل کانال به بیرون از سکو مرتبط شده است به این ترتیب هوا دائما دور تا دور بنا در جریان است در نتیجه رطوبت ایجاد شده در این قسمت با هوارسانی این سیستم از بین می رود.

طرح آجری روی سکو که با قلوه سنگ تزئین شده طرح قابل فهمی است که با توجه به طرح موجود، بر روی دیوار داخلی منظور گردیده است.

در هنگام برداشت سکوی قبلی، در جلوی ضلع شمالی چندین قبر با دیوارهای سالم یافت شد که همگی خالی بودند با این شواهاد مشخص می شود که از ۶۰ سال پیش در این مکان کسی مدفون نشده است.

نورپردازی

نورپردازی خارجی به این ترتیب اجرا شد که در چهار کنج سکو روبروی هر پایه ی بنا یک پرژکتور داخل باکس آجری قرار داده شد. به این ترتیب نور به مقدار کافی و غیر مستقیم از پایین بنا را روشن می کند.

روشنایی ایوان ها با چراغ های آویزی مخصوص در سقف تامین شده است. طاقچه های طرفین آن نیز از قسمت پایین گود شدند و نور مهتابی به صورت غیر مستقیم داخل آنها تعبیه شده است. در قسمت کف ایوان ها نیز دو پرژکتور با فاصله مناسب از کنج دیوارهای طرفین در نظر گرفته شده است. با این عمل از سمت پایین روشنایی این قسمت را تامین می کند.

به منظور نور پردازی محل، چهار پرژکتور درچهار کنج کف با فاصله مناسبی از دیوارهای طرفین در نظر گرفته شد به این منظور که نور از سمت پایین، دیوارهای طرفین و رسمی بندهای چهار کنج سقف را نمایان کند.

روشنایی سقف نیز با قراردادن چراغ آویزی مخصوص در مرکز گنبد تامین شده است.

 

 

منبع :پدیدا بزرگترین مرجع علمی ایرانیان

ارسال نظر