X بستن تبلیغات
X بستن تبلیغات
header
متن مورد نظر

پنج اصطلاح مهم جفرافیایی

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

آب دره چیست؟

آبدَره یا فیورد شاخابه‌ باریک و ژرفی از دریا است که در خشکی پیش رفته باشد. آبدره معمولاً دارای دیواره‌های پرشیب و تندی است. این دیواره‌ها در پی زیر آب رفتن دامنه‌های کوه‌ها یا ادامه فرسایش یخچالی زیاد و عمیق شدن یک دره ساحلی تشکیل یافته‌است.

پدیده آبدره در کرانه‌های نروژ بسیار دیده می‌شود. واژه انگلیسی برای آبدره یعنی fjord هم از زبان نروژی آمده‌است. 

آب دره چیست؟

آبدَره یا فیورد شاخابه‌ باریک و ژرفی از دریا است که در خشکی پیش رفته باشد. آبدره معمولاً دارای دیواره‌های پرشیب و تندی است. این دیواره‌ها در پی زیر آب رفتن دامنه‌های کوه‌ها یا ادامه فرسایش یخچالی زیاد و عمیق شدن یک دره ساحلی تشکیل یافته‌است.

پدیده آبدره در کرانه‌های نروژ بسیار دیده می‌شود. واژه انگلیسی برای آبدره یعنی fjord هم از زبان نروژی آمده‌است. 

آبدره‌ها معمولاً در نقاطی دیده می‌شوند که یخگیری‌های کهن یا امروزه به درون رویه دریا کشیده شده باشند. آبدره زمانی تشکیل می‌شود که یک یخچال طبیعی به دریا رسیده و آب شود. یخچال‌ها معمولاً دره‌های U شکل ویژه خود را برمی‌کنند. این آب شدن یخچال، دره‌ای پرشیب و باریک برجا میگذارد که آب دریا در آن می‌ریزد. این ریزش دریاچه‌ای ژرف و باریک پدید می‌آورد (گاه تا ژرفای ۱۳۰۰ م) که به دریا پیوند دارد.

یخرفت پایانه‌ای، که از سوی یخچال به پایین دره رانده می‌شود در دهانه آبدره در زیر آب برجا می‌ماند. این روند باعث می‌گردد تا آب در گلوگاه یک آبدره نسبت به پشت گلوگاه آن کم ژرفاتر باشد.

 

 

استوا کجاست؟

استوا نام خطی فرضی است که کره زمین را به دو بخش نیمکره شمالی و نیمکره جنوبی بخش می‌کند.

 

بیابان کجاست؟

بیابان سرزمین وسیعی است که به خاطر بارندگی سالیانه کم دارای پوشش گیاهی کمی است.

ویژگیهای آب و هوای خشک:

  1. بارندگی در مناطق خشک کم و نامنظم است
  2. مقدار باران در سال های مختلف متفاوت است و ممکن است حتی چند سال بارندگی صورت نگیرد
  3. بارندگی اغلب شدید و به صورت رگبار است
  4. به علت خشکی و وزش باد میزان تبخیر و تعرق بیشتر از بارندگی سالانه است
  5. وزش باد در مناطق خشک به ویژه بیابان ها شدید است که علاوه بر حمل ذرات گرد و غبار بر خشکی هوا می افزاید
پراکندگی و علل بوجود آمدن بیابان ها:

برای بیابان تعاریف متعددی بیان شده است. در همه این تعاریف به دو ویژگی اغلب بیابان ها یعنی کمبود بارش و تبخیر زیاد تاکید می شود.

در زمین چند نوار عمده بیابانی وجود دارد که مهمترین آنها در نیمکره شمالی از مجاورت اقیانوس اطلس تا حدود چین است که شامل صحرای بزرگ آفریقا ،بیابان عربستان،ایران،ترکمنستان،گبی وتار می باشد .


علل ایجاد بیابان ها:

در منطقه بین المدارین به علت تابش عمود آفتاب بیشترین گرما را دریافت می شود و بیشتر بیابانها نیز در این عرضهای جغرافیایی قرار دارند.

فشار زیاد جنب حاره ای:

فشار هوا در همه عرضهای جغرافیایی یکسان نیست.وقتی در جایی فشار هوا کم باشد ،هوا به علت سبکی بالا رفته و پس از سرد شدن در صورت وجود رطوبت کافی و سایر شرایط لازم موجب بارندگی می شود.هوای گرم و مرطوب استوایی پس از ایجاد بارش به اطراف مدار راس السرطان و راس الجدی حرکت می کند. اما به علت سنگین شدن وتراکم در عرض های جغرافیایی مذکور فرو می نشیند و یک منطقه پر فشار به وجود می آورد.این توده هوا با از دست دادن رطوبت خود فرو می نشیند نتیجه این امر خشکی و گرمی هوا و صاف بودن آسمان در این مناطق است.

جریان های آب سرد ساحلی:

جریان های سرد اقیانوسی که از قطب جنوب به سمت استوا حرکت می کند در برخی نقاط ساحلی به علت ایجاد هوای سرد و نشست هوا،مانع ایجاد بارش در این مناطق می شود مانند بیابان آتاکاما و اریکا در آمریکای جنوبی . بیابان نامیب در آفریقا …

 

درواه کجاست؟

در گویش لارستانی در جنوب ایران به پدیده‌های طبیعی دره‌مانندی که بیشتر نقش مسیل را دارد دَرواه می‌گویند. درواه (دره) یا وادی: گشادگی میان دو کوه که شامل زمینی است دراز. کشیده که غالباً رودی در آن جریان دارد ویا معبر سیل است.

درواه چان:

دره بزرگی است از طرف جنوب کوخرد در جعفرآباد مؤه مهمد قرار دارد که از کوه پرِرچرچو ابتداء می‌گردد، در وسط این دره قدیمیهای کوخرد سدی ایجاد کرده‌اند که قسمتی از آب این دره به‌طرف نخلستان هایشان در منطقه کل کادی و جابر می‌برند،این سد سد جابر می‌نامند. در پشت این سد لمبیری وجود دارد بنام «لمبیر ملکی» در طول سال در لمبیر آب وجود دارد و پرندگان مختلفی و در فصلهای مختلف از سال در این لمبیر دیده می‌شوند. در طول این درواه نخلستانهای وسیعی وجود دارد. این دره از طرف مشرق «مُؤهِ مُهمَد» بمسافت ۱۰۰ متر واقع است، واز طرف کل کادی بمسافه ۵۰۰ متر قرار دارد. آنگاه به طرف شمال سرازیر می‌گردد تا اینکه به رودخانه مهران میریزد.

وجه تسمیت:

وجه تسمیت این درواه (دره) بنام « درواه چان » یا « درواه چُّن » از این قرار است، روایت است که در دوران بسیار دور شخصی در این درواه عمیق نخیل کاشته بوده و روزانه برای آبیاری نخلهایش به آنجا می‌رفته‌است، بعد از مدتها در آن منطقه یک «جِن» ظاهر می‌شود، این جِن با آن شخص رابطهٔ دوستی می‌بندد و هر وقتی صاحب نخل به سر نخلهایش می‌رود آن جن هم ظاهر می‌شده‌است، بنا براین این درواه « درواه جِن » نامگذاری کرده‌اند که بعدها به «درواه چان» تبدیل شده‌است، و به گویش محلی «درواه چُن» نامیده می‌شود.

محدوده درواه:

از شمال رودخانه مهران، از جنوب سد جابر و کوه پرِرچرچو، از مغرب جعفرآباد (مؤه مهمد)، و از مشرق به کل کادی محدود می‌گردد. 

 

دلتا چیست؟

دِلتا نام یکی از حرفهای الفبای یونانی (Δ یا δ) است و به شکل سه‌گوش می‌‌باشد و برابر با حرف «د» در الفبای فارسی امروز.

در دانش جغرافیا دلتا زمینی است که از آبرفت رودخانه پدید آمده باشد.این زمین سه‌گوش با خاک رسوبیش در دهانه رود با دریا قرار می‌‌گیرد.

نمونه‌ها:

  • دلتای آبادان
  • دلتای نیل 

 

منابع: فرهنگ اصطلاحات جغرافیایی ایران (نشر گیتا شناسی)

ارسال نظر