X بستن تبلیغات
X بستن تبلیغات
header
متن مورد نظر

مواد آلی خاک

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

بقایای گیاهی یا حیوانی که به خاک افزوده می گردند در نتیجه فعالیت میکروارگانیسمهای خاک تجزیه و ضمن  آزاد  کردن  قسمتی از مواد غذایی  خود  دچار تغیرات  زیادی  می گردند ،  سرعت  فعالیت میکروارگانیسمها به وجود آب ، هوای کافی  و حرارت مناسب برای فعالیت آنها بستگی  دارد .  یادآور  می شود که واحد ساختمانی  ماده آلی خاک  کربن است . افزون  بر کربن ، در ترکیب  ماده آلی  خاک عناصر هیدروژن، اکسیژن، فسفر، ازت و گوگرد نیز  بکار رفته است . در خاکهایی که به آن کود اضافه نشده است ماده آلی مهمترین  منبع  تامین  کننده  ازت و گوگرد است .

هوموس ماده آلی کلوییدی خاک است که تجزیه آن به کندی انجام می شود و به خاک رنگ قهوه ای یا سیاه می دهد. برخی از فراورده های حاصل از تجزیه ماده آلی خاک درآب محلول بوده

مواد آلی خاک

 

مواد آلی جزء لاینفک هر خاک بوده و خواص فیزیکی و شیمیایی آنرا تا حد قابل توجهی تغییر     می دهد و عبارتست از کلیه اجسام آلی موجود در خاک اعم از زنده یا مرده ، تازه یا کهنه ، ساده یا پیچیده ومرکب . مواد آلی خاک شامل بقایای گیاهی و حیوانی در مراحل مختلف تجزیه، هوموس، میکروبها و هر ترکیب آلی دیگر    می باشد .

بقایای گیاهی یا حیوانی که به خاک افزوده می گردند در نتیجه فعالیت میکروارگانیسمهای خاک تجزیه و ضمن  آزاد  کردن  قسمتی از مواد غذایی  خود  دچار تغیرات  زیادی  می گردند ،  سرعت  فعالیت میکروارگانیسمها به وجود آب ، هوای کافی  و حرارت مناسب برای فعالیت آنها بستگی  دارد .  یادآور  می شود که واحد ساختمانی  ماده آلی خاک  کربن است . افزون  بر کربن ، در ترکیب  ماده آلی  خاک عناصر هیدروژن، اکسیژن، فسفر، ازت و گوگرد نیز  بکار رفته است . در خاکهایی که به آن کود اضافه نشده است ماده آلی مهمترین  منبع  تامین  کننده  ازت و گوگرد است .

هوموس ماده آلی کلوییدی خاک است که تجزیه آن به کندی انجام می شود و به خاک رنگ قهوه ای یا سیاه می دهد. برخی از فراورده های حاصل از تجزیه ماده آلی خاک درآب محلول بوده و به سرعت ناپدید می شوند، برخی ترکیبات دیگر پایدارتر بوده و باقی می مانند . مواد آلی پایدار بصورت چسب آلی عمل کرده و برای تشکیل خاکدانه  ذرات خاک را به هم  می چسبانند . هوموس  دو خاصیت  مشترک   با رس  دارد  : نخست اینکه از نظر الکتریکی به مقدار زیادی باردار است . دوم اینکه سطح ویزه زیادی دارد و به خاطر همین دو خاصیت این ماده در خاک بسیار مهم است .

 

اثرات مفید مواد آلی خاک

 

n    مواد آلی با تجزیه و فساد خود و همچنین ظرفیت تبادل یونی قابل توجهی که دارند در تغذیه گیاهان مورد استفاده قرار می گیرند . خاکهایی که کمتر از ۲ درصد ماده آلی داشته باشند از نظر ماده آلی فقیر محسوب می شوند . ظرفیت تبادل کاتیونی  زیاد هوموس و مواد آلی  با افزایش اسیدیته خاک افزایش می یابد .

n    مواد آلی  ترکیبات لازم  برای  تشکیل  و تثبیت  خاکدانه ها  را  فراهم  می سازد و  به اصلاح ساختمان خاک کمک می کند . ترکیبات پیچیده کربوهیدراتها مانند صمغ ها ، رزین ها و اسید های آلی که از تجزیه مواد آلی خاک حاصل می شوند به صورت  سیمانی  در ارتباط  با ذرات  خاک عمل کرده و ساختمان خاک را بهبود می بخشد .

n    مواد آلی ظرفیت نگهداری و استعداد خاک را برای هدایت آب افزایش می دهد زیرا هوموس قدرت جذب آب زیادی داشته و ظرفیت آبگیری خاک را بهبود می بخشد. ذرات مواد آلی در لابلای ذرات رس قرار می گیرند و از به هم  چسبیدگی ذرات  رس می کاهد  و ضمن بهبود ساختمان خاک ، جریان آب را تسهیل می کند .

n    مواد آلی به کاهش روان آب یا آبدوی از خاک و فرسایش آن کمک می کند .

مواد آلی خاک را می توان بوسیله اضافه کردن کودهای آلی به خاک تامین نمود . کودهای آلی شامل کودهای دامی ، کمپوست و کود سبز  می باشد .

 

 

   کود دامی

این مواد به طور عادی از پوسیده فضولات یا قسمتی ازاندام حیواناتی مثل گوسفند، بز، گاو، اسب و الاغ ، شتر یا مرغ و ماهی و امثال آنها بدست می آیند؛ از قبیل پهن، فضله مرغ و کبوتر، پودر ماهی، پودر استخوان، خون و ادرار حیوانات .

این کودها علاوه بر تامین قسمتی از مواد غذایی  مورد نیاز گیاهان  نقش  بسیار مهمی در اصلاح فیزیکی خاک داشته و در با لا بردن حاصلخیزی خاک بسیار موثرند . مقدار مواد غذایی که کود های دامی دارند متفاوت بوده و بسته به نوع حیوان، تر یا خشک بودن کود و جامد یا مایع بودن آن و حتی جنس خاکی که علوفه دام از انجا بدست آمده تفاوت می کنند . کود دامی باید  کاملا  پوسیده  و تخمیر شده باشد تا گیاه بتواند از آن استفاده  کند . لذا در اراضی  سنگین  باید  اقلا ۳ تا ۴ ماه  قبل از کشت محصول آنرا با خاک مخلوط نمود تا در این مدت در زمین پوسیده شده و قابل جذب گردد.

 

جدول زیر درصد مواد غذایی اصلی موجود در بعضی کودهای طبیعی را نشان می دهد :

 کود                                            درصد ازت                                درصد فسفر          درصد پتاس

کود گاوی خشک                                2                                     1.5                           2

کود گوسفندی خشک                           2                                     1.5                          2

کود مرغی                                         5                                      3                            1.5

آرد ماهی خشک                                9.5                                    7                           —

خاکستر استخوان                              —                                      35                           —

خون خشک                                      13                                     3                            1

زباله پوسیده خشک                            2.5                                     3                            1

    کود سبز

برای  ازدیاد حاصلخیزی زمین  و ایجاد هوموس درخاک می توان ازگیاهان علفی و سریع الرشد که دارای شاخ و برگ زیاد هستند کشت نمود و پس از اینکه رشدشان به حد کافی رسید آنرا برگردانده و در زیر خاک مدفون نمود ، این عمل باعث پوسیدن گیاه در خاک می شود ( البته مدت آن به نوع زمین و نوع نبات بستگی دارد ) و تولید هوموس نموده و موجب بهبود خاصیت فیزیکی خاک می شود . گیاهانی که از خانواده یونجه و بقولات هستند بعلت داشتن خاصیت  جذب ازت از هوا  و ذخیره کردن آن  در گره های ریشه خود از این  نظر دارای  ارزش  بالایی هستند . کود سبز می تواند  بجای  آیش گذاشتن  زمین  در نواحی مرطوب و یا  در شرایط  آبیاری  مورد استفاده  قرار بگیرد . کود سبز را حداقل  دو هفته قبل از کاشت محصول بعدی باید به خاک برگرداند . هرچه درصد مواد خشبی  کود سبز بیشتر و ازت آن  کمتر باشد بایستی با فاصله زمانی  طولانی تری  قبل از کشت  محصول بعدی  به خاک  برگردانده  شود . در صورتیکه از گیاهانی مانند یونجه و شبدر به عنوان کود سبزاستفاده می شود بایدآنها را ابتدا با  وسیله ای از طوقه جدا نمود و بعد زیر خاک نمود زیرا در غیر اینصورت امکان رشد مجدد آنها  وجود دارد و به صورت علف هرز در خواهند آمد . در هر صورت کود سبز را باید ابتدا با دیسک خرد و سپس با شخم زیر خاک نمود .

 

در جدول زیر ترکیب پاره ای از گیاهانی که بعنوان کود سبز کاشته می شوند بر حسب درصد نشان داده شده است :

نوع گیاه                           آب                      ازت                        اسید فسفریک                 پتاس

ماشک                            82                      59                              12                       61

کلزا                               86                      45                               13                       38

خردل سفید                     86                      52                               —                         —

شبدر معمولی                  79                      58                              12                        42

شبدر سفید                     80                      64                               15                       25

شبدر قرمز                      82                      44                               82                       25

چاودار                           76                      52                               13                       15

نخود فرنگی                    81                      55                               11                       50

یکی از ارکانهای مهم حاصلخیزی و بهره وری خاک مواد آلی خاک می باشد . که در نهایت می توان گفت کلید بهبود پایداری نظامهای کشاورزی ، حاصلخیزی خاک می باشد که در نمودارزیرتشریح شده است :

 

 

روشهای حفاظتخاک                                                

  مراحل تخریب خاک

فرسایش خاک  

آبشوئی مواد غذایی

ماند آبی شدن

بیابانی شدن

اسیدی شدن

تراکم

سله بندی

اتلاف مواد آلی

شور و نمکدار شدن

اتلاف مواد غذایی به واسطهشستشو

تجمع موادسمی

خاک ورزی حفاظتی

تناوب محصول

زهکشی مناسب

مدیریت بقایای گیاهی

حفاظت آب

تراس بندی

کشت روی خطوط تراز

کود شیمیایی

کودهای آلی

چرخه مناسب مواد غذایی

نظامهای توسعه یافته برای همخانی

با خاک ، اقلیم و ارقامزراعی

 

 

منبع :پدیدا بزرگترین مرجع علمی ایرانیان

 

ارسال نظر