X بستن تبلیغات
X بستن تبلیغات
header
متن مورد نظر

نوجوانی

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

مقدمه

نوجوانی یکی از دوره های بسیار مهم در زندگی انسان است . این دوره همراه با تغییرات ژرف روان شناختی ، زیست شناختی و اجتماعی مشخص است . شروع زیست شناختی نوجوانی با سرعت گرفتن رشد استخوان بندی و آغاز رشد فیزیکی جنسی مشخص می شود ؛ شروع روان شناختی با تسریع رشد شناختی و تحکیم شکل شخصیت خود را نشان می دهد ؛ و از نظر اجتماعی نیز نوجوانی دوره آماده سازی مجدانه برای نقش آتی به عنوان یک بزرگسال جوان است .

برای فهم بهتر دوره نوجوانی به این مثال توجه کنید : اتومبیلی را در نظر بگیرید که در جاده ای اسفالتی و عریض ، با سرعت در حال حرکت است . راننده پس از طی مسافتی بدون علائم هشدار دهنده کافی ، ناگهان در مقابل خود جاده ای خاکی و پر از دست انداز و موانع مشاهده می کند . سلامت راننده و اتومبیل در گرو رؤیت دقیق موانع ، تنظیم سرعت ، صبر و … راننده است . نوجوانی در مثال فوق مثل جاده خراب است .

مقدمه

نوجوانی یکی از دوره های بسیار مهم در زندگی انسان است . این دوره همراه با تغییرات ژرف روان شناختی ، زیست شناختی و اجتماعی مشخص است . شروع زیست شناختی نوجوانی با سرعت گرفتن رشد استخوان بندی و آغاز رشد فیزیکی جنسی مشخص می شود ؛ شروع روان شناختی با تسریع رشد شناختی و تحکیم شکل شخصیت خود را نشان می دهد ؛ و از نظر اجتماعی نیز نوجوانی دوره آماده سازی مجدانه برای نقش آتی به عنوان یک بزرگسال جوان است .

برای فهم بهتر دوره نوجوانی به این مثال توجه کنید : اتومبیلی را در نظر بگیرید که در جاده ای اسفالتی و عریض ، با سرعت در حال حرکت است . راننده پس از طی مسافتی بدون علائم هشدار دهنده کافی ، ناگهان در مقابل خود جاده ای خاکی و پر از دست انداز و موانع مشاهده می کند . سلامت راننده و اتومبیل در گرو رؤیت دقیق موانع ، تنظیم سرعت ، صبر و … راننده است . نوجوانی در مثال فوق مثل جاده خراب است .

تعریف نوجوانی

 نوجوانی به دوره گذار از کودکی به بزرگسالی اطلاق می شود . این دوره مرزهای سنی مشخصی ندارد اما تقریبا از ۱۲ سالگی شروع می شود و تا سالهای دهه دوم عمر ( ۱۸ الی ۲۰ سالگی ) که رشد جسمانی کم و بیش کامل میشود ادامه می یابد . در این دوره نوجوان به بلوغ جنسی میرسد و یک هویت فردی جدای از هویت خانوادگی برای خود بنا می نهد و با مسئله تامین معاش روبرو می شود .

 نوجوانی معمولا به سه دوره تقسیم می شود :

۱-  اوائل نوجوانی « 11 تا ۱۴ سالگی » که با پدیده بلوغ همراه است و تغییرات وسیعی در سطوح جسمانی و روانی فرد ایجاد می گردد . در سطح جسمانی تحت تاثیر بلوغ ، اندامهای بدن رشد نموده و فرد تندیس بزرگسال را کسب می نماید و از طرف دیگر ترشح هورمونهای جنسی موجب ایجاد صفات ثانویه جنسی و قدرت تولید می شود . در سطح روانی ، تغییرات در سه زمینه اصلی تحقق می پذیرد . اول بیداری علایق و احساسات جنسی ؛ دوم رشد سریع قوای عقلانی و پیدایش شکل های جدید فعالیت و رفتار در پی افزایش دانش نوجوان ؛ و سوم کسب خصیصه های جدید مورد نیاز برای پیدا کردن تندیس بزرگسال . به صورت کلی این دوره رنگ و بوی جنسی و تناسلی دارد .

۲-اواسط نوجوانی « 14 الی ۱۷ سالگی » . این دوره ، دوره در خود خزیدن و در خود فرو رفتن است . و به شکل یک بحران ظاهر می شود  . برای نوجوان گروه دوستان اهمیت بیشتری از خانواده پیدا میکند ؛ نوجوان بی حوصله شده و در برابر  بزرگترها مقاومت کرده و به مشاجره می پردازد . نوع لباس پوشیدن ، طرز آرایش موی سر ، نوع گفتار و حرکات آنها تغییر می یابد ؛ و همچنین ممکن است دچار افت تحصیلی گردد و رویایی و عشق طلب گردد . از نظر بیولوژیکی نوجوان دختر و پسر کاملا آمادگی تولید مثل داشته و تمایل شدید جهت ارتباط با یکدیگر دارند و دچار عشق های آتشین می شوند . زمینه اکثر کجروی ها در این دوره قرار دارد .

۳-   اواخر نوجوانی « 17 الی ۲۰ سالگی » . این دوره ، دوره ساخته شدن و و شکل گرفتن است . در این دوره نوجوان به تکمیل هویت خود پرداخته و تا اواخر این دوره آن را تکمیل میکند .

 باید توجه نمود که این تقسیم بندی دلبخواه است ؛ رشد و نمو در طول طیفی که از فردی به فرد دیگر متفاوت است روی می دهد . تفکیک بین بلوغ  puberty  ، که یک فرایند تغییر فیزیکی مشخص با رشد خصوصیات جنسی ثانوی است ، و نوجوانی ، که یک فرایند تغییر روان شناختی است ، اهمیت دارد . در مطلوبترین شرایط دو فرایند همزمان رخ می دهند . وقتی بلوغ و نوجوانی با هم فرا نرسند ، نوجوان ناگزیر ار مدارا با استرسهای اضافی است .

  همان گونه که در تعریف نوجوانی گفته شد ، نوجوانی دوره گذار از کودکی به بزرگسالی است . به شکل زیر توجه کنید :

دو دوره کودکی و بزرگسالی از یکدیگر مستقل هستند ولی بخشی از نوجوانی با کودکی و بزرگسالی فصل مشترک دارد .

یکی از دلایل عمده عدم تعادل نوجوان

به این موضوع مربوط می شود که او از یک سو هنوز پیوند خود را از قلمرو کودکی قطع نکرده است و از دگر سو به عنوان یک جوان در جامعه پذیرفته نمی شود . مسائل غالبا نگران کننده ای که در دوره نوجوانی از آن تعبیر به مسائل نوجوانی می شود به این تغییرات و تحولات بستگی ندارد ، بلکه در درک نادرست والدین و جامعه و حتی خود نوجوان از این تغییرات رشدی مربوط می شود .

بلوغ  puberty

 بلوغ یکی از مهمترین دوره های زندگی است که از جنبه های جسمانی و روانی تحولات بسیار عمیقی در فرد ایجاد می کند و باعث می شود که نظم جسمانی و روانی فرد به هم بخورد . نوجوان در این دوره از نظر جسمانی در حال رشد است ، از لحاظ عاطفی نارس است و از نظر تجربه محدود ، و از لحاظ فرهنگ اجتماعی بسیار شکننده و تاثیر پذیر است .

 عدم آشنایی و بی توجهی نسبت به تغییرات روانی در این دوره ممکن است منجر به بروز مناقشات خانوادگی و اجتماعی شده و منشاء بسیاری از انحرافات اخلاقی ، پناه بردن به اعتیاد ، دزدی و انواع بزهکاری در نوجوانان گردد .نوجوانان از وضع وقیافه خود ناراضی هستند . فکر می کنند خیلی چاق یا لاغر ، خیلی بلند یا کوتاه هستند ، ساخت و فرم بدنشان ناموزون و ناهماهنگ است . زود رنجی ، درون گرایی ، تقلید ، خودرایی و خودنمایی ، بحث و استدلال ، مخالفت جویی ، احساساتی بودن ، نگرانی ، ترس و وحشت ،از خصوصیات این دوره هستند . به گروه همسالان گرایش پیدا می کنند . نوجوان می خواهد ثابت کند که می تواند روی پای خود بایستد و خواسته های خود را به مرحله عمل درآورد ( البته این عکس العمل ها همه طبیعی و سالم هستند و اگر رفتارهای نوجوان بد تعبیر و تلقی شود ،منجر به نابسامانی های عاطفی شده و نوجوان به راههای انحرافی و ضد اجتماعی کشانده می شود ) . والدین مایل نیستند که تسلط خود را بر فرزند از دست بدهند و مخالف معاشرت فرزندشان با دیگران هستند ، که همین اختلاف سلیقه موجب مشاجرات بین پدر و مادر و فرزندان می شود . باید قبول کرد که نوجوان در عصری غیر از عصر والدین زندگی می کند و این والدین هستند که باید در عصر فرزند خود زندگی کنند نه اینکه او را وادار کنند تا در عصر آنها زندگی کند .

  برای اینکه اولیا و مربیان رفتار صحیحی با کودکان و نوجوانان داشته باشند ، باید با محورهای زیر آشنا باشند :

الف) آشنایی با فرایند رشد و تحول کودک و نوجوان .

ب) آشنایی با نیازهای جسمانی و روانی کودک و نوجوان .

ج) درک اصولی استعدادها و قابلیتهای آنها .

د) درک نقاط ضعف آنها .

تعریف بلوغ _ مجموعه تغییرات بدنی که مابین دوران کودکی و جوانی به وجود می آید .

سن شروع بلوغ

سن شروع بلوغ متفاوت است و دخترها بین ۱۲ تا ۱۸ ماه زودتر از پسرها بالغ می گردند . سن بلوغ در دخترها از ۹ تا ۱۱ سالگی در تغییر است و در پسرها از ۱۱ تا ۱۵ سالگی ، «« بلوغ معمولا برای پسران در سنین ۱۳ تا ۱۸ و برای دختران در سنین ۱۱ ، ۱۲ تا ۱۶ حاصل می شود »» و می تواند به عوامل زیر بستگی داشته باشد :

    الف) جنس ؛ تغییرات بدنی برای دختران در مقایسه با پسران یک تا دو سال زود تر اتفاق می افتد .

    ب) وراثت ژنتیک .

    ج) عوامل جغرافیایی _ فرهنگی .

    د) ساختمان بدن ؛ در افراد کوتاه و چاق دوره بلوغ زودتر از افراد بلند و لاغر شروع می شود ، بخصوص عادت ماهیانه در دختران به تراکم مقدار معینی از چربی بستگی دارد . ( وزن دختر باید به حدود ۴۵ کیلو گرم برسد ) بنا براین دخترانی که چربی بدن آنها کمتر است « ژیمناست ها و دونده ها و …» دیرتر و نامنظم تر از متوسط دختران عادت ماهیانه را شروع می کنند . بر عکس کسانی که غیر فعال هستند ،بلوغشان زودتر از متوسط دختران شروع می شود .

    ه) وضعیت تغذیه و سلامت ؛ تغذیه خوب سن بلوغ را زودتر می کند . در کشورهای توسعه یافته ، سن بلوغ زودتر از کشورهای در حال توسعه شروع می شود .

    و) روابط عاطفی و اجتماعی .

انواع بلوغ

۱-    بلوغ جسمی . رشد و تکامل اعضای بدن است به گونه ای که رشد قد و قامت ، استخوان بندی و سایر اعضای بدن به حد پختگی وکمال خود می رسند .

۲-   بلوغ جنسی . از موارد شایع کاربرد کلمه بلوغ ، بعد جنسی آن است . منظور از بلوغ جنسی ، مرحله ای است که فرد با رسیدن به این مرحله قادر به ایفای نقش جنسی خواهد بود و این نقش عموما به تولید مثل نیز تعبیر می شود . بلوغ جنسی سبب می شود تغییرات عمده ای دردختران و پسران نوجوان به وجود آید . بلوغ و رسش جنسی هم به صفات اولیه جنسی و هم به صفات ثانویه جنسی مربوط می شود . صفات اولیه در تولید مثل و باروری دخالت دارند و صفات ثانویه جنسی تغییرات بدنی و جنسی هستند که مستقیما به تولید مثل و باروری مربوط نمی شوند ، بلکه فقط علائم مشخصی برای رشد جنسی به حساب می آیند ( مانند تغییر شکل بدن دختر وپسر ، تغییر صدا ، … )

۳-   بلوغ روانی . آن نوع پختگی روحی را که به انسان قدرت تشخیص مسائل و تمیز مصلحت زندگی می بخشد ، اصطلاحا بلوغ روانی می گویند .

۴-   بلوغ اقتصادی _ اجتماعی . بلوغی است که فرد توانایی تامین مخارج زندگی و اداره رمور اقتصادی خود را کسب می کند و به خود متکی است . این بلوغ زمانی مطرح است که فرد در صدد تشکیل خانواده و ازدواج باشد .

۵-    بلوغ شرعی . در فقه شیعه سن بلوغ برای پسران ۱۵ سال قمری و برای دختران ۹ سال قمری در نظر گرفته شده است .

      فقه حنفی پسر را در ۱۸ و ۱۹ سالگی بالغ می داند و دختر را در سن ۱۷ سالگی .     

      فقه مالکی بلوغ را وابسته به سن نمی داند .

زودرسی و دیررسی بلوغ

      بلوغ زود رس پدیده ای فیزیولوژیک است که در هردو جنس دختر و پسر دیده می شود .همانطور که از نام آن برمی آید ، در این حالت فرد زودتر از همسالان خود علائم و آثار بلوغ را ظاهر می سازد .

  شایع ترین بلوغ زودرس ، ۱۰ تا  11 سالگی است و ظهور علائم بلوغ قبل از سن ۱۰ سالگی در پسران وقبل از سن ۸ سالگی در دختران ، زودرسی بلوغ است .

اثرات زودرسی بلوغ بر روی دختران و پسران

 دختری که زود به مرحله بلوغ رسیده است ، به علت وضعیت خاص جسمانی و روانی خود ، غالبا در یک حالت افسردگی و اضطراب به سر می برد و عده ای از آنها نیز بیش از حد زود رنج و حساس می شوند و به علت کمرویی و احساس خجالت ، از حضور در گروه همسالان کناره گیری کرده و به تدریج گوشه گیر و منزوی می شوند .

 به طور کلی بلوغ برای دختران جامعه ما یک پدیده منفی است و برای اکثر پسران مثبت ، و میزان شیوع آن در دختران بیشتر است . در واقع ،بلوغ زودرس نوعی بیماری است و لازم است فرد مبتلا به متخصص ارجاع داده شود تا بر اساس علت یابی ، به درمان آن اقدام گردد . واضح است که خطر ، متوجه دختران است که در صورت عدم تربیت صحیح و محیط نامساعد زندگی ، ممکن است مورد سوء استفاده های جنسی قرار گیرند . ( بخصوص به علت تجربه کم و آگاهی پایین )

مهمترین عوامل پدید آورنده بلوغ زودرس

۱-     عوامل محیطی و تربیتی

۲-    اختلالات غدد داخلی و هورمونی

۳-    بیماری های عصبی بویژه وجود تومورهای مغزی

۴-    عوامل توارثی و ژنتیک

۵-    غذاهایی که با استفاده از مواد شیمیایی و هورمونی تهیه میشوند . « مثل گوشت مرغ ، … »

۶-   عواملی از قبیل دیدن ، شنیدن و خواندن موارد خاص و تحریک کننده . « دیدن فیلم های خاص ، شنیدن موارد خاص و جُک های جنسی ، دیدن بدن های تحریک کننده »

۷-    وجود اضطراب در خانه و مدرسه . « اضطراب امتحان ، اضطراب درس پرسیدن ، جو متشنج خانوادگی ، … »

۸-    عامل مربوط به لباس . « لباس های تنگ ، لباس های زیر که بسیار نرم باشد یا لباس هایی که بدن بچه را تحریک کند »

۹-    کیفیت لمس کردن فرزند که باید به همه جا کشیده نشود .

۱۰-  کیفیت بوسیدن فرزند ، که باید از سن تمیز رنگ و حالت دیگری پیدا کند.« حدود سن ۶ سالگی قدرت تمیز به وجود می آید » 

۱۱-   روابط خصوصی والدین .

۱۲- وسایل ارتباط جمعی « ویدئو ، ماهواره ، اینترنت ، … »

۱۳- نور ، مخصوصا نورهای شدید .

۱۴- …

اثرات دیررسی بلوغ بر روی دختران و پسران

      هرگاه تاسن ۱۷ الی ۱۸ سالگی آثار و نشانه های بلوغ در فرد ظاهر نشود ، وی دچار بلوغ دیررس شده است .شیوع این اختلال در پسران بیشتر است . در بلوغ دیررس ، رشد سریع استخوانها وجود دارد ولی ترشح هورمونهای جنسی که باعث به وجود امدن صفات ثانویه جنسی و علائم بارز بلوغ هستند ، صورت نمی گیرد .

      نکته حائز اهمیت در مورد بلوغ دیررس این است که بدانیم در هر صورت نوجوانی که مبتلا به بلوغ دیررس شده است ، به مرحله بلوغ طبیعی میرسد با این تفاوت که از همسن های خود دیرتر این مرحله حساس رشد را پشت سر می گذارد .

      از نظر عاطفی ، مهمترین مشکلی که برای نوجوان مبتلا به بلوغ دیررس به وجود می آید ، احساس حقارت است ؛ چون نوجوان تصور می کند مبتلا به نقص جسمانی شدید و جبران ناپذیری است و به همین سبب بیشتر اوقات عصبانی و پرخاشگر است ، در فعالیت های گروهی شرکت نمی کند و افسرده و بی حوصله است .

عوامل پدید آورنده بلوغ دیررس

۱-     عوامل طبیعی و تربیتی .

۲-    اختلالات هورمونی و غدد داخلی .

۳-    عوامل ژنتیکی .

 

 

آثار و پیامدهای بی اطلاعی نوجوانان از مسائل بلوغ

 وقتی نوجوان با علائم بلوغ روبرو می شود ، برایش سؤال پیش می آیدکه این تغییرات از کجا ناشی می شود و مربوط به چه تحولاتی است و او چه وظیفه ای دارد . در اینجا ما با دو مسئله روبرو هستیم : (۱) اگر نوجوان نسبت به این مسائل توجیه نشود چه عواقبی دارد ؟ (۲) اگر ما نکات ضروری را به او نگفتیم و دیگران در صدد انتقال آن برآمدند ، چه عوقبی دارد ؟

 در صورتی که نوجوان به مرحله بلوغ برسد و از ویژگیها و کیفیات آن بی اطلاع باشد ، ممکن است دچار مشکلات زیر گردد :

۱٫ اولین احساسی که در نوجوان به مجرد روبرو شدن با نشانه های بلوغ جنسی به وجود می آید ، حالت غافلگیر شدن و   ترس و وحشت ناشی از آن است . این حالت زمانی بر نوجوان مستولی می شود که خود را به گونه ای غیر منتظره در وضعیت جدیدی می یابد که قبلا هیچ اطلاعی از آن نداشته و اکنون نیز هیچ توضیحی برای آن نمی یابد

منابع و مآخذ

لینک:

http://dormos.persianblog.ir/1386_3_dormos_archive.html

ارسال نظر