X بستن تبلیغات
X بستن تبلیغات
header
متن مورد نظر

مبانی نظری معماری

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

   مبانی نظری معماری «فلسفه طرح»

تا بحال هر آنچه گفتیم در بر گیرنده شناخت موضوع و استانداردهای مربوط به آن بوده است. و آنچه که در این میان صحبتی از آن نشد، روح فضا و دیالوگی است که بین استفاده کننده و بنای آن بوجود آمده، برقرار خواهد شد.

چون همانگونه که گفته شد، جاده ابریشم شاهراه تبادل فرهنگی بین شرق و غرب بوده است، امروزه نمی توان از این رسالت بزرگ چشم پوشی کرد. مسافری که از روم به قصد طی کردن جاده ابریشم مسیر را انتخاب می کند باید تفاوت فرهنگ و به طبع آن معماری را در کشورهای مختلف و اقلیمهای حس کند. پس یکی از مهمترین مسائل، توجه به معماری ایرانی و چگونگی استفاده از مفاهیم معماری ایران است. برای دستیابی به این امر باید موارد زیادی را مورد توجه قرار داد تا بتوان روح معماری ایران را همانگونه که در فضاهای قدیمی معماری ایران حس می شود، بوجود آورد تا استفاده کننده بتواند این ارتباط را حس کند. برای بوجود آوردن این ارتباط نمی توان تنها به حس طراح نسبت به فضاهای ایرانی اکتفا کرد. چون برداشت هر شخص از یک فضا با برداشت دیگری متفاوت است.

هر فضا از خود حس ها و انرژی هایی را ساطع می کند که دریافت کننده با دریافت و پردازش آنها به برداشتی خاص خود، از فضا خواهد رسید.

هر انسان این حس ها را از طریق حواس پنجگانه خود از محیط دریافت می کند. پس از دریافت حواس، ذهن با پردازش آنها و روجوع به تفکر فرهنگی و خاطرات هر شخص و تلقین آنها با حس های دریافت شده، خروجی خاص هر شخص را به او خواهد داد. پس با توجه به این امر می توان گفت به دلیل تشابه مکانیزم عملکردی حواس پنجگانه انسان در بافتهای محیطی متشابه است و آنچه باعث تمایز برداشت های شو نوع تفکر، فرهنگ و خاطرات هر شخص است.

حال اگر بخواهیم، خاطرات بنائی را برای شخصی زنده کنیم باید سعی کنیم که در بنای قبلی ؟؟؟ و با مخلوط کردن برداشت طراح، خواص دریافت شده او روند شکل گیری بدراشت استفاده کنند را بر هم بزنیم.

 

من فکر می کنم که از هر فضا به هر ؟؟؟ وارد می شود، یکسان است اما چون هر یک از ما با دیگری تفاوت دارد برداشت از این انرژی ها متفاوت است. حال اگر آهنگ انرژی ساطع شده تغییر کند دیگر هیچکس برداشت قبلی را نخواهد داشت.حتی اگر چشم او را به خطا وادار کند که این همان است. در معماری هم این انرژی ها هستند که تعیین کننده نوع برداشت ها می باشند. این فضای معماری است که آهنگ آن در فضا طنین افکنده است. فضاها می توانند مانند سازه های موسیقی مختلف، آهنگ های یکسان بنوازند مهم نیست با چه سازی نواخته می شوند. مهم آن است که فلان آهنگ نواخته شود در معماری نیز مهم نیست با چه فرضی طراحی می شود مهم آن است که داستانهای یک جور گفته شود تا یک برداشت برای یک شخص صورت پذیرد.

با این روش می توانیم حال و هوائی را که استفاده کننده از آن فضایی قدیمی داشته، بودن مشابه سازی فرمی ایجاد کنیم که در واقعی او را آزاد بگذاریم تا هر گونه که مغز او فرمان می دهد از فضا برداشت کند. چون در غیر این صورت ممکن است دچار مشکلات بزرگی شویم چون اصلاً نمی توان انتظار داشت که یک اروپائی و یا یک آمریکائی همان برداشتی را از فضا داشته باشند که ما از آن فضای بخصوص داریم.

 

شعر فضا «تادوآندو»

زمانی که چنین طبیعتی در ترکیب کار معماری وارد می شود، معماری خود به وسیله طبیعت شروع می شود. معماری تنها زمانی توان می گیرد و شور و نشاط می یابد که این سه عنصر با هم جمع شوند. بدین سان تنها با معماری است که انسان با بصیرتی که در بناهائی چون پانتئون بدست می آید، رو به پیش می رود.

 

مجموعه مقالات همایش معماری مسجد آذر

نقوش و تناسخ در معماری مذهبی «میر عابدین کابلی»

مرحوم میر محمد معین در فرهنگ خود، ذیل کلمه تناسخ آورده است: «یکدیگر را نسخ کردن، باطل ساختن، زایل کردن، انتقال روح بعد از موت از بدن به بدن انسانی دیگر.

اگر این رای اخیر را پذیرا باشیم کلمه تناسخ برای معماری که غیر ذیروح است، ظاهراً پذیرفتنی نیست ولی از آنجا که در فرهنگ شرق به خصوص دربین متصوفه همه چیز در جهان پدیده ای است از ذات خداوندی، نتیجتاً هیچ عنصر غیر ؟؟؟ وجود ندارد. بر همین اساس و تفکر است که در مکاتب گوناگون نقاشی ایرانی می بینیم که برای نشان دادن روح در کالبد حجاران همچون کوه یا امواج دریا بودن آنکه به دید آید و جلب توجه کند، چهره های انسانی، جانوری، پرنده ها یا ذیروحی را نقش کرده است که بیان کننده روح جانوران و ازلی و ابدی در آن اثر و آثار است.

بحث ما در این است که در فرهنگ ها و در معماری سرزمین ما، اگر چه بناها پدیده ای انسانی اند و مخلوق دست بشر، ولی با این حلول و تحول یا تناسخ برخورد می شوند. این امر اگر نگوئیم در همه بناها و آثار بر جای مانده معماری، لااقل در مورد بناهای مذهبی که تغییر معبر، مسجد آتشکده یا آتشگاه از آنها دادیم، مصداق می یابد.

 

انتخاب محدوده طرح:

در فرآیند انتخاب مکان بهینه برای محل اجرایی هر یک از مجتمع های خدماتی- رفاهی بین راهی یک روش پنج مرحله ای به شرح زیر مورد توجه قرار می گیرد:

مرحله اول: تعیین محورهای مورد مطالعه و سطح بندی محورها.

مرحله دوم: انتخاب جوامعی که در حد کلیات قابل قبول باشند.

مرحله سوم: انتخاب مکان هائی در داخل این جوامع.

مرحله چهارم: تعیین مدل و نحوه ارزشیابی مکانهای مختلف.

مرحله پنجم: مقایسه مکان ها و انتخاب مکان بهینه.

 

تعیین محورهای مطالعه «مرحله اول»:

محورهای مطالعه طرح جامع مکانیابی مجتمع های خدماتی- رفاهی عموماً توسط دو عامل تعیین کننده، یکی عامل حجم تردد و دیگری عامل عملکرد تعریف می گردد. بدین معنا که ابتدا ارتباط بین مراکز قطبها و مراکز مناطق مشخص گردید و سپس این ارتباطات بر روی شبکه جاده ها دیده شد. پس از آن پرترددترین محور بین این مراکز به عنوان محورهای مورد بررسی تعیین گردد. سطح بندی محورها با عنایت به عملکرد جاده ها و حجم تردد و میزان کالا از طریقب تعیین فرکانس و امتیاز بندی تعیین گردد.

 

انتخاب جوامع Community Selection مرحله دوم:

هدف از مطالعه این بخش، مکان یابی جوامعی یا نواحی است، به منظور انتخاب جوامع بر روی محورهای مورد بررسی عوامل زیر مورد بررسی قرار می گیرد:

آستانه خستگی

فاصله بین دو مجتمع بر اساس تجارت جهانی

فاصله طی شده در یک ساعت در سرعتهای مختلف در سطوح مختلف

اولین عامل مورد بررسی جهت ارزیابی جامعه «ناحیه» مکان با عنایت به اهمیت آن آستانه خستگی سفرکنندگان اعم از راننده یا مسافر می باشد.

در بررسی به عمل آمده حداکثر آستانه خستگی برای رانندگان خودروهای سواری ۲ ساعت ذکر گردیده است. این در حالی است که این آستانه برای مسافران اتوبوس ها ۳ الی ۴ ساعت بدست آمده است. رانندگان کامیون نیز پس از هر ۴ ساعت حرکت یک توقف کوتاه دارند و عمدتاً در شبها توقف طولانی می نمایند که بین ۵ تا ۷ ساعت می باشد. عامل مهم دیگری که در انتخاب جامعه بایستی مورد بررسی قرار گیرد فاصله طی شده در یک ساعت در سرعتهای مختلف می باشد. بر طبق مطالعات ترافیک به عمل آمده در محورهای سطح یک شبکه جاده های کشوری چون تردد بالاست، حدود ۷۰% ظرفیت جاده معادل ۱۴۰۰ سواری، پس سرعت پایین تر است. در این سطح سرعت ۶۵ کیلومتر در ساعت می باشد.

در محورهای سطح در شبکه جاده ها تردد متوسط است «حدود ۴۵% ظرفیت جاده یا حداقل ۹۰۰ سواری» و سرعت در جاده های این سطح برابر ۸۰ کیلومتر در ساعت است و نهایتاً در محورهای سطح سه شبکه جاده ها چون حجم تردد پایین است حدود ۲۰% درصد ظرفیت جاده یا حداقل معادل ۴۰۰ سواری در نتیجه سرعت بیشتر است و معادل ۱۰۰ کیلومتر در ساعت می باشد.

از مطالعه تجارت جهانی چنین استنباط می شود که فاصله بین مجتمع ها از یکدیگر بین ۵۰ تا ۶۰ کیلومتر در ساعت می باشد و معمولاً این فاصله در مدت زمان یک ساعت طی می شود.

نتایج حاصله از بررسی عوامل ذکر شده حاکی از این است که انتخاب بر مبنای خستگی ۲ و ۴ ساعت و نرخ ورودی به مجتمع ها که حداکثر ۲۰% حجم ترافیک مفروض است و همچنین مسافت طی شده در یک ساعات در سطوح مختلف از جاده ها به ترتیبی از ۶۵، ۸۰، ۱۰۰ کیلومتر برای جاده های سطوح یک، دو و سه به شرح زیر می باشد:

مجتمع های سطح یک در جاده های سطح یک بر اساس آستانه خستگی ۴ ساعت و با عنایت به سرعتهای ۶۵، ۸۰، ۱۰۰ کیلومتر در سطوح سه گانه جاده ها در هر ۲۶۰، ۲۲۰، ۴۰۰ کیلومتر مکانیابی می شوند.

مجتمع های سطح دو بر مبنای آستانه خستگی ۲ ساعت و با توجه به سرعتهای ۶۵، ۸۰، ۱۰۰ کیلومتر در سطوح سه گانه جاده ها در هر ۱۲۰، ۱۶۰، ۲۰۰ کیلومتر مکانیابی خواهد شد.

فاصله مجتمع های خدماتی سطح ؟؟؟ بر اساس نرخ ورودی به مجتمع ها که عموماً بین ۵ تا ۲۰ درصد حجم ترافیک می باشد نیم ساعت رانندگی در نظر گرفته می شود که در سرعتهای ۶۵، ۸۰، ۱۰۰ کیلومتر در سطوح مختلف جاده ها به ترتیب برابر ۴۰، ۳۰، ۵۰ کیلومتر می گردد.

مجتمع های خود به سه اندازه بزرگ، متوسط و کوچک تقسیم می شوند.

در مجتمع های سطح یک هر سه ننووع وسیله نقلیه (سواری، اتوبوس و کامیون) توقف می نمایند در مجتمع های سطح دو عموماً دو نوع از سه نوع وسیله نقلیه و در مجتمع های سطح سه بین یک تا دو نوع وسیله نقلیه متوقف می شود.

خدمات در مجتمع های به نسبت سطح مجتمع و بزرگی و کوچکی آن متفاوت خواهد بود.

سطوح مختلف مجتمع ها بر اساس حجم تردد مشخص خواهد شد.

جوامع در یک محدوده ۱۰ کیلومتری می باشد و این فواصل حدوداً تا مرکز آن محاسبه می شود.

در نقاط خاص (برای مثال کوهستانی) که از سرعت کمتر از مقادیر ذکر شده است، فاصله بر مبنای سرعت در آن محور محاسبه می شود.

 

انتخاب مکانهائی در داخل جوامع Site selection، مرحله سوم

در این مرحله در دورن جوامعی که طی فرآیند مرحله قبل در حد کلیتات قابل قبول، داده شده، مکانهائی به عنوان موقعیت های مورد بررسی تعین می گردند. جهت تعیین این مکانها، گذشته از دید کارشناسی، معیارهای زیر نیز ملحوظ می گردد.

وضعیت مالکیت ارضای

وضعیت توپوگرافی

شرائط فیزیکی جاده و زمین در ارتباط با یکدیگر

چشم انداز مطلوب

عدم همجواری  با منابع آلوده زا

وسعت مطلوب زمین

در این مرحله عوامل مکانی در ارزشیابی و انتخاب محلها و در داخل جوامع در حالت کلی بررسی می شود. سپس با در نظر گرفتن عوامل تعیین کننده مکان که در بخش قبل ارائه شد می توان بر اساس مدلی که برای ارزشیابی تعیین می شود، مکانهائی مزبور را مقایسه نموده و جواب بهینه مدل را بدست آورد.

 

– تعیین و انتخاب الگوئی برای ارزشیابی مکان (مرحله چهارم)

درارزشیابی مکان می توان به مدل هائی نظیر مدل تحلیل نقطه سر به سر از نظر مکان، و تحلیل درجه بندی امتیازات + «متر حمل و نقل» به شرح زیر اشاره نمود:

– مکان تحلیل نقطه سر به سر از نظر مکان

هندسه طرح

سایت پلان

پلان طبقه دوم

پلان طبقه اول

پلان همکف

پلان زیرزمین

پلان زیرزمین اول

پلان زیرزمین دوم

فضای پروخالی

مسیرهای دسترسی سواره

مسیرهای دسترسی پیاده

عرض آب

فضای سبز

هزینه هائی که از مکان به مکان دیگر تغییر می کند در نظر گرفته می شود. در این روش مکانی که دارای کمترین هزینه کل سالانه برای حجم فعالیت مصروفی باشد انتخاب بهینه محسوب می شود.

 

متر حمل و نقل:

ابتدا از طرثیق تکینک حمل و نقل، با کاربرد برنامه ریزی خطی، بهترین نسبت ظرفیت و تقاضا را برای هر یک از مکانهای بالقوه بدست آورده بگونه ای که هزینه ها و منافع هر یک از مکان ها قابل مقایسه باشد، سپس هزینه کل یک مکان با کل هزینه مکان دیگری که احتمال انتخاب شدن وارد، مقایسه می شود.

 

تحلیل کیفی عوامل:

در مکانیابی، هدفهای متعدددی دنبال می شود که همه آنها دارای اهمیتی یکسان نیستند. اهمیت نسبی که برای هر یک از هدفها و یا برای هر یک از عوامل مکانی در نظر گرفته می شود را می توان با امتیازهائی که یک مکان کامل در هر یک از گروهها بدست می آورد، نشان داد. طبق این روش هر یک از مکان های بالقوه بر حسب هر یک از عوامل زیر مورد نظر ارزشیابی می شود و بر اساس این ارزشیابی از هر یک از عوامل امتیازهائی کسب می کند، مکانی که جمع امتیازات عوامل مختلف آن از همه بیشتر باشد مکان بهینه قلمداد می گردد. مدل، تحلیل درجه بندی امتیازات «معمولاً بعنوان مدل» تحلیل کیفی عامل، نامبرده می شود و بطور کلی و خلاصه بصورت فعالیتها و مراحل زیر مشخص می گردد:

۱ – تهیه فهرستی از عوامل مربوط به موضوع

۲ – تعیین مقیاسی برای هر یک از عوامل و مشخص نمودن حداکثر و حداقلی برای آن

۳ – تعیین وزن نسبی هر یک از عوامل نسبت به یکدیگر با توجه به اهمیتشان در نیل به هدفهای مطالعه.

۴ – تعیین امتیاز هر یک از مکانهای بالقوه بر حسب مقیاسهای تعیین شده و صرف نمودن امتیازها درون نسبی مربوطه.

۵ – بدست آوردن حاصل جمع امتیازها برای هر مکان            «امتیاز» ها= امتیاز وزنی

 

– مقایسه مکانها و انتخاب مکان بهینه «مرحله پنجم»

در این مطالعه بدلیل آنکه برخی از عوامل مکانی کمی و برخی دیگر کیفی اند و از سری دیگر اهمیت نسبی آنها نیز متفاوت است، مدل در نظر گرفته شده برای مرحله ارزشیابی مکان با استفاده از «تحلیل کیفی عوامل» می باشد.

۱ – نزدیکی محل مجتمع به یک کانون زیستی

۲ – چشم انداز مطلوب

۳ – محل مجتمع از نظر ترافیکی در محل خطر سازی نباشد.

۴ – عدم همجواری با منابع آلوده زا

۵ – امکان تامین نیازمندیهای تاسیسات زیربنائی

۶ – تطابق با سیاسیتهای ارگانهای زیرربط

۷ – وضعیت مالکیت زمین

۸ – ارتباط با خدمات موجود جاده ای

بعد از تعیین فهرست عوامل مکانی، مهمترین مساله، تعیین وزن نسبی با ضریب اهمیت هر یک از عوامل مذکور نسبت به یکدیگر با توجه به اهمیت آنها در تعیین مکان بهینه جهت احداث مجتمع می باشد که پس از انجام مطالعه و تحقیق کارشناسی در این زمینه و تبادل نظر با کارشناسان ضریب اهمیت هر یک از عوامل فوق به شرح زیر تعیین می گرددد:

۱ – امکان تامین نیازمندیهای تاسیسات زیربنائی                               10

۲ – نزدیکی محل مجتمع به یک کانون زیستی                                               9

۳ – چشم انداز مطلوب                                                                              7

۴ – ارتباط با خدمات موجود جاده ای                                                         6

۵ – محل تجمع از نظر ترافیکی در محل خطر سازی نباشد.                  4

۶ – تطابق با سیاست های ارگانهای ذیربط                                       4

۷ – وضعیت مالکیت زمین                                                                                    4

 

۱-۲) بخش اول: شناخت جهانگردی (گردشگری) و عوامل وابسته به آن

۱-۱-۲) مقدمه

جهانگردی و سیر و سیاحت از دیر باز در سرزمین ایران رونق چشمگیری داشته است. به معنای دیگر همواره در پهنای این مرز و بوم و بوم چیزهایی به عنوان جاذبه آن هم در طیف وسیع، علاقه مندانی از اقصی نقاط عالم بود هاست و صد البته دیدار از جای جای این دیار برای مردم همین خطه نیز اهمیتی وافر و در خور توجه داشته است.

عبور جاده های معروف باستانی همچون جاده ابریشم، چاپارخانه های بسیار قدیمی، شبکه گسترده ارتباطات، آمد و شد خاورشناسان، وجود کاروانسراها، آب انبارها و از این دسته مصادیق همه و همه نشانگر این است که این کشور در مقاطع مختلف زمانی کانون توجه کسانی بوده است که بنابر دلایل متعدد مجذوب جاذبه های آن شده و می شوند.

بررسی و پیگیری روند تکاملی سیر و سیاحت در ایران مجالی دیگر را اقتضا می کند. تنها مروری بر شواهد همچون اتصال شاهراه های بین قاره ایی (آسیا و اروپا و آفریقا) از در راه ها، ایجاد تاسیسات اقامتی بین جاده ایی و غیره، مثالهایی از اهمیت و نشانگر توجه به امر گردشگری و سیر و سیاحت در دورانهای مختلف بوده است.

اما امروزه نگاه به صنعت گردشگری رویکردی جدید را طلب می نماید. توسعه فعالیتهای اقتصادی، اجتماعی، و زیست محیطی در بسیاری از ابعاد با فعالیتهای مرتبط با امر گردشگری گروه خورده است. کسب درآمدهای ارزی با منابع غیر نفتی ( با توجه به توان مالی کشور در زمینه جذب گردشگران بین المللی) تاکید بر توسعه روابط فرهنگی با سایر ملل و تمدنها و سایر مقولاتی از این دست، متولیان امر را به بازنگری در اهداف و برنامه ها واداشته است. به نحوی که در سالهای اخیر تغییر و تحولاتی را در این بخش شاهد بوده ایم.

سیر و سیاحت و سفرهای گردشگری، هر چند بر طبق یافته های باستانی و داده های تاریخی، پدیده ای دیرپا و قدیمی است و عمری به قدمت تاریخ و تمدن بشر دارد، اما ضرورتهای زمان، همراه با توسعه و گسترش شگفت آور جهانگردی که به نام صنعت جهانگردی را به وجود آورده، مفاهیم تازه ای به آن داده و جهانگردی را به ابزاری کارساز در خدمت صلح و دوستی جهانی تبادل فرهنگی، ملتها، تفام بین المللی، توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشورها و کسب درآمدهای سرشار و غیره بدل ساخته است.

بررسیها  گزارشهای موجود نشان می دهند که طی سالهای اخیر علاوه بر افزایش میزان سفرهای داخلی در محدوده مرزهای کشوری، رقابت شدیدی بین کشورها و دولتهای جهان به منظور کسب درآمد بیشتر از طریق صنعت گردشگری به وجود آمده و این کشورها سرمایه گذاریهای کلانی را برای فراهم آوردن زمینه های جذب جهانگردان و ارائه خدمات شایسته، انجام می دهند. هم اکنون دولتهای بسیار به درآمد سهل الوصول ناشی از توسعه صنعت جهانگردی چشم دوخته و در تلاش هستند، سهم بیشتری از عایدات عظیم جهانی جهانگردی این بخش را نصیب خود سازند. در این میان تردیدی نیست که بازار اصلی صنعت جهانگردی به کشورهای صنعتی پیشرفته تعلق دارد و سایر کشورها سهم بسیار اندکی از تجهیزات، بازار، درآمد و عواید این صنعت را به خود اختصاص داده اند.

سرزمین پهناور ایران با طبیعت رنگارنگ و استثنائی خود و همچنین با فرهنگ و تمدن باستانی آن، که ریشه در تاریخ کهنسال این مرز و بوم دارد، و نیز با آثار باستانی بسیار زیادی که در جای جای این کشور دیده می شود، در ردیف یکی از کشورهای مهم جهان به لحاظ جایگاه تاریخی، فرهنگی و سایر جاذبه های جهانگردی قرار گرفته است. در واقع کوششهای انجام شده برای رشد و ارتقای صنعت جهانگردی ایران به منظور شناساندن منابع و جاذبه های جهانگردی باستانی و تاریخی از آغاز سالهای به ۱۳۳۰ شروع شد. طی دهه های ۳۰ تا ۶۰، تاسیسات و تجیهزاتی نیز ایجاد گردید که روند افزایش تعداد جهانگردان و رونق نسبی صنعت جهانگردی را فراهم آورد. پس از انقلاب اسلامی و دوره ۸ ساله جنگ تحمیلی، توقف و افت شدیدی در تداوم و اجرای برنامه های توسعه صنعت جهانگردی ایران به وجود آمد. در سالهای اخیر نیز هر چند که با توجه به اهداف کلان کمی و کیفی برنامه های توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور و سیاست دولت و قوانین مصوب مجلس شورای اسلامی مبنی بر توسعه صنعت ایرانگردی و جهانگردی، گامهای مثبت و توام با خوشبینی برداشته شده است، اما با توجه به شان و مقام و جایگاه ظرفیتهای بالای کشورمان در ارتباط با صنعت جهانگردی، تا رسیدن به وضعیت مطلوب و قابل قبول، راه درازی می باید پیموده شود.

 

تعاریف و مفاهیم واژه ها و اصطلاحات جهانگردی (گردشگری)

صنعت گردشگری به نوبه خود دارای واژگان و اصطلاحات مربوط به خود می باشد، که معمولاً به طور واضح برای استفاده کنندگان مشخص نبوده و گاهی به جای یکدیگر بکار می روند. در زیر به چند تعریف رایج در این بخش اشاره می گردد.

گردشگری (Tourism): به کلیه فعالیتهای یک بازدید کننده (visitor) از زمانی که تصمیم به سفر می گیرد تا خاتمه سفر اطلاق می گردد.

مسافر (traveler): به شخصی اطلاق می گردد که بین دو یا چند محل سفر کند.

بازدید کننده (visitor): شخصی که به خارج از محیط معمولیش به مدت کمتر از ۱۲ ماه سفر کند و هدف شخص انجام فعالیتهایی به منظور کسب درآمد در مکان بازدیدش نباشد، بازدیدکنندگان به دو دسته تقسیم می شوند:

الف: بازدید کننده یک روزه (somedy visitor): بازدید کنندگانی که شب را در تاسیسات اقامتی مکان دیدارشان اقامت نکرده باشند بازدید کننده یک روزه می نامند.

ب: گردشگر (tourist): دیدار کننده ای که بیش از یک شب در مکانی اقامت کند و یا جزء بازدید کنندگان روزانه (Somedy visitorn) نباشد. به عبارت دیگر شخصی که به کشور یا شهری غیر از محیط زیست عادی خود برای مدتی کمتر از ۲۴ ساعت و بیشتر از یک سال نباشد، سفر کند و منظور از سفرش تفریح، استراحت، ورزش، دیدار اقوام و دوستان، کسب و کار، ماموریت، شرکت در سمینار، کنفرانس یا اجلاس، معالجه، مطالعه و تحقیق یا فعالیتهای مذهبی باشد.

ایرانگردی: معادل فارسیی Domestic toruism در صنعت جهانگردی را ایرانگردی می نامند و عمدتاً به سفرهای داخلی مردم بومی کشور اطلاق می گردد.

اقتصاد جهانگردی شاخه ای از علم اقتصاد که عمدتاً مجموعه عوامل و شاخصهای سرمایه گذاری، درآمد، هزینه و سود بخشی ناشی از جهانگردی را مطالعه و بررسی می کند.

بازار جهانگردی: کشورهای صادر کننده جهانگرد به سایر کشورها را بازار خارجی و مجمومه مناطق صادر کننده گردشگر از داخل کشور به مناطق دیگر را بازارهای داخلی می نامند.

تسهیلات جهانگردی: مجمومه فعالیتها و اقداماتی است که از هنگام ورود یک گردشگر با هنگام خروج از کشور با مقصد محلی به وسیله کلیه موسسات عمومی و خصوصی و طبقات مخلف مردم به منظور ایجاد سهولت در مسافرت انجام می گیرد و نیز آن قسمت از فعالیتها و اقداماتی که جهت حمایت از گردشگران داخلی در شهرها، مسیرها، و مراکز جهانگردی از جمله ورود و موقت اتومبیلها و لوازم شخصی، صدور روادید و ترتیبات مربوط به ترخیص کالا از گمرکات و قراردادن اطلاعات لازم در اختیار جهانگردان قرار می گیرد.

تاسیسات جهانگردی: به مجموعه تجهیزات جهانگردی که مورد استفاده گردشگران داخلی و خارجی قرار می گیرد، اطلاق می شود و شامل مجتمع های جهانگردی، اردوگاههای جهانگردی، هتلها، رستورانها، قهوه خانه ها و انواع تجهیزات تفرجگاهی تابستانی و زمستانی، ساحلی، کوهستانی و امثال آن است.

درصد اشغال تخت یا اتاق: تعداد تخت یا اشغال شده نسبت به کل تختها و اتاقهای اقامتگاهی جهانگردی را گویند. این شاخص با درصد سنجیده می شود و نشانگر نسبت اشغال تخت یا اتاق به کل تخت یا اتاقهای یک مهمانپذیر و یا مجموعه آنها در یک شهر و یا یک کشور است.

درجه هتل: هتلها بر حسب وضعیت بر حسب وضعیت ساختمانی و تجهیزات و کیفیت خدماتی که عرضه می کنند و بر اساس مقررات خاص هر گروه از یک تا پنج ستاره درجه بندی می شوند.

مجموع شب اقامت: اصطلاح «مجموع شب اقامت» به تعداد تختهایی اشاره می کند که ظرف مدت معینی توسط مسافران اشغال می شود و معمولاً بر حسب شب- نفر محاسبه می گردد.

متوسط اقامت: عبارت است از حاصل تقسیم مجموع شب اقامتها بر تعداد کل مسافران در یک مهمانپذیر و یا مهمانپذیرهای یک شهر و یا یک کشور.

آپارتمان: تاسیساتی است که فعالیت اصلی آن عبارت است از از اجاره دادن اتاق به مدت چند روز با اثاثیه مختصری از قبیل ملحفه، ظروف غذا خوری و آشپزخانه و نیز خدمات بهداشتی مورد نیاز است.

فعالیت های و جاذبه های عمده گردشگری

فعالیت گردشگری، به طور عمده بر منابع و جاذبه هایی استوار است که محیط طبیعی و یا محیط انسان ساخت در اختیار گردشگر قرار می دهد. بدیهی است که بهره گیری تفرجی و تفریحی از محیط، هم به امکانات و شرایط مناسب نیاز دارد و هم مستلزم حفاظت از این منابع می باشد. این امر از طریق ارزیابی توانهای محیطی و تعیین ظرفیت پذیرایی طبقه بندیهای مختلفی بدین منظور ارائه گردیده است که در جدول به یک نمونه از این دسته بندی که منابع و جاذبه های گردشگری را به طور خلاصه معرفی نموده اشاره می شود.

فعالیتهای گردشگری طیف وسیعی از رفتارهای ساده تا پیچیده، از استراحت و تماشا گرفته تا صعود بر قله کوه یا غواصی را شامل می شود.

علی رغم تعداد و تنوع فعالیتهای گردشگری، ضرورتهای برنامه ریزی و مدیریت گردشگری ایجاب می کند که این گونه فعالیتهای مورد شناسایی و طبقه بندی قرار گیرد و تسهیلات و تجهیزات مناسب برای هر کدام تدارک شود.

جدول (۱)- جاذبه های عمده گردشگری

نوع جاذبه

امکانات

جاذبه های طبیعی

چنگل، دریا، کوهستان، صحرا، رودخانه، غار و …

جاذبه های علمی و پژوهشی

آثار تاریخی، یادمانها، مقادیر، مطالعات طبیعی، موزه های علمی و …

جاذبه های ورزشی- تفریحی

کوهنوردی، دریانوردی، اسکی، انواع بازی و ورزش و …

جاذبه های اجتماعی- فرهنگی

مردم شناسی- آیین شناسی، نمایشگاهها، جشنواره ها، مراکز هنری و …

جاذبه های درمانی، بهداشتی

آبهای معدنی، نور آفتاب، هوای سالم، لجن درمانی و …

جاذبه های زیارتی

امکان متبرکه

 

 

طیف گردشگران (گروههای عمده گردشگری)

گردشگران، طیف بسیار وسیعی را تشکیل می دهند که با توجه به گروه سنی، جنسیت، شغل، تحصیلات، پایگاه اقتصادی و اجتماعی، نحوه نگرش و غیره، دارای انگیزه ها و نیازهای مختلف فراغتی و تفریحی هستند و به فضاها و فعالیتهای متفاوت روی می آورند.

در یک طبقه بندی ساده رفتار گردشگری از نظر شکل و انجام فعالیت به چهار نوع عددی فردی، خانوادگی، دوستانه و دسته جمعی تقسیم می شود. در جدول روبرو برخی از گروههای گردشگری معرفی شده اند.

در هر یک از دوره های زندگی، انسانها با شرایط جسمانی و اجتماعی خاصی می شوند که تغییرات اساسی در انگیزه ها، نیازها و رفتارهای فراغتی آن به وجود می آورد.

بدیهی است که در تمام دوره های زندگی، کمابیش تفاوتهایی میان انسانها دیده می شود که در رفتارهای مربوط به فراغت و تفریح نیز بازتاب می یابد. از طرف دیگر برخی از گروههای خاص اجتماعی، مثل معلولان به فضاها و شرایط خاص نیاز دارند.

در جدول (۲) نوعی گروه بندی از گردشگران ارائه شده است.

جدول (۲)

گروه بندی گردشگران و نیازهای مختلف آن

عنوان گروه

ویژگیهای و نیازهای مختلف آنان

کودکان و نوجوانان

نیاز به مواظبت، یاری، تجربه محیط

جوانان

ورزش، ماجراجویی، اکتشاف، مشارکت، خلاقیت

میان سالان

علائق خانوادگی، مسئولیت فرزندان، تامین سلامت

کهن سالان

علائق خانوادگی، مسئولیت فرزندان، تامین سلامت

کهن سالان

نیاز به استراحت و آرامش، دیدار از نزدیکان، تجدید خاطره

معلولین

نیازهای ویژه جسمانی، روانی، اجتماعی و محیطی

 

 

جدول (۳)- طیف گردشگران

عنوان گروه

موارد فعالیت

گردشگران طبیعت گرا

شناخت جاذبه های و منابع طبیعی

گردشگران سیاحتی

دیدار سرزمینها و مردمان مختلف

گردشگران زیارتی

زیارت و دیدار اماکن مقدسه

گردشگران فرهنگی

آشنایی با تمدنها، آثار هنری و معماری، شرکت در جشنواره ها

گردشگران علمی و پژوهشی

پژوهش در جغرافیا، تاریخ، زبان، مردم شناسی و …

گردشگران ورزشی

کوهنوردی، دیانوردی، اسکی، صحرانوردی، دوچرخه سواری و …

گردشگران تجاری

شرکت در نمایشگاهها، کنگره ها، مجامع، بازاریابی، خرید، بازارها، …

گردشگران تفریحی

تفریح، لذت بردن از امکانات انسان ساخت، استفاده از شهرهای بازی …

گردشگران ماجراجو

خطر جویی، شرکت در حوادث خطیر، دیدار، از سرزمینهای ناشناخته، بازدید مناطق جنگی …

 

 

سازمان جهانی جهانگردی (word toruism organization)

از آنجا که سازمان جهانی جهانگردی (w.t.o) مهمترین تشکیلات و سازمان بین المللی در زمینه فعالیتای گردشگری می باشد، لذا در زیر اشارتی گذرا به آن سازمان خواهد شد سازمان جهانی جهانگردی در سال ۱۹۷۵ تاسیس و بزرگترین تشکیلات جهانی جهانگردی محسوب می گردد. قبل از تاسیس این سازمان، معتبرترین سازمان بین المللی و تخصصی جهانگردی در سال ۱۹۷۵ تاسیس و بزرگترین تشکیلات جهانی جهانگردی محسوب می گردد. قبل از تاسیس این سازمان، معتبرترین سازمان بین المللی و تخصصی جهانگردی «اتحادیه بین المللی سازمانهای رسمی مسافرتی» . (IUOTO) (International union official organization) بود که در سال ۱۹۲۵ تاسیس شده بود و بعدها جای خود را به سازمان جهان جهانگردی سپرد.

سازمان جهانی جهانگردی دارای ۱۰۶ عضو رسمی با ملیتهای مختلف و ۱۵۸ سازمان فنی، موسسه و اتحادیه های بین المللی و منطقه ای است. مقر دائمی این سازمان در مادرید اسپانیا قرار دارد و هدف از تاسیس آن ترویج و توسعه جهانگردی است.

مهمترین زمینه های فعالیت سازمان جهانی جهانگردی عبارت اند از:

جریان آزاد و بدون مانع جهانگردی از یک کشور به کشور دیگر و در داخل هر کشور.

تقویت نقش جهانگردی به عنوان یک جهانگردی در بازرگانی جهان.

تاکید بر اثرات فرهنگی و اجتماعی جهانگردی بر زندگی ملل.

حمایت از منافع، حقوق جهانگردی و سازمانهای جهانگردی.

ارتباطات و اسناد

ایران از سال ۱۳۴۲ ابتدا به عضویت اتحادیه بین المللی سازمانهای رسمی مسافرتی و سپس در سالهای ۱۳۵۴ به عضویت کامل سازمان جهانی جهانگردی درآمده است.

 

سیمای جهانی جهانگردی

مسافرت و صنعت جهانگردی به عنوان یکی از بزرگترین و متنوع ترین صنایع در دنیا به حساب می آید. بسیاری از کشورها این صنعت پویا را به عنوان منبع اصلی درآمد اشتغال، رشد بخش خصوصی و توسعه ساختار زیر بنایی می دانند. در سراسر دنیا در کشورهای در حال توسعه، یعنی در آنجا که شکلهای دیگر توسعه اقتصادی مثل تولید یا استخراج منابع طبیعی، از نظر اقتصادی به صرفه نیست یا نقش چندان مهمی در صحنه تجارت و بازرگانی ندارد، به توسعه صنعت گردشگری توجه زیادی می شود.

صنعت جهانگردی یکی از پر رشدترین سیستمهای اقتصادی جهان است. اگر چه در برخی از دوره ها به دلایلی دچار رکود و جذر و مدهایی می شود. ولی همواره عاملی برای بهبود وضع اقتصادی و فرهنگی بوده است.

جهانگردی فرصتی بزرگ برای بسیاری از کشورهای در حال توسعه است که دارای چشم اندازهای طبیعی و میراث فرهنگی غنی هستند. زیرا با تکیه دادن به این منابع می توانند بر مبنایی برای ارتقای توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی فراهم آورند.

از سال ۱۹۵۰ که مسافرت در ابعاد جهانی توسعه یافت و نرخ این افزایش به طور متوسط، ۲/۷ درصد بوده که در سال ۱۹۹۷ به ۳/۱۲ درصد افزایش یافت. در سال ۱۹۹۷ جهانگردان و کسانی که در سطح جهان با هدف گذراندن تعطیلات و تفریح به مسافرت رفتند، بالغ بر ۶۰۰ میلیون نفر و درآمد حاصل از آن به بیش از ۴۲۹ میلیارد دلار رسید. سازمان جهانی جهانگردی پیشبینی نموده است که در سال ۲۰۱۰ این تعداد یک میلیارد و صد و هشت میلیون نفر خواهد رسید.

تعدادی گردشگران بین المللی در سطح جهان از سال ۱۹۹۵ تا ۱۹۹۸ رشدی معادل ۲/۱۲ درصد داشته اس. در دهه ۱۹۸۰ درآمد حاصل از جهانگردی در سطح بین المللی سرعتی بیش از تجارت جهانی داشت و در حال حاضر از نظر ارزش صادراتی، درصد بسیار بالایی را تشکیل می دهد. بر اساس آمارهای منتشره جهانی، ۹/۱۰ درصد از کل تولید خالص جهان متعلق به صنعت گردشگری است.

۴/۱۱ درصد از کل سرمایه گذاریهای جهانی (تقریباً معادل با ۷۰۰ میلیارد دلار) صنعت امور دفاعی می شود.

بودجه ای که به مسافرت و تفریح تخصیص می یابد، سه برابر بودجه ای است که صرف امور دفاعی می شود.

جهانگردی با رقمی نزدیگ به ۴/۳ تریلیون دلار سالیانه به عنوان بزرگترین صنعت دنیا مطرح می گردد. این رقم ۱۱ درصد از GDP (محصول ناخالص داخلی برابر است با ارزش مجموع کالاها و خدماتی که در قلمرو کشور تولید کنندگان مقیم و غیر مقیم، در قلمرو داخلی کشور) جهانی است.

هزینه گردشگری بین المللی معادل ۱۲ درصد از صادرات جهان و بیش از ۲۵ درصد تجارت جهانی در بخش خدمات می باشد.

درآمد حاصل از گردشگری بین المللی طی سالهای ۱۹۹۵ تا ۱۹۹۸، در سطح جهان از ۴۰۷ میلیارد دلار به ۴۴۱ میلیارد دلار افزایش یافته (یعنی ۳۵/۸ درصد رشد داشته است.)

ارسال نظر