X بستن تبلیغات
X بستن تبلیغات
header
متن مورد نظر

کنترل دیابت

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

 در بخش نخست این مقاله، ضمن بررسی بیماری دیابت و علل ایجاد آن، به راههای پیشگیری پرداخته شد. اما این نکته مطرح شد که در یک روش ایده آل کنترل دیابت، هر بیمار دیابتی باید سه پایه اصلی درمان یعنی رژیم غذایی، ورزش و داروها (شامل انسولین و قرص) را به خوبی بشناسد و بتواند با استفاده از آزمایش مرتب قند خون و به کمک دستگاه گلوکومتر به تنظیم هر یک از این سه پایه بپردازد. نویسنده در بخش پایانی مقاله، این موضوع را مورد بررسی قرار می دهد.

 

کنترل دیابت

     

     در بخش نخست این مقاله، ضمن بررسی بیماری دیابت و علل ایجاد آن، به راههای پیشگیری پرداخته شد. اما این نکته مطرح شد که در یک روش ایده آل کنترل دیابت، هر بیمار دیابتی باید سه پایه اصلی درمان یعنی رژیم غذایی، ورزش و داروها (شامل انسولین و قرص) را به خوبی بشناسد و بتواند با استفاده از آزمایش مرتب قند خون و به کمک دستگاه گلوکومتر به تنظیم هر یک از این سه پایه بپردازد. نویسنده در بخش پایانی مقاله، این موضوع را مورد بررسی قرار می دهد.

 

تغذیه

     مهمترین اصل تغذیه صحیح در دیابت مصرف متعادل تمام گروههای غذایی شامل نان و غلات، میوه جات، سبزیجات، شیر، گوشت و چربیها می باشد. البته باید نکات زیر را در نظر داشت:

     – کاهش مصرف مواد غذایی نشاسته ای (کربوهیدراتها) از جمله نان و برنج: در این میان مصرف مواد قندی به شرطی که همراه با غذا خورده شوند و معادل آنها از مقدار مواد   نشاسته ای غذا کم شود، اشکالی ندارد. البته باید به خاطر داشت که اغلب شیرینی ها حاوی مقادیر زیادی چربی هستند و باعث چاقی می شوند.

     – مصرف مقادیر کافی فیبر: فیبرها مواد غیر قابل جذبی هستند که باعث کاهش وزن، کاهش کلسترول خون و بیماریهای قلبی و نیز جلوگیری از بالا رفتن زیاد قند خون بعد از غذا می شوند. بنابراین مصرف این مواد در بیماران دیابتی بسیار مفید است. مواد غذایی زیر حاوی فیبر فراوانند: نان سبوس دار، جوی پوست نکنده، ذرت، بادام، فندق، گردو، انواع لوبیا، عدس، سویا، سبزیجات مخصوصا لوبیا سبز، نخود فرنگی، هویج، گل کلم، اسفناج و میوه ها مخصوصا توت فرنگی، شاه توت، گلابی، سیب و پرتقال

     – محدود کردن مصرف نمک به ۵/۱-۱ قاشق چایخوری در روز به منظور پیشگیری از افزایش فشار خون

     – به حداقل رساندن مصرف گوشت قرمز و استفاده از گوشت مرغ و ماهی (مخصوصا ماهی قزل آلا و سفید) به جای آن

     – مصرف وعده های غذایی و نیز میان وعده ها در فواصل منظم و تقریبا ثابتی از شبانه روز

     – کباب یا آب پز کردن مواد غذایی به جای سرخ کردن آنها

     – جدا کردن چربی گوشت و نیز پوست مرغ

     – پرهیز از اضافه کردن روغن به غذا تا حد امکان (حداکثر ۵-۴ قاشق غذاخوری در روز)

     – خودداری از مصرف غذاهای پر چربی مثل کله پاچه، مغز، سوسیس، کالباس، همبرگر و سس های آماده

     – جایگزینی مصرف روغن های گیاهی مایع به جای روغن های جامد به منظور کاهش کلسترول خون

     – مصرف کافی مواد غذایی حاوی چربی های مفید از جمله روغن زیتون، بادام، بادام زمینی، گردو و فندق به افزایش سلامت دستگاه قلب و عروق

     – استفاده از لبنیات کم چرب و محدود کردن مصرف کره از جمله مارگارین، خامه، سرشیر و لبنیات محلی

     نگاهی گذرا به نکات فوق نشان می دهد که اصول تغذیه صحیح در دیابت در واقع همان اصولی هستند که هر فردی که خواستار حفظ سلامت عمومی بدن خود است، ملزم به رعایت آنهاست.

 

ورزش

     با توجه به نقش ورزش در کاهش وزن و چربی خون و نیز کم کردن مقاومت بدن نسبت به انسولین که از مهمترین دلایل افزایش قند خون در دیابت نوع ۲ است، می توان به اهمیت نقش ورزش در پیشگیری و درمان دیابت و عوارض آن پی برد. تجربه نشان داده است که اکثر بیمارانی که دیابت خود را به خوبی کنترل می کنند، کسانی هستند که به طور منظم ورزش می کنند. یک ورزش اصولی ورزشی است که به درستی برنامه ریزی شده باشد. در ادامه به چند نکته در مورد برنامه ریزی صحیح ورزشی اشاره می شود. باید به خاطر داشت که ورزش تنها زمانی دارای بیشترین تاثیر است که همراه با رعایت رژیم غذایی باشد.

     – قبل از شروع ورزش باید با مراجعه به پزشک و انجام آزمایشهایی از جمله اندازه گیری قند، فشار و چربی خون، بررسی دستگاه قلب و عروق و کلیه ها و نیز معاینه چشم و سیستم اعصاب از نبود عوارض جدی دیابت اطمینان حاصل کرد زیرا انجام بعضی ورزشها باعث تشدید عوارض دیابت می شود. همچنین باید قبل از شروع هر جلسه به مدت ۱۵–10 دقیقه نرمشهای کششی به منظور گرم کردن بدن انجام شود.

     – به طور کلی بهترین نوع ورزش برای بیماران دیابتی ورزشهای هوازی هستند یعنی ورزشهایی که به طور مداوم (حداقل ۲۰ دقیقه) و با شدت کم یا متوسط انجام می شوند مثل پیاده روی، دویدن آهسته، طناب زدن، شنا و دوچرخه سواری. در این میان پیاده روی ورزشی ساده و در عین حال بسیار موثر برای کنترل قند خون است.

     – شدت فعالیت در ابتدا کم است و به تدریج زیاد می شود. به عنوان مثال می توان با ۵/۱ کیلومتر پیاده روی در روز شروع کرد و طی ۶ هفته مقدار آن را به ۶ کیلومتر افزایش داد.

     برای اینکه اثرات مطلوب ورزش در بدن پایدار شود، لازم است تا جلسات انجام آن حداقل ۵ بار در هفته باشد و هر جلسه ۳۰-۲۰ دقیقه طول بکشد.

     – در بیمارانی که انسولین یا قرص مصرف می کنند به منظور پیشگیری از پایین افتادن قند خون (هیپوگلیسمی) بهترین زمان ورزش ۲-۱ ساعت بعد از خوردن غذاست. همچنین این بیماران باید علایم هیپوگلیسمی مثل ضعف، عرق سرد، احساس گرسنگی و تاری دید آشنا باشند و به محض مشاهده آنها اقدام به خوردن غذاهای شیرین مثل قند کنند.

 

داروها

قرصهای پایین آورنده قند خون

     این قرصها مخصوص بیماران مبتلا به دیابت نوع ۲ است و دارای انواع مختلفی است. شایعترین انواع به کار رفته در کشور ما قرصهای افزایش دهنده ترشح انسولین مثل گلی بن کلامید و نیز قرص مت فورمین هستند. غالب پزشکان، درمان دارویی را، پس از عدم کفایت فعالیت ورزشی و رعایت رژیم غذایی در کنترل ایده آل قند خون، با قرصهای نظیر گلی بن کلامید شروع می کنند و به تدریج با افزایش نیاز بیمار مقدار آن را افزایش می دهند. مهمترین عارضه این داروها هیپوگلیسمی است که معمولا در مواقعی اتفاق می افتد که یکی از      وعده های غذایی با وجود مصرف قرص حذف می شود. از دیگر عوارض این داروها اضافه وزن است. در درمان با مت فورمین دو عارضه فوق خیلی کمتر به چشم می خورد. از طرفی دیگر این دارو باعث بهبود وضعیت چربی خون می شود. بنابراین مت فورمین داروی انتخابی برای بیماران دیابتی چاق با چربی خون بالاست. به عنوان یک قانون کلی در مواقعی که قند خون با وجود مصرف حداکثر مقدار مجاز یک دارو کنترل نمی شود باید دارویی از گروه دیگر را به آن اضافه کرد.

 

انسولین

     انسولین ها بر اساس زمان اثرشان در بدن به ۳ دسته کلی کوتاه، متوسط و بلند اثر تقسیم می شوند. از انسولین های کوتاه اثر مثل انسولین رگولار که شفافند برای کنترل قند خون بعد از غذا و از انسولینهای متوسط و بلند اثر مثل NPH     که کدر هستند معمولا جهت حفظ غلظت پایه انسولین در بین وعده های غذایی و در طول شب استفاده می شود. درمان با انسولین در دیابت نوع ۱ و ۲ دارای یک فرق اساسی است. در دیابت نوع ۱ بیماران از همان ابتدا نیاز به تزریق انسولین دارند، در حالی که در بیماران دیابتی نوع ۲ در شروع بیماری معمولا انجام فعالیت منظم ورزشی و رعایت رژیم غذایی برای کنترل قند خون کفایت       می کنند ولی بعد از مدتی باید مصرف قرص نیز به آنها اضافه شود. تنها پس از گذشت چند سال از شروع بیماری و عدم کفایت قرصها در کنترل ایده آل قند خون است که نیاز به تزریق انسولین در شخص پیدا می شود. بنابراین در هر یک از مراحل این بیماری درمان متفاوتی مورد نیاز است.

 

کنترل قند خون

     به عنوان یک اصل در دیابت هدف بیمار و پزشک نگاه داشتن قند خون تا حد امکان نردیک به مقدار طبیعی است تا بدین وسیله بتوان از عوارض بلندمدت دیابت جلوگیری کرد. بنابراین هرگونه اقدام جهت رسیدن به این هدف حتی اگر تزریق انسولین باشد باید با استقبال مواجه شود. یکی از عوارض شایع تزریق انسولین هیپوگلیسمی است که با رعایت اصول صحیح تغذیه و مصرف به موقع وعده های غذایی مخصوصا میان وعده ها به خوبی قابل پیشگیری می باشد. از طرف دیگر پیشرفتهای بزرگی که در سالهای اخیر در زمینه ساخت قرصهای پایین آورنده قند خون اتفاق افتاده اند، این امکان را به بیماران دیابتی داده است تا همزمان با ترکیب مصرف قرص با تزریق انسولین، مقدار انسولین مورد نیاز را به مقدار قابل توجهی کاهش داد. بنابراین بیماران دیابتی نوع ۲ باید بدون داشتن ترس بی مورد از انسولین در صورتی که کنترل قند خونشان با وجود مصرف قرص در محدوده ایده آل قرار ندارد، نسبت به تزریق انسولین اقدام کنند. در بیماران دیابتی نوع ۱ چالش اصلی تنظیم مقدار انسولین در موقعیتهای گوناگون مثلا هنگام ورزش است. روش ایده آل تزریق انسولین در این بیماران تزریقات متعدد یعنی قبل از وعده غذا و هنگام خواب است که حداکثر شباهت را به ترشح طبیعی انسولین در بدن دارد. در این روش بیشتر تغییرات روزانه، در مقدار انسولین قبل از غذا صورت می گیرد که تابع شرایط زیر است:

     1- قند خون قبل از غذا که هرچه بیشتر باشد مقدار انسولین تزریقی نیز بیشتر می شود.

     2- مقدار غذایی که قرار است خورده شود: مهمترین عامل تاثیرگذار در اینجا مقدار مواد نشاسته ای (کربوهیدرات)موجود در غذاست که هر چقدر بیشتر باشد مقدار انسولین مورد نیاز نیز بیشتر است.

     3- میزان فعالیتی که قرار است بعد از غذا انجام شود: در صورت قصد انجام ورزش بعد از غذا باید به منظور پیشگیری از حملات هیپوگلیسمی مقدار انسولین را کم کرد.

     یکی از پایه های اصلی این روش انجام آزمایشهای مکرر قند خون حداقل ۴ بار در روز یعنی قبل از هر وعده غذا و هنگام خواب می باشد.

     همچنین بیماران باید با شرکت در کلاسهای آموزشی مهارتهای لازم را در مورد تنظیم مقدار انسولین و نیز عوامل موثر در افزایش یا کاهش قند خون و راه کارهای مقابله با آنها را فرا بگیرند.

 

 

منبع : پدیدا بزرگترین مرجع علمی ایرانیان

 

ارسال نظر