X بستن تبلیغات
X بستن تبلیغات
header
متن مورد نظر

سیمان

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

بسیاری از کارشناسان معتقدند اگر خدای ناکرده گسل های تهران فعال شوند و زلزله ای به وقوع بپیوند ، بیش از نیم میلیون نفر درپایتخت جان خود را از دست می دهند .به عبارت دیگر بزرگترین فاجعه تاریخ در امر زلزله و حوادث غیر مترقبه شکل می گیرد ! با توجه به خطر بالقوه ای که تهران را تهدید می کند ، آیا نباید به امر پیشگیری و ساخت و سازها مطابق با مهندسی نوین توجه کنیم ؟ نظر به آنکه پایه واساس تمامی مکانها و منازل از سیمان تشکیل یافته ، باید بررسی شود چه اندازه به تولید ، تهیه و فراوری سیمان دقت شده است ؟! شاید باور نکردنی نباشد ، که امروزه سیمان به یکی از اجزای «اساسی» زندگی ما تبدیل شده است، اگر خوب بنگریم می بینیم از زیر سقف و چهاردیواری اتاقها گرفته تا اداره، بازار ، نانوایی، سینما، کوچه، پیاده رو وخیابان و حتی در بزرگراهها و پلهای بتنی، د رهمه آنها سیمان نقش اصلی را ایفامی کند و به محافظی تبدیل شده که جان و مال انسانها را تحمل می کند .

سؤال اینست حال که خطر زلزله تهدید کننده شده اگر مهندسان ما ، در ساخت ، بکارگیری و استفاده از سیمان و بتن غفلت ورزند آیا متوجه هستند چه فاجعه ای در حال وقوع است ؟!

باز این پرسش به ذهن متبادر می شود ، اگر نظارت و مدیریت صحیحی در سالهای گذشته صورت گرفته ، پس چرا تا این اندازه تلفات جانی در زلزله های نظیر رودبار گیلان ، فاجعه بم وزرند را باید مشاهد باشیم

نقش استراتژیکی و اقتصادی سیمان در زندگی شهری

بسیاری از کارشناسان معتقدند اگر خدای ناکرده گسل های تهران فعال شوند و زلزله ای به وقوع بپیوند ، بیش از نیم میلیون نفر درپایتخت جان خود را از دست می دهند .

به عبارت دیگر بزرگترین فاجعه تاریخ در امر زلزله و حوادث غیر مترقبه شکل می گیرد ! با توجه به خطر بالقوه ای که تهران را تهدید می کند ، آیا نباید به امر پیشگیری و ساخت و سازها مطابق با مهندسی نوین توجه کنیم ؟ نظر به آنکه پایه واساس تمامی مکانها و منازل از سیمان تشکیل یافته ، باید بررسی شود چه اندازه به تولید ، تهیه و فراوری سیمان دقت شده است ؟! شاید باور نکردنی نباشد ، که امروزه سیمان به یکی از اجزای «اساسی» زندگی ما تبدیل شده است، اگر خوب بنگریم می بینیم از زیر سقف و چهاردیواری اتاقها گرفته تا اداره، بازار ، نانوایی، سینما، کوچه، پیاده رو وخیابان و حتی در بزرگراهها و پلهای بتنی، د رهمه آنها سیمان نقش اصلی را ایفامی کند و به محافظی تبدیل شده که جان و مال انسانها را تحمل می کند .

سؤال اینست حال که خطر زلزله تهدید کننده شده اگر مهندسان ما ، در ساخت ، بکارگیری و استفاده از سیمان و بتن غفلت ورزند آیا متوجه هستند چه فاجعه ای در حال وقوع است ؟!

باز این پرسش به ذهن متبادر می شود ، اگر نظارت و مدیریت صحیحی در سالهای گذشته صورت گرفته ، پس چرا تا این اندازه تلفات جانی در زلزله های نظیر رودبار گیلان ، فاجعه بم وزرند را باید مشاهد باشیم !

چرا زلزله ۳/۷ ریشتری در ژاپن و آمریکا ۲ یا ۳ نفر تلفات دارد درایران ۳۰ تا ۴۰ هزار نفر را به کام مرگ می بلعد؟ آیا مقاومت بتنی که در ایران ساخته می شود با ژاپن یکی است یا فرق دارد؟! آیا در ژاپن هرکسی می تواند ساختمان سازی کند ؟ آیا مهندسان جوان و یا افرادی که تحت عنوان معمار در امر ساخت و ساز فعالند می توانند در این خصوص فعالیت کنند ؟! آیا دولت به آن اندازه که در خصوص فولاد ، خودروسازی و پتروشیمی سرمایه گذاری کرده یک هزارمش را در خصوص سیمان به انجام رسانده است ؟ به نظر می رسد مسئولان ذی ربط از سالهای گذشته تا امروز شاید در آینده هم چنین بیاندیشند ، چون تهیه و استفاده از ماسه و سیمان نیازمند پروسه پیچیده ای نیست ، لذا نیازی به تکنولوژی تحقیق هم نیست چرا که اگر ماسه را با آب و سیمان مخلوط کنی به راحتی بتن تهیه می شود و پس از ۴ هفته هم استحکام می یابد ، دیگه چه نیازی به پژوهشی دارد ؟

براستی اگر زلزله ای در تهران با آن ابعاد گسترده ای که تصور کردنش هم ترس آوراست ، به وقوع بپیوندد آیا مدارک مهندسان کشورمان زیر سؤال نمی رود ؟

آیا جامعه جهانی مسئولان و دست اندارکاران امر مسکن را به چالش نمی کشاند ، که چکاری برای مبارزه و پیشگیری از خطرات زلزله در خلال این سالها انجام داده اید ؟

در بعد دانشگاه نیزباید سؤال کرد ، آیا دروس مهندسان فارغ التحصیلان معماری و مسکن در زمینه بتن سازی کافی و مجاب کننده بوده و هست ؟!

براستی در دانشگاههای فنی دانشجویان رشته کارشناسی چند واحد درسی مرتبط با تکنولوژی بتن می گذرانند ؟ آیا می توان تنها با گذراندن ۳ واحد درسی ، با جان و مال مردم بازی کرد؟

به نظر می رسد که دانش مهندسی ما درزمینه بتن سازی و ساختمان سازی در جامعه بسیار پائین و نازل است ؟!

 

پیشینه استفاده از سیمان در ایران

سابقه استفاده از سیمان در کشور به ۷ دهه پیش باز می گردد ، در آن سالها نخستین کارخانه سیمان در سال ۱۳۱۳ در تهران با ظرفیت یکصد تن در سال راه اندازی شد .

این محصول بزودی توانست جای خشت و گل را بگیرد و در بخشهای مصارف سازه ای ، بنایی ، قطعه سازی ، بکار گرفته شود . بطور کلی امروزه از ۳۵ میلیون تن سیمان تولیدی ، ۷۰ درصد آن بصورت بتن در بخش سازه ای و فونداسیونها ، بتن ها ، سقف ها یاسازه های صنعتی از قبیل سدها و پلها مورد استفاده قرار می گیرد لذا با توجه به خطرات زلزله ، بطور قطع رعایت استاندارد از تولید و مصرف بتن سازی گرفته تا استفاده از تکنیکهای جدید و مواد افزودنی به آن بیش از پیش شده است ! از سوی دیگر باید دقت داشت مصرف صحیح بتن ، به دلیل تاثیر گذاری بسزایی که در مقاومت و طول عمر ساخت و سازهای کشورها دارد می تواند نقش اصلی را در این زمینه ایفا کند ، در نتیجه نظارت و مدیریت در تهیه بتن امری بسیار ضروری است .

شاید اگر استانداردهای ساخت و سازهای مصالح ساختمانی در بحثهای نظارتی ، عملیاتی و اجرایی به دقت رعایت می شد و از روشهای تحقیقاتی ، پژوهشی و تجربه دیگر کشورها استفاده می کردیم ، حوادث تلخ و غمباری همچنین زلزله بم در کشورمان رقم نمی خورد.

 

ابهامات واضح در امر تهیه و تولید سیمان و بتن

رعایت استانداردهای لازم در خصوص تهیه ، تولید و نحوه بکارگیری سیمان و بتن امری واضح و مبرهن به موازات همکاری دیگر دستگاهها ، در خصوص تهیه سیمان و بتن نیز کاملاً لازم است.

اما به نظر می رسد کاستی های بسیاری در این زمینه وجود دارد، از جمله سئوالاتی که به ذهن متبادر می شود اینست ، آیا استاندارد ملی سیمان که از آبان ماه سال ۸۲ مشمول مقررات استاندارد اجباری شده اجرایی گشته است ؟ اگر آری شواهد آن چیست؟ اگر خیر چرا اجرایی نشده است ؟ آیا وزارتخانه های صنایع و معادن ، بازرگانی و مؤسسه استاندارد ، سازمان تعزیرات حکومتی و شهرداری ها ، به وظایف خویش در این خصوص عمل کرده اند ؟ آیا تعریف مناسبی برای رعایت دقیق این آئین نامه اعمال نموده اند .اگر پاسخ مثبت است ، استاندارد ملی به چه صورت ، چگونه و در چه بخشهایی اجرایی شده، آیا به مسایل بصورت عملی نگریسته شده است ، یا اینکه در حیطه بسته برخی کارخانه ها مانده است؟ اگر بتن باید بصورت استاندارد ساخته شود ، پس چرا کارگران غیر ماهر و عمله های افغانی در شهری که بر روی گسل قرار دارد ، اقدام به فراوری و ساخت بتن می نمایند ؟

چه نظارتی بر کارگاههای غیر مجاز که بدون داشتن صلاحیت لازم با اقدام به تولید بتن اقدام می ورزند می شود؟ علت عدم نظارت چیست ؟ آیا برای اجرایی شدن تبصره ۴ ماده ۶ قانون تأسیس مؤسسه استاندارد و ماده ۱۳ قانون تعزیرات حکومتی که در آن درباره فراورده هایی که مشمول مقررات استاندارد اجرایی است و در متن آن نسبت به جلوگیری از هر گونه تولید و مصرف بتن غیر استاندارد تأکید شده ، تلاشی هم صورت گرفته است؟

آیا اهتمامی برای رفع موانع و مشکلات مربوط به تولید و ساخت بتن های غیر استاندارد انجام شده است؟

آیا توزیع سیمان غیر استاندارد مرتبط با ساختار توزیع است، یا موضوع مرتبط با نظارت است و یا مربوط به نبود قانون یا فعالیت دلالان سیمان است؟ اگر آری پس طرح نظام توزیع سیمان چه فرجامی یافته است و چه معنایی دارد؟

 

 

 

نبود فرهنگ مصرف سیمان

به استناد و صحبتهای کارشناسان سالانه از ۳۵ میلیون تن سیمان تولیدی حداقل ۵۰۰ تا ۶۰۰ هزار تن سیمان تبدیل به نخاله می شود! علت چیست؟ آیا مربوط به عدم دانش فنی است یا نبود مدیریت و رعایت نکردن موارد لازم در تولید و اجراست؟ یا مرتبط با کیفیت سیمان تولیدی کشور است؟ چرا باید جداول و بلوکهایی که در کنار خیابانست هر دو سال یکبار تعویض شوند ؟ برخی آمار حاکی از اینست به علت بکارگیری سنتی و غلط از سیمان ، سالانه حدود ۳۰ میلیون قالب انواع جداول بتنی در کشور در پروژه های عمرانی بکار می رود؟ مگر چه اندازه طرحهای عمرانی جدید در کشور انجام می شود که سالانه ۳۰ میلیون قالب جدول بتنی نیازمندیم؟!

کارشناسان معتقدند هر تن سیمان نیازمند ۱۲۵ لیتر سوخت فسیلی است؟ و به موازات یک تن گازکربنیک نیز وارد محیط زیست ما می شود؟ حال در نظر بگیرید ، عدم مصرف بهینه سیمان ، چه تبعات اقتصادی و زیست محیطی می تواند داشته باشد؟!

به نظر می رسد برخی و بسیاری چنین می اندیشند چون سنگ آهک و خاک رس در کشور به وفور یافت می شود از طرفی انرژی هم ارزان است، پس اگر ۵۰۰ هزار تن سیمان هم از بین رفت، ملالی نیست و مسأله ای به وجود نمی آورد؟ شاید همین تفکر است که موجب شده معماران ما در هر متر مکعب ۵۰۰ کیلوگرم سیمان مصرف کنند ، براستی علت چیست ؟ آیا مهندسان ما از موارد افزودنی (پزولانها) و یا پلیمرها در ساخت بتن آگاهی دارند.؟!

 

پزولانها در خدمت محیط زیست و بشریت

 

بسیاری از کشورهای توسعه یافته ، برای استحکام ساختمانهایشان به بتن تولیدی موادی می افزایند تحت نام (پزولانها) این ماده جدای از قدرتی که به بتن می بخشد، به دلیل اینکه از موادی تشکیل یافته که جزء آلاینده های محیط زیست به شمار می آیند، به عبارت دیگر بکارگیری آنها مساوی با حفظ محیط زیست و محافظت امنتر از جان و مال انسانها!

چرا که پزولانها عمدتاً از سرباره های کوره ذوب آهن بدست می آید، در جاهایی که محیط قلیایی یا اسیدی است سرباره های کوره ، کاربرد بسیار مناسبی دارند.

همچنین از خاکستر کوههای آتشفشانی نیز استفاده می شود که معروف به (خاکستر بادی) هستند، در بسیاری از مناطق مانند تفتان و دماوند به وفور یافت می شود. پزولانها از سوخت ذغال سنگ حاصل از نیروگاههای تولید برق هم بدست می آید.

عدم دانش فنی در خصوص استفاده سیمان

میزان سیمان مصرفی سالانه در کشور ۳۵ میلیون تن است که این میزان حجم مصرفی سیمان، با توجه به عدم نداشتن دانش فنی مورد نیاز و عدم دقت کاری و نظارت صحیح در استفاده از سیمان مورد استفاده قرار می گیرد.

لذا به نظر می رسد دولت باید نسبت به این قضیه با جدیّت و همیت بیشتری برخورد کند و کسی که به عنوان مجری و مهندسی با بتن سر و کار دارد ، باید دوره هایی را بگذراند و از دانش فنی مناسب و وجدان کاری برخوردار باشد. چرا؟ چون اگر به فکر جان و مال مردم هستیم، باید و باید به بحث سیمان و بتن توجه کنیم . قوانین جدیدی بکار ببریم ، استانداردهای سخت تری وضع کنیم .

متأسفانه باید اذعان داشت که خلاء اجرایی در این بخش به وضوح مشخص است ، چرا که بسیاری از ساختمانها که اسکلت سیمانی دارند به لحاظ اجرایی مشکل دارند، چرا که مجریان آنها یا کارگرانند یا تکنسین هایی هستند که اطلاعاتشان نسبت به بتن ضعیف است ، به عنوان مثال بر همه واضح است ، که بتن با زمان استحکام می یابد ، در نتیجه \”کارخانه های بتن\”، بتن تهیه شده را در\” بتونیرها \” می ریزند و کافیست از مبدأ به مقصد مثلاً در ترافیک قرار گیرند یا ماشین آنها تصادف کند ، در نتیجه امکان دارد در طول این مدت بتن سفت شود ، اگر چنین حادثه ای رخ دهد ، کارگاهها چه واکنشی انجام می دهند ؟ اگر بتن سفت شده به کارگاه آورده شود ، بطور طبیعی نمی توان آنرا در قالب ریخت در نتیجه مهندسان مجبورند \”ویبر‌ه\” بزنند. در این صورت اگر زیاد ویبره بزنند ، مشکلاتی را همانند جدایی دانه های شن و ماسه بوجود می آورد، اگر هم کم بزنند ، بتن بصورت همگن پخش نمی شوند ، وهنگامی که بخواهند بتن را پمپ کنند مشکل ایجاد می شود . در این حال اگر کارگری که سر ساختمان ایستاده باشد و آب به بتن اضافه کند ، این آب دشمن مقاومت سیمان در برابر زلزله تلقی می شود و بشدت مقاومت را کاهش می دهد.

اگر آب زیاد اضافه شود در این صورت \”همگنی\” از دست می رود و در نتیجه مقاومت کاهش می یابد، یعنی می بینیم براحتی یک ترافیک و زمان اندک تا چه اندازه در مهندسی سازه ها می تواند مؤثر واقع شود ، به عبارت دیگر چه اندازه می تواند عمر سازه ها را کاهش دهد!

به اعتقاد کارشناسان ، دانش فنی ما نسبت به دنیا بسیار عقب افتاده است ، به عنوان نمونه کشورهایی همانند ژاپن ، کانادا و آلمان از سال ۱۹۹۵ بتنی را مورد مصرف قرار می دهند که نیاز به ویبره ندارد، میزان درصد آب آن کم است ، در عین حال خیلی روانست .به معنای دیگر ما ۱۵ سال از دانش سیمان عقب هستیم.

 

دقّت، فاکتوری مغفول

یکی از موضوعهایی که بسیار مهم است اینکه آیا مهندسان و معماران ما ، دقت لازم را در خصوص ساختمانهای مسکونی ، اداری و شهری رعایت می کنند ؟! به نظر می رسد از این منظر جای نگرانی است ، باید دقت داشت ، اگر پزشک متخصص قلب در جراحی اشتباه کند ، این اشتباه موجب مرگ یک نفر می شود و شاید در اثر این حادثه چند نفر و خانواده شخص نیز دچار آسیب های روحی و….. شوند . امّا اگر مهندس ساختمان دقت کافی ، به خرج ندهد ، ممکن است جان ده ها بلکه صدها و هزاران نفر را به خطر بیندازد .

به نظر می رسد در این بخش ما با خلاءهای قانونی مواجه هستیم . به عنوان مثال برای بررسی اشتباه پزشک چون در این خصوص قانون داریم در نتیجه با پزشک هم برخورد قضایی می کنیم . اما در خصوص کسانی که در زلزله بم به جهت ساخت منازل مسکونی ، سازمانی و اداری مقصر شناخته شدند ، چه برخوردی صورت گرفت ؟!

هر چند مسئولان قول دادند با مجریان آن سازه ها برخورد شود ، اما گویی به دلیل خلاء قانونی، کسانی که جان و مال مردم را به بازی گرفتند از آرامش و امنیّت برخوردارند ؟ به نظر می رسد در خارج چون ساختمانها شناسنامه دارند ، و در ابتدای ساخت و سازها ، سختگیریهایی صورت می گیرد. در نتیجه زلزله ۳/۷ ریشتری در ژاپن ۳ یا ۲ کشته و مجروح دارد در ایران هزاران نفر؟!

 

اقدامات مجلس و دولت در خصوص پیشگیری از تلفات زلزله

در اواخر سال ۱۳۸۱ مجلس طرحی را تحت عنوان \”مقاوم سازی منازل شهری و روستایی\” به صحن علنی تقدیم کردند. اگر طرح به تصویب می رسید دولت موظف می شد ، در مدت مشخصی نسبت به مقاوم سازی منازل اقدام ورزد و طرحهایی را در جهت رفع منازل مستهلک و بافتهای فرسوده ارائه کند . متأسفانه این طرح در مجلس رأی نیاورد ، اما با وقوع زلزله بم ، این طرح بار دیگر مطرح و به اتفاق آراء به تصویب رسید . به عبارت دیگر مردم و مسئولان ما بیشتر فرهنگ معالجه دارند تا پیشگیری ؟!

لذا امیدواریم دولت و مجلس محترم نسبت به مقوله پیشگیری بیشتر دقت ورزند.

شاید اگر بر اجرای استاندارد و قوانین سفت و سخت پیش از ساخت ، در حین ساخت و پس از ساخت تأکید شود ، خدمتی به نسل آینده و نسل فعلی باشد ، واقعاً جای سؤال است چطور برای قطع درخت قانون وجود دارد ، اما برای منازل و ساختمانها قوانین سختی وجود ندارد.

راهکار

مهمترین موضوعهایی که باید مد نظر مسئولان قرار گیرد ، توجه به امر تحقیق و پژوهش و سپس ایجاد سیاستگزاری صحیح در امر تولید است ، اگر بخواهیم کار کنیم بهتر است یکی از دانشگاه های مرتبط با موضوع زلزله که به نظر می رسد \”علم و صنعت\” باشد ، به عنوان مرکز تحقیقات سیمان فعال شود در وهله بعد بخش صنعت و دانشگاه با یکدیگر همکاری نزدیکی انجام دهند . به نظر می رسد اگر بخش تحقیق و پژوهش به نهاد علمی دانشگاه (علم و صنعت یا هر دانشگاه صنعتی) دیگر واگذار شود و سیاستگذاری های تحقیق و پژوهش در این بخش انجام گیرد و اتاق فکر ایجاد شود و از تجربه کشورهای صنعتی همانند ژاپن ، آلمان و فرانسه در خصوص سیمان استفاده شود، مطمئناً کیفیت سیمان در کشورمان به نحو مطلوبی ارتقاء می یابد!

به نظر می رسد زمان آن رسیده باشد که در دروس دانشگاهی رشته مربوط به بتن در مقطع کارشناسی، ایجاد و تدریس شود.

با توجه به اهمیتی که بتن در زندگی مردم دارد نیز اهمیت اقتصادی بتن به نظر می رسد ، نظارت سختتر بر ساخت و سازه ها و اجازه ندادن به افراد غیر متخصص امری لازم و ضروری است لذا امیدواریم دولت و مجلس نسبت به این موضوع دقت بیشتری مبذول فرمایند.

 

منبع : پدیدا بزرگترین مرجع علمی ایرانیان

ارسال نظر