X بستن تبلیغات
X بستن تبلیغات
header
متن مورد نظر

مراسم عقیقه

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

از نام کلمه عقیقه این گونه بر می آید که عقیقه نوعی بیمه عمر یا دفع بلاست که با خدای خود می بندند تا افراد عقیقه شده از خطرات زندگی سالم بمانند .

یکی از سنت های خوب گذشته که هنوز در بیشتر خانواده های شیروان انجام می شود سنت عقیقه است . هر خانواده معمولا از هنگام تولد هر نوزاد تا دو سالگی و گاهی بیشتر ، یک گوسفند برای فرزند به ویژه پسر قربانی می کنند . یکی از دلایلی را که عقیقه را بیشتر برای پسر می گیرند این است که فرزند پسر در طول زندگی بیشتر در معرض خطر قرار می گیرد . بهتر است عقیقه در روز هفتم تولد باشد و اگر انجام نشد سنت عقیقه تا هنگام بلوغ فرزند بعهده پدر است ولی اگر پدر کاهلی کرد و عقیقه تا هنگام بلوغ انجام نشد بعهده خود فرزند است تا هنگام پیری خود را عقیقه کند ولی مردم شیروان در حال حاضر اغلب عقیقه را برای همه یا چند نفر از اعضای خانواده می گیرند و یک گوسفند را برای چند نفر در نظر می گیرندو یا اینکه چند گوسفند را همزمان برای چند نفر می کشند و مراسم عقیقه را برگزار می کنند . مراسم عقیقه در گذشته بیشتر مرسوم بوده است ولی در حال حاضر کمتر این رسم دیده می شود و براساس سنت که همراه با عقایدمذهبی شدیدا تاکید شده سنت عقیقه مستحب بوده و برخی از مجتهدین آنرا مستحب ماکد دانسته اند . اگر فقط قیمت گوسفند را به صورت نقدی به فقرا بدهند سنت انجام نشده است و لازم است حتما گوسفند را کشته و گوشت آنرا پخته و در یک مهمانی که افراد فامیل مستمند و همسایه ها و اهالی محل و یا روستا در آن شرکت دارند سرو کنند .

مراسم عقیقه 

از نام کلمه عقیقه این گونه بر می آید که عقیقه نوعی بیمه عمر یا دفع بلاست که با خدای خود می بندند تا افراد عقیقه شده از خطرات زندگی سالم بمانند .

یکی از سنت های خوب گذشته که هنوز در بیشتر خانواده های شیروان انجام می شود سنت عقیقه است . هر خانواده معمولا از هنگام تولد هر نوزاد تا دو سالگی و گاهی بیشتر ، یک گوسفند برای فرزند به ویژه پسر قربانی می کنند . یکی از دلایلی را که عقیقه را بیشتر برای پسر می گیرند این است که فرزند پسر در طول زندگی بیشتر در معرض خطر قرار می گیرد . بهتر است عقیقه در روز هفتم تولد باشد و اگر انجام نشد سنت عقیقه تا هنگام بلوغ فرزند بعهده پدر است ولی اگر پدر کاهلی کرد و عقیقه تا هنگام بلوغ انجام نشد بعهده خود فرزند است تا هنگام پیری خود را عقیقه کند ولی مردم شیروان در حال حاضر اغلب عقیقه را برای همه یا چند نفر از اعضای خانواده می گیرند و یک گوسفند را برای چند نفر در نظر می گیرندو یا اینکه چند گوسفند را همزمان برای چند نفر می کشند و مراسم عقیقه را برگزار می کنند . مراسم عقیقه در گذشته بیشتر مرسوم بوده است ولی در حال حاضر کمتر این رسم دیده می شود و براساس سنت که همراه با عقایدمذهبی شدیدا تاکید شده سنت عقیقه مستحب بوده و برخی از مجتهدین آنرا مستحب ماکد دانسته اند . اگر فقط قیمت گوسفند را به صورت نقدی به فقرا بدهند سنت انجام نشده است و لازم است حتما گوسفند را کشته و گوشت آنرا پخته و در یک مهمانی که افراد فامیل مستمند و همسایه ها و اهالی محل و یا روستا در آن شرکت دارند سرو کنند .

 

شرایط حیوان نظر شده برای عقیقه : 

 حیوان بایستی یا شتر ( پنج تا شش ساله ) و یا گوسفند ( شش ماهه یا هفت ماهه ) که اگر بره هفت ماه تمام داشته باشد بهتر است و یا بز باشد ( یک یا دو ساله ) حیوان بایستی از هر نظر سالم باشد ، لاغر نباشد ، شاخش شکسته نباشد ، گوشش دریب نباشد ، کور و لنگ نباشد و در میان مردم شیروان از گذشتگان و سنت مانده است که بایستی عقیقه پسر ( حیوان نر ) و عقیقه دختر ( حیوان ماده ) باشد ولی اصولا افراد در این منطقه از بز نر برای اینکار استفاده می کنند .

احادیث منقوله در رابطه با عقیقه :

 از امام صادق (ع) منقول است که می فرمایند (( عقیقه لازم است بر کسیکه غنیباشد و کسی که فقیر است )) و یا از آن حضرت منقول است که ((گاه پسر یا دختری برای تو متولد می شود ، گ.سفند یا شتری را نام بگذار و آن را در روز هفتم عقیقه کن و سرش را بتراش و در روز هفتم بوزن موی سرش طلا یا نقره تصدق کن )) و همچنین در روایات آمده است که ربعی از گوشت گوسفند را به قابله ای می دهند که فرزند را زائیده است و اگر قابله نباشد به مادر فرزند می دهند تا به ۱۰ نفر از مسلمانان بخوراند .

چه نوع دعایی در هنگام کشتن گوسفند خوانده می شود ؟ خدایا ، این عقیقه از طرف فلانی است . گوشتش بگوشت او و خونش بخون او و استخوانش با استخوان او ، خدایا آنرا وسیله حفظ آن مهر فرما بر او و بر آن او درود .

نحوه برگزاری و مکان مراسم : نحوه برگزاری مراسم بدین صورت بوده است که در قدیم و در روستا ها با استفاده از بلند گو تمام اهالی روستا را برای شرکت در مراسم دعوت می کردند و یا فردی را مامور نموده تا تکتک به درب منزل روستاییان رفته و از آنها ( همه اعضای خانواده ) دعوت بعمل می آورند تا در این مراسم شرکت کنندو این دعوت یک روز قبل از موعد انجام می گرفت و مکان این مراسم نیز در مسجد روستا انجام می شد ولی در حال حاضر کارت دعوت چاپ می شود و آنرا بصورت دلبخواهی از اهالی محل یا روستا یا اقوام نزدیک دعوت می کنند تا در مراسم شرکت کنند و در این مراسم که امروزه برگزار می شود ، افرادی را دعوت می کنند که برای آنها سود داشته باشد و حالت چشم و هم چشمی پیدا کرده و بیشتر در این مراسم وقتی دقت می شود افراد پول دار و مسئول با پایگاه اجتماعی بالا دیده می شود و این مراسم یا مراسم های شبیه به آن حالت نمادین پیدا کرده است .

سخنرانی  یا روضه خوانی :

 برای اجرای مراسم که اصولا در مسجد برگزار می شود از روز قبل با یک روحانی یا ملای روستا و یا یک مداح  هماهنگی می کنند که در موعد مقرر که اصولا در هنگام ظهر می باشد ، شرکت کند . در گذشته ها آنطوری که قدیمی ها می گویند بیشتر برای اینکار از روحانی روستا نیز بوده است  ، استفاده می شد ولی اگر نمی توانستند روحانی را برای اینکار پیدا کنند از ملای روستا که سوادی در حد خواندن و نوشتن داشت استفاده می کردند و ملای روستا فقط اشعاری یا روضه های را که بطور شفاهی از نسل های گذشته آموخته بود ارائه می کرد و در نسل جدید و امروزه از مداح برای اینکار استفاده می شود و اگر روحانی هم نباشد ، آن مداح است که مراسم را در اصطلاح رونق می بخشد . ضمنا در گذشته های دور  هر روستایی که سیدی داشته است از وی برای اینکار استفاده می کردند و معتقد بودند که عقیقه شان حتما مورد قبول قرار خواهد گرفت چون نماینده ای از امامان این مراسم را تبرک داده است .

مطالب گفته شده در مراسم عقیقه :

 در این مرا سم مداح یا روحانی اول برای مقدمه نحوه قربانی کردن گوسفند و چگونگی پخت و نحوه برگزاریمراسم عقیقه را برای افراد توضیح می دهند و از فضیلت آن حدیث هایی را از امامان نطق می کنند و بعد اشعاری را در مورد شهادت ائمه اطهار که اصولا از امام حسین (ع) و اهل بیتش می باشد ایراد می شود و بعد روحانی یا مداح برای صاحب مجلس و افراد عقیقه شده و افرادی که در مسجد حضور دارند دعا می خواند و مجلس را با ذکر صلوات و خواندن روضه ای تمام می کند .

 

نحوه پخت گوشت گوسفند :

 

هنگام کشتن گوسفند (بره نر) آنرا مقداری آب داده و بعد رو به قبله می خوابانند و برای سر بریدن گوسفند بایستی از چاقوی تیزی برای اینکار استفاده شود تا حیوان اذیت نشود و زیاد زجر نکشد و قبل از رنج بایستی دعای مخصوص عقیقه که قبلا ذکر شد خوانده شود و بعد از زبح محتویات داخل شکم آنرا طوری بیرون می آورند که هیچ استخوانی شکسته نشود و بعد از جدا کردن سر و دستهای گوسفند آنرا بطور کامل داخل دیگ می گذارند تا پخته شود و سپس با احتیاط گوشت ها را از استخوان ها جدا می کنند و این استخوان ها را درون پارچه ای سفید پیچیده و توی باغچه حیاط دفن می کنند . در زمان قدیم این استخوان ها را در بیرون از روستا و در قبرستانها دفن می کرند و نحوه دفن کردن آن ها با یستی بگونه ای باشد که حیوان ها ی وحشی نتوانند آنها را از درون زمین بیرون بکشند و بردن استخوان ها و دفن کردن آن بعهده پدر خانواده یا سرپرست خانوار بوده است .

 

چه کسانی حق خوردن گوشت عقیقه را ندارند ؟

 

پدر و مادر حق خوردن غذای عقیقه را ندارند و کراهت خوردن گوشت عقیقه برای مادر طفل خیلی بیشتر است در بعضی از روستاها ، مردم این باور را دارند که پدر بزرگ و مادر بزرگ نیز نبایستی از گوشت عقیقه استفاده کنند . معمولا در قدیم رسم بوده که هنگام عقیقه هم وزن موی سر نوزاد نقره و یا طلا به مساکین و فقرا صدقه میدادند .

سرانجام ، بعد از اتمام مراسم و رفتن مهمانها شستن ظرف ها و تمیز کردن مسجد بعهده صاحب مجلس و اقوام نزدیک می باشد و این مهمانها بعذ از اینکار از طریق صاحب مجلس برای شام دعوت می شوند تا از مخلفات حیوان مانند ( کله پاچه ) و یا ( جگر ) آن استفاده کنند .

 

مراسم ختنه سوران در شیروان

 

در قدیم رسم به این صورت بود که دو سه روز پیش از ختنه سوران( دلاک) محل را برای ختنه کردن بچه فرا می‌خوانند. دلاک با خود کیفی همراه دارد که در آن ابزارهای ختنه گری و آرایشگری جا دارد. ابزارهایی که برای ختنه‌گری بکار می‌رود عبارت است از یک تیغ  و یک نی به درازی دوازده تا پانزده سانتی متر و به کلفتی انگشت وسط که یک سر آن شکاف دارد. این شکاف برای آن است که پوست نوک آلت بچه را در میان آن بگذارند و با پاکی (استره، تیغ دلاکی) آن را ببرند.

 

تزئین اتاق :

 

روز قبل از ختنه سوران اطاقی را برای برگزاری ختنه سوران در نظر می‌گیرند و آن را به طرز زیبایی تزئین می کنند بدین گونه که در بالای اطاق تشک  بزرگی پهن می‌کنند و چهار بالش در چهار سوی آن قرار می‌دهند (یکی زیر سر، دوتا در پهلو و یکی در پائین). علت قرار دادن بالشها این است که چون بچه پس از ختنه کردن باید روی تشک دراز بکشد برای جلوگیری از آلوده شدن زخم او به گرد و خاک، پارچه تمیز و بزرگی را بر دو چوب بنام «نیزه» که به شکل (×) روی بالشهای دو پهلو گذاشته شده است می گسترانند. چند بالشت هم در دو طرف تشک قرار می دهند تا بچه هنگام خستگی از آنها استفاده کند.

هم‌چنین دیوارهای اطاق را دستمالهای سفید و گلدوزی می زنند. روی  طاقچه‌ها هم از همین دستمالها و بر روی آنها  آیینه، گلاب پاش، قوری و چیزهای زیبای دیگر می‌گذارند و چند دست رختخواب هم که در چادرشبهای چار خانه بسته شده در چند جای اتاق قرار می‌دهند تا مهمانان از آنها به جای پشتی استفاده کنند.

 

دعوت کردن به جشن :

 

چند روز پیش از ختنه سوران چند تن از بستگان و دوستان را برای شرکت در مراسم ختنه سوران دعوت می‌کنند. به این صورت که شخصی را به درب خانه‌های بستگان و آشنایان واقوام می‌فرستند که آنها را دعوت می‌کند و می گوید که فردا خانه فلان ختنه سوران است اگر کاری ندارید ساعت ….. تشریف بیاورید و یا از قبل کارت هایی چاپ می کنند که در آن زمان و مکان این مراسم را نوشتند ، همینطور علت دعوت آنها نیز گفته شده است .

در روز ختنه، پدر و عمو و دو تن دیگر و گاهی هم دلاک بچه را به حمام می برد و پس از شستشو دست و پای او را حنا می‌بندند و سپس به خانه برمی‌گردند. بچه را به اطاقی که از قبل آماده کرده اند می برند و روی تشک می‌خوابانند که بچه از خوابیدن روی تشک می ترسد و فرار می کند ، به این جهت نوازنده و همکارش شروع به نواختن موسیقی می شوند و به اصطلاح مجلس را گرم می‌کنند و چند نفر هم به رقصیدن مشغول می شوند. در اینجا پدر بچه یا بستگان دیگر با نوازش بچه را روی تشک می‌خوابانند و شلوارش  را از پایش درمی‌آورند.

در این هنگام دلاک بی آنکه تیغ را به بچه نشان بدهد به او نزدیک می‌شود و برای این که دلش را بدست بیاورد چند آب نبات به او می دهد و در دهان او میگذارد و سپس مشغول به کار می شود. در این هنگام بچه می ترسد و از به نشانه اعتراض دست و پای خود را به شدت تکان می دهد و می خواهد فرار کند و برای جلوگیری از این ک یک نفر دو دست و یک نفر دو پای او را محکم می‌گیرد تا تکان نخورد و دلاک با یک حرکت ماهرانه پوست نوک آلت آن را می برد .هنگامی که دلاک به کار خود مشغول می‌شود مادر کودک پای خود را در پاشوره حوض یا ظرفی که در آن آب ریخته‌اند می‌گذارد به این اعتقاد که زخم کودک زودتر خوب خواهد شد.

پیش از انجام دادن کار، مقداری پنبه را می سوزانند و خاکستر آن را در یک سینی یا بشقاب می‌ریزند و نزدیک دست دلاک می‌گذارند. دلاک پس از ختنه کردن این خاکستر را روی زخم می پاشد. فایده این خاکستر این است که از خونریزی جلوگیری می‌کند.

پس از پایان مراسم ختنه‌گری دوباره زدن سرنا و دایره و پای کوبی آغاز می‌گردد و سپس مهمانان را با چای و شیرینی و میوه پذیرایی می کنند و در پایان جشن هر کس به اندازه توانش مقداری پول به بچه می‌دهد. آمدن مهمانها به دیدار بچه و دادن پول دو یا سه روز ادامه دارد.

دلاک سه تا چهار روز، روزی یک بار سری به بچه می‌زند و از او کاملاً مراقبت می‌کند و روز ششم یا هفتم بچه را با خود به گرمابه می برد و شستشو می دهد پس از برگشتن به خانه یک بشقاب شیرینی و مقداری پول (پیرامون یکصدو پنجاه تا دویست ریال) به عنوان دستمزد به او داده می‌شود. گاهی پدر بچه، بستگان خود را یک روز به ناهار دعوت می‌کند.

ولی در حال حاضر مراسم ختنه سوران اینگونه صورت می گیرد که بچه را دو تا سه روز قبل ختنه می کنند و محل انجام این کار نیز در مطب پزشک صورت می گیرد و دیگر مراسمات قدیمی و دلاک وجود ندارد و دیگر بهداشت نیز اجازه چنین کاری را نمی دهد و بعد صاحب مجلس مهمانهای خود را از اعضای فامیل و یا اهل روستا یا محله و همسایگان دعوت می کند و این کار بوسیله چاپ کردن کارت دعوت انجام می شود و یک روز قبل کارت دعوت ها را درب منزل می بند . در روز جشن صاحب مجلی ، اتاقی را تزئین نموده و مراسم جشن با آمدن افرادی (( ارگ زن )) و طمپک چی و وسایل مثل جاز گرم می شود و یک نفر خواننده در بین این افراد وجود دارد و از آغاز ساعت دعوت تا پایان مجلس و قبل از شام آنها اشعاری را می خوانند و مهمانها به رقص و پای کوبی می پردازند و این شادی و رقص برای زنهای مجلس در منزلی جدا که اصولا از منزل همسایه ها می باشد  انجام می شود در هنگام مراسم و قبل از سرو شام بچه را که لباسهای محلی پوشیده و شلوار گشاد و بلند دارد به اتاقی آورده و زیر آن تشک و بالش می گذارند و بچه بر روی آن می نشیند و سینی را در جلوی بچه قرار می دهند که درون آن شکلات و نقل و نبات می گذارند و در شیروان رسم بر این است که قبلا لیستی را آماده می کنند که درون آن اسامی اقوام نزدیک و دوستان صاحب مجلس را در آن یادداشت می کنند و در هنگام پول جمع کردن اسامی تک تک آنها را از فامیل بزرگ و نزدیک تا فامیل . آشنای دور بلند بلند صدا می زنند و یکنفر اینکار را انجام می دهد که ریش سفید و بزرگ فامیل باشد و کمربندی در دست اسامی را یک به یک صدا می زند و آنها پول در دست وارد اتاق می شوند و فرد کمربند بدست ضربه هایی را به شوخی به فرد می زند و در اصطلاح آنرا بدلیل دیر آمدن و یا هر چیز دیگری تنبیه می کنند . بعد که یک به یک اسامی خوانده شد . سینی را در بین افراد و مهمانها می چرخوانند و از هر نفر که دلش بخواهد پول جمع می کنند و کسی که پول می دهد مبلغ آنرا و اسم فرد را درون لیست یادداشت می کنند و در پایان مجلس آن لیست را به صاحب مجلس می دهند . اینکار بدین دلیل صورت می گیرد که صاحب مجلس اولا تعداد مهمانها را با تعداد دعوت شدگان مطابقت بدهند . ثانیا در مجلس بعدب که برای مهمانها پیش می آید براساس آن لیست و مبلغی که داده است ، در مجلس خودش پول می دهند و یک حالت تلافی جویانه دارد و ثالثا اینکار باعث می شود که مهمانها پول بیشتری بدهند و هر کسی که در این کار و گرفتن جشن در حال حاضر برای جمع آوری پول می باشد .

(( در حال حاضر ختنه کردن کودک در نوزادی و از ۲ ماهگی تا یک سالگی صورت می گیرد تا هم بچه درد کمتری بکشد و هم اذیت نشود و چون نوزاد راه نمی رود زخمش زود خوب می شود . ))

 

مراسم دندونی در شیروان

 

در شهرستان شیروان مراسمی بچشم می خورد که این مراسم دندونی نام گذاری و رواج دارد و زمانیکه نوزاد خانواده ای ( پسر یا دختر ) که در سن ۶ تا ۸ ماهگی (کمی بیشتر یا کمتر) دندانش نیش می کند و اولین دندانها روئیت می شود برای او این مراسم برگزار می شود و فلسفه گرفتن این مراسم بدین هاطر است که بچه دندانهایش را به آسانی در بیاورد (بخصوص دندانهای آسیا) چون اکثر بچه ها در این سنین در هنگام در آمدن دندانهایشان ، درد کشیده و گریه های مداوم دارند و مادر فرزند از این بابت ناراحت شده و از دیدن گریه های بچه اش نمی تواند طاقت بیاورد و این مراسم بیشتر برای تسکین دل مادر انجام می شود ولی اصولا در این نوع مراسمات هدف بیشتر دور هم جمع شدن زنهای فامیل و همسایه ها است که از خبرهای زنانگی اطراف خود با خبر شوند و هنگامی که زنها به این نوع مراسمات می روند مردهای خانواده می گویند باز غیبت ها شروع شد و چیز دیگری که می توان در این مورد گفت این است که زنها علاوه بر دلایل گفته شده در این نوع مراسمات به رقص و پایکوبی می پردازند .

 

نحوه دعوت :

 

برای دعوت به مراسم مادر فرزند ، زنهای همسایه ، دوستان و آشنایان ، فامیل را از طریق تماس تلفنی و یا رفتن به درب منزل هایشان دعوت به عمل می آورند (کسانی که وضع مالی بهتری دارند برای دعت کارت چاپ کرده و درب منزل دعوت شدگان می فرستند تا حالت رسمی پیدا کند ) و عموما این مراسم در زمان عصر برگزار می شود .

 

شیوه ساخت آش مخصوص دندونی :

 

قبل از مراسم در هنگام صبح ( زن صاحب خانه از چند نفر از آشپزهای ماهر فامیل یا همسایه دعوت به عمل می آورد تا در ساخت این آش به صاحب حانه کمک کنند و دیگ بزرگی را در داخل خیاط گذاشته و مشغول به درست کردن این آش می شوند و موادی که برای اینکار استفاده می کنند بدین گونه است که از شب قبل مقداری گندم پوست کنده را خیس کرده و آماده می کنند بطوری که در صبح روز مراسم کاملا نرم شده و خیس خورده باشد ، مواد دیگری که در تهیه این آش استفاده می شود عبارت است از : نخود ، لوبیا ، کمی عدس ، آب قلم (استخوان) و در این آش از نوعی چاشنی استفاده می کننده که باعث خوشمزه تر شدن این غذا می شود که مواد تشکیل دهنده آن عبارت است از : پیاز داغ ، نمک ، فلفل ، مرزه خشک شده و زرد چوبه . تنها فرق این آش با آشهای دیگر این است که در آن از سبزی آنطوری که در بقیه آشها استفاده می شود است .

نحوه مراسم برگزاری مراسم : زنهای دعوت شده در هنگام موعود که معمولا عصر ها انجام می شود به مراسم می آیند که رسم بر این است هر یک با خود کادوئی برای نوزاد آورده که عموماً شامل لباس ، اسباب بازی و وسایل تزئینی می باشد ولی در حقیقت خانم ها با خود وسایل و کادوئی را می آورند که ارزان قیمت و یا جزء وسایل اضافی اما قابل استفاده منزل خود باشد ولی اقوام نزدیک نوزاد معمولا کادوئی آبرومند می آورند تا پشت سرشان حرفی نباشد و یا در اصطلاح سنگ تمام می گذارند ((ضرورتی برای آوردن کادو در این مرایم برای مهمانها وجود ندارد )) .

خانم ها از آغاز مجلس که پا به خانه می گذارند همراه با موسیقی های شاد که از قبل انتخاب شده است ( در بعضی مجالس از گروهایی که در این زمینه فعالیت می کنند در ازای مبلغی دعوت به عمل می آورند ) شروع به رقص یا پای کوبی می کنند تا زمانی که آش دندونی برای میل کردن آماده شود ، هنگامی که آش حاضر شد دوستان صمیمی صاحب مجلس به آن در پهن کردن سفره و چیدن آن ( نان ، ماست ، دوغ ، سبزی ) جهت دادن یه عصرانه خوب و خوشمزه به مهمانهای خود به او کمک می کنند .

بعد از صرف عصرانه و هنگام رفتن مهمانها آنها از مادر بچه که باعث برگزاری همچین مراسمی شده تشکر کرده و برای فرزند او آرزوی طول عمر می کنند و هنگامی که تمامی مهانها رفتند و فقط افرادی که در برپایی این مجلس کمک کردند باقی می مانند تا در شستن ظرف ها به صاحب خانه کمک کنند که او هم در جواب تشکر از آنها با میوه پذیرایی می کند .

 

 

ارسال نظر