X بستن تبلیغات
X بستن تبلیغات
header
متن مورد نظر

پیشگیری از اعتیاد

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

پیشگیری از اعتیاد عبارت است از به کارگیری اقداماتی که احتمال ابتلای افراد به اعتیاد را کاهش دهد . پیشگیری شامل اقداماتی است برای کاهش عواملی که افراد را در معرض خطر قرار می دهد و افزایش عواملی که افراد را از مصرف مواد محافظت کند . بنابراین , شناسایی کامل این عوامل در هر منطقه , به موثر بودن فعالیت های پیشگیرانه کمک خواهد کرد .

پیشگیری از اعتیاد

 

پیشگیری از اعتیاد عبارت است از به کارگیری اقداماتی که احتمال ابتلای افراد به اعتیاد را کاهش دهد . پیشگیری شامل اقداماتی است برای کاهش عواملی که افراد را در معرض خطر قرار می دهد و افزایش عواملی که افراد را از مصرف مواد محافظت کند . بنابراین , شناسایی کامل این عوامل در هر منطقه , به موثر بودن فعالیت های پیشگیرانه کمک خواهد کرد .

پیشگیری از اعتیاد سه مرحله دارد :

الف : پیشگیری اولیه  (Primari Prevention         (

ب : پیشگیری ثانویه        ( Secondary Prevention)

ج : پیشگیری ثالث    (      (Tertianry Prevention

 

الف پیشگیری اولیه

در این مرحله که بر آن بیشتر تاکید می شود , سعی بر آن است که از عوامل بازدارنده      Preventers      اعم از ارشاد فرهنگی و مذهبی , و اقدامات بهداشتی و اجرایی طوری استفاده شود که موثر باشند و مانع آشنایی انسان با مواد مضر اعتیاد آور شوند .

مرحله آشنایی زمانی است که طی آن , شخص ماده مخدر و روان گردان را برای نخستین بار مصرف می کند و به این ترتیب با مواد زیان آوری که بعدها او را رنج بسیار خواهد داد و زندگی او را به تراژدی تبدیل خواهند کرد , آشنا می شود . به طور کلی مهمترین شیوه های پیشگیری اولیه از اعتیاد به شرح زیر است :

<!–[if !supportLists]–>1-   <!–[endif]–> نخستین مرحله پیشگیری را باید از زمان تشکیل نطفه آغاز کرد . چون سوء مصرف مواد در توارث اثر می گذارد و ثابت شده است که فرزندان پدران الکلی نا خودآگاه و بی اراده به طرف سوء مصرف الکل روی می آورند و آمادگی برای انحرافات اخلاقی پیدا می کنند , لذا نمی توان نقش اعتیاد پدر یا مادر را به الکل در تمایل فرزندان آنها به این ماده نادیده گرفت . از این رو باید گفت , منع استفاده نابجای والدین از مواد اعتیادزا و مضر , نخستین گام پیشگیری از سوء مصرف ناخاسته این مواد توسط فرزندان آنان است . بنابراین به پدران و مادران توصیه میشود که بسیاری از اعمال که به جنین لطمه وارد می کند ( مانند مقاربتی که موجب نقض عضو و یا سقط جنین می شود ) خودداری کنند و نیز از استعمال مواد مخدر , روان گردان و الکل و سیگار بپرهیزند .

<!–[if !supportLists]–>2-   <!–[endif]–> عدم دسترسی به مواد مضره اعتیاد آور :

از نظر علمی مراحل پیشگیری از اعتیاد , شامل مبارزه با عرضه قاچاق مواد اعتیادزا و زیان آور نمی شود , چنان ساختن و در دسترس بودن واکسن فلج , وبا , سل وغیره به تنهایی راه پیشگیری از این بیماری ها نیست , بلکه واکسن باید استعمال شود . ولی مبارزه با عرضه قاچاق مواد اعتیادزا و مضر و فراهم کردن زمینه عدم دسترسی به آنها از مقدمات اولیه پیشگیری از استفاده نابجای مواد مخدر , روان گردان , الکل وسیگار است و همان طور که بدون فلج و استعمال آن نمی توان از فلج جلوگیری کرد , در پیشگیری از سوء مصرف مواد اعتیادزا و مضر هم با در دسترس بئدن آن ها نمی شود و توفیق قابل قبولی به دست آورد .

۳ –  پیشگیری از طب خانگی : متاسفانه در برخی کشورها از جمله ایران به علت فقر فرهنگی در بسیاری از خانواده ها استفاده از تریاک و دود آن و یا دود سیگار برای تسکین در , رفع بی خوابی و … در مورد نوزادان معمول بوده و هنوز هم در روستاها و شهرهای توسعه نیافته رایج است . اگر کودک گوش درد دارد پدر سیگارش را روشن می کند و دود غلیظ آن را به گوش بچه می دمد , اگر کودک به علت هر نوع ناراحتی جسمی بی تابی می کند و خوابش نمی برد , مادر کمی تریاک به نوک پستان خود یا پستانک می مالد و به دهان نوزاد می گذارد و از این قبیل کارها . این طبابت خانگی غلط , کودک را با نیکوتین و مواد مخدر آشنا می کند و چه بسا این آشنایی در قالب تسکین درد , رفع بی خوابی و غیره ادامه یابد و در سنین بالا به صورت استفاده نابجای مواد مضر و اعتیاد آور , اورا به اسارت اعتیاد در آورد . از این رو خودداری خانواده ها از به کاربردن موادمخدر و طبابت خانگی قدم مهمی در پیشگیری از استفاده نابجای مواد اعتیاد آور و مضر است .

۴ –  جداسازی کودک از خانواده معتاد :

نخستین جامعه کوچکی که کودک و نوجوان با آن آشنایی پیدا می کند و روی او اثر غیرقابل انکار می گذارد , خانواده است آنچه برای پیشگیری از استفاده نابجای مواد مضر ,  و اعتیادآور کودکان و نوجوانان ضروری  به نظر می رسد , دور کردن و جداسازی آنها از والدین معتاد است .

۵ پیشگیری از شرکت کودکان و نوجوانان در مهمانی ها نامناسب :

والدین باید هوشیار باشند , هنگامی که به مهمانی می روند اگر می دانند که در آن جا با مشروبات الکلی پذیرایی می شود و یا احتمالا تریاک می کشند , نباید فرزند خود را به مهمانی ببرند , زیرا کودک یا نوجوان کنجکاو است و آشنایی او با مواد مخدر احتمالا موجبات لغزش وی را فراهم می کند که منجر به سوء استعمال مواد اعتیاد آور می شود .

برای پیشگیری اولیه از اعتیاد فرزندان , توصیه می شود که هرگز والدین نزد آنان سیگار نکشند .

۶ پیشگیری از معاشرت با دوستان ناباب :

برای پیشگیری از بد آموزی و رفتار ناپسند باید سعی کرد که فرزندان ما با کودکان و نوجوانانی دوست و هم بازی شوند که در خانواده آنها والدینشان سوء مصرف مواد مخدر , مواد روان گردان , الکل و سیگار نداشته باشند . ممکن است کودکان به تقلید از اعضای بزرک خانواده بپردازند .

به این ترتیب معاشرت فرزند ما با نوجوانی که پیپ پدرش بازی می کند و ادای پدر را در کشیدن پیپ در می آورد نیز زنگ خطری است که نباید بی اعتنا گذشت .

البته پیشگیری از معاشرت با دوستان ناباب اختصاص به سنین کودکی و نوجوانی ندارد , و گروه های سنی بالاتر شامل می شود .

۷ پیشگیری در سنین مدرسه ( ۷ تا ۲۰ سال )

الف دوره ابتدایی که کودک پس از پایان ۶ سالگی این دوره را آغاز می کند و در پایان در یازده سالگی آن را به پایان می رساند .

ب دوره راهنمایی که مدت آن سه سال است .

ج دوره دبیرستان که اگر دانش آموزان افت تحصیلی نداشته باشد در هیجده سالگی آن را تمام می کند .

عوامل بازدارنده اعتیاد فرزندان در سنین مدرسه عبارتند از :

۱ ) در خانواده هایی که از ثبات و ایمان قوی برخوردارند , احتمال این که فرزندان آن ها به سوی مواد مخدر و … گرایش پیدا کنند بسیار پایین خواهد بود .

۲ ) باید خطرات و عواقب مصرف مواد را به نوجوانان و جوانان آموزش داد .

۳ ) اطلاعات ارائه شده باید صحیح و  از نظر علمی معتبر باشند .

۴ ) انتشار و تبلیغ از طریق رسانه ها و نمایش فیلم های کوتاه ویژه و مجموعه های تلوزیونی که در آن ها مضرات اعتیاد به صورت موثر و درست تشریح گردد .

۵ ) از ترساندن بیش از حد و بیان مطالب اغراق آمیز , باید خودداری کرد .

۶ ) نباید حس کنجکاوی نوجوان را با طرح آثار خوشایند احتمالی برانگیخت .

 7 ) نحوه به دست آوردن مواد را نباید به دانش آموزان آموخت .

۸ ) بهتر است بیشتر به مطالبی پرداخت که خطرات (( حتی یک بار )) مصرف مواد را منتقل می نماید ( مثلا حتی یک بار مصرف کوکائین فرد را به اعتیاد می کشاند ) .

۹ ) عوارض و خطرات کوتاه مدت مواد را که بلافاصله و یا در آینده نزدیک رخ خواهد داد , بیشتر باید مطرح کرد .

۱۰ ) روی عوارضی که معمولا برای نوجوان و جوانان اهمیت بیشتر دارد باید تاکید کرد ( مانند تاثیر نا مطلوب مواد بر وضعیت ظاهری و یا طرد شدن از طرف اطرافیان ) .

۱۱ ) احساس مسئولیت آنان را در قبال خود و اطرافیان نسبت به خطر مواد مخدر باید پرورش داد .

همان طور که قبلا اشاره شد , باید اطلاعات کافی و صحیح و علمی به نوجوان داد , البته آگاهی دادن به نوجوانان باید به وسیله کارشناسان اجتماعی و روانشناسان و پزشکان با تجربه صورت گیرد تا مبدا افراد بدون صلاحیت , این مواد را به نحوی معرفی کنند که حس به دنبال تجربه این مواد بروند .

در این جا شایسته است به گزارش هیات ایرانی شرکت کننده در کنفراس بین المللی مرکز بین المللی پیشگیری از سوء مصرف مواد اعتیاد آور در مدارس در سال ۱۳۷۲ توجه شود :

اعتیاد به سیگار : ۱۶ دانش آموز معتاد به سیگار در میان دانش آموزان پسر وجود داشت . از این عده ۷ دانش آموز در دوره دبیرستان , ۸ نفر در مدرسه راهنمایی و یک نفر نیز در مقطع ابتدایی بودند . ۱۴ نفر از آنان در مناطق شهری و ۲ نفر در مناطق روستایی زندگی می کرد . این عده به تناسب نشانگر درصد صفر در توده نمونه می باشد .

اعتیاد به مواد مخدر ( حشیش , هروئین و غیره ) : مجموعا ۱۷ دانش آموز در گزارش این تحقیقات به عنوان معتاد به این مواد معرفی شده اند که اکثر آنها در دوره دبیرستان مشغول به تحصیل بوده و در مناطق شهری زندگی می کرده اند این عده نیز به تناسب نشانگر درصد صفر در توده نمونه است .

 8-  پیشگیری از طریق ارشاد فرهنگی در کتاب های درسی و کمک درسی :

آگاهی دادن به دانش آموزان از مضرات و مجازات های مواد مخدر , روان گردان , الکل و سیگار در کتب درسی و  غیره یکی از طریق پیشگیری است . البته ستاد مبارزه با مواد مخدر که ریاست آن را رئیس جمهوری به عهده دارد , وزرای آموزش و پرورش , بهداشت , درمان و آموزش پژشکی و رئیس سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران از اعضای آن هستند , مصوباتی دارد که براساس آن باید تاریخچه مواد مخدر و آثار سوء آن و گردش جهانی مواد مخدر و استفاده استکبار جهانی از این مواد در به انحطاط کشاندن جوامع بشری , در کتب درسی دوره دبیرستان درج شود . اما متاسفانه تا کنون به این مصوبه ستاد عمیقا توجه نشده و به صورتی بسیار کمرنگ در دو یا سه کتاب به طور مختصر به جنگ های چین و انگلیس اشاره شده است . انتظار می رود آموزش و پرورش به مصوبه ستاد توجه بیشتری بکند .

به هر حال علاوه بر درج مطالب در کتاب های درسی و کمک درسی , از طریق سخنرانی در نشست های مربوط به اولیا و مربیان بایستی آگاهی های ضروری و مناسب به حضار داده شود .

۹ –  پیشگیری از طریق ارشاد و توسط رسانه های جمعی و اقدامات اجرایی :

آگاهی دادن به مردم از طریق رسانه های جمعی پسندیده و مطلوب است ولی باید ارشاد و دادن اطلاعات و آموزش به نوجوانان و جوانان و قشرهای در معرض آسیب , با سایر شرایط اجتماعی منطبق باشد . آموزش باید به نحوی باشد که عده معدودی ماجراجو را تحریک به تجربه نکند و حس کنجکاوی آنان را برنیانگیزد و با اقدامات اجرایی لازم همراه شود .

یکی از کارهای خوبی که صدا و سیما می تواند انجام دهد آن است که , فیلم های کوتاه و بلند آموزشی و عبرت آموز تولید کند و یا از منابع خارجی به فارسی برگرداند و نیز نمایشنامه های رادیویی و سخنرانی های متنوع از رادیو و تلوزیون برای آگاهی و ارشاد عامه مردم پخش کند . راه دیگر برگزاری سمینارهای گوناگون با حضور افراد صاحب نظر و تبادل اطلاعات میان آنان است . در وضعیت کنونی که در جامعه آلودگی زیاد است ارشاد نوجوانان و جوانان و قشرهای در معرض آسیب اجتماع وظیفه تمام رسانه های جمعی است . از طرف دیگر با توجه به این که کشور ما در مسیر ترانزیت مواد مخدر قرار دارد , فعالیت مضاعف در این زمینه ها لازم است .

۱۰ – خودداری از رفتارهای تبعیض آمیز , عملکرد عادلانه و ایجاد رابطه صمیمانه با فرزندان و القای یک هدف عالی به آنان :

والدین در قبال فرزندان خود تکالیف سنگینی دارند . آنان نباید بین فرزندان خود تبعیض قائل شوند . اصولا تبعیض در برخورد و رفتار با فرزندان مانند اظهار محبت کردن به یک فرزند و بی اعتنایی و احیانا پرخاش کردن به فرزند دیگر و برقرار نکردن رابطه دوستانه و صمیمانه با همه فرزندان , منشا بسیاری از سرخوردگی ها و لغزش های نوجوانان و جوانان است . پدر و مادر باید تغذیه , بهداشت , آموزش و غیره را برای همه فرزندان خود به صورت یکسان , مطابق شرایط سنی و نیاز آن ها , مقتضیات زمان و تمکن مالی خود فراهم کنند .  معمولا در خانواده هایی که بیش از یک فرزند دارند , رفتار فرزند اول برای کوچکترها الگو می شود پس باید در تعلیم و تربیت فرزند اول دقت فراوان کنیم .

۱۱ – غنی کردن اوغات فراقت با سرگرمی های مفید :

همه افراد از اوقات فراغت خود به دلخواه استفاده می کنند , افرادی که برای گذراندن این اوقات برنامه ریزی صحیحی نداشته باشند , ممکن است از ساعات بیکاری و آزاد خود استفاده غیر سازنده بنمایند . معمولا در چنین مواقعی است که افراد برای اولین بار با مواد مخدر آشنا می شوند و به سمت آن می روند , از این رو پر کردن اوقات فراغت به ویژه در سنین نوجوانی و جوانی بسیار اهمیت دارد .

 

 

۱۲ – دور ماندن از استرس روانی :

 متاسفانه افزایش غیر معقول جمعیت و کمبود مواد غذایی , ضعف بهداشت و آموزش و پرورش , کمبود مسکن و شغل , اضطراب ها و فشارهای روانی ناشی از زندگی ماشینی , برای کل جمعیت جهان از جمله ایران به نحوی معضلات و مسایل بزرگ پدید آورده است . در شهرهای بزرگ صنعتی پیامد های نا شی از تسلط تکنولوژی بر حیات انسان ها و در کشورهای غیر صنعتی عدم دسترسی افراد به نیازهای اولیه , کم رشدی یا رشد ناموزون , تورم , بیکاری , و … هریک به نوبه خود آرامش را از پیر و جوان سلب کرده است و افرادی که از اعتماد به نفس قوی برخوردار نباشند , آسیب پذیر می شوند , لذا برای کسب آرامش موقت و رهایی فشارهای روانی ( استرس ) و به فراموشی سپردن تنگناهای اقتصادی و فقر , به استعمال مواد مخدر , روان گردان , الکل و سیگار روی می آورند .

۱۳ –  فراهم کردن مراکز , وسایل و محیط های ورزشی , و توسعه تفریگاه های محلی و فضاهای زیستی کافی :

در ایران , متاسفانه مراکز ومحیط های ورزشی به نسبت جمعیت بسیار کم است . در حالی که نزدیک به ۵۰ درصد از جمعیت ما را جوانان زیر ۲۰ سال تشکیل می دهند , درصد مکان های ورزشی و ظرفیت کل آنها نسبت به جمعیت زیر ۲ درصد است .

یکی از راه های پیشگیری از ابتلای جوانان و نوجوانان به اعتیاد , توسعه مکان های ورزشی است زیرا بدون شک جوانانی که به ورزش روی می آورند از مصرف مواد مخدر , روان گردان , الکی و سیگار اجتناب می کنند . در کشور ما متاسفانه تعداد تفریگاه ها و کتابخانه های عمومی با کتاب ها و مواد اطلاع رسانی متنوع به حدی کم است که نمی توان نسبت به جمعیت برای آن ها درصدی ذکر کرد . به طور کلی نوجوانان و جوانان تنوع طلب هستند و ما باید به شیوه های مختلف و کتنوع از نظر مکان و محتوا و در قالب های گوناگون و از طریق متعدد و مناسب با روحیه های تنوع طلب کنار بیاییم و فقط به ساختن مسجد اکتفا نکنیم , تا به این ترتیب بتوانیم احتمال لغزش های آنان را کاهش دهیم .

۱۴ – آموزش خانواده ها برای پیشگیری از پناه بردن فرزندان به مواد مخدر :

بدون تردید آموزش بزرگتر های خانواده و مربیان از جهت نحوه برخورد آنان با نوجوانان و جوانان در خانه و آموزشگاه , امری ضروری است و این وظیفه آموزش , بر عهده انجمن های اولیا و مربیان رادیو , تلوزیون , مطبوعات , و تمام افراد است که توان علمی و تجربی دارند.  انجمن های اولیا و مربیان باید در جلسات خود از اولیای دانش آموزان دعوت کنند تا افراد کارشناس و با تجربه در زمینه های مربوط به علل روی آوری دانش آموزان به استفاده نابجای مواد اعتیادآور سخن بگویند و خانواده ها را آگاه کنند . باید والدین را آگاه کرد که احتکال ابتلای فرزندانشان به مواد مخدر وجود دارد و هیچ نوجوان و جوانی از خطر در مقابل اعتیاد مسئول هستند و می توانند با هوشیاری از ابتلای آنان پیشگیری نمایند .

۱۵ – انتخاب همسر وشغل مناسب :

یکی از وظایف پدر و مادر , آماده کردن فرزند برای زندگی زناشویی و شغلی , هماهنگ با سایر افراد اجتماع است . به طور طبیعی مهمترین مساله برای یک فرد شغل است که باید از درآمد آن امرار معاش کند . بنابراین والدین بایستی فرزند را به سوی فراگیری مشاغل رهنمون شوند که اشتغال به آن ها موجبات اعتیاد را فراهم نیاورد . برای مثال متاسفانه درصد بالایی از رانندگان وسایط نقلیه سنگین در ایران معتاد هستند . یا فردی که مشروب فروش باشد نا خود آگاه به طرف مصرف الکل کشیده می شود و همچنین است شغل های کاذب مانند سیگارفروشی و امثال آن .

در مورد انتخاب همسر هم باید دقت کافی صورت گیرد . زن و شوهر از چند جهت باید با هم هماهنگی و تطابق نسبی داشته باشند :

(۱)- تطابق مذهبی, (۲)- تطابق فرهنگی,(۳)- تطابق اقتصادی,(۴)- تطابق تحصیلی,(۵)- تطابق سنی.

به طور کلی توصیه می شود برای پیشگیری از استفاده نا بجای مواد مضره اعتیاد آور از انتخاب شغل های زمینه ساز اعتیاد و همسر نامناسب اجتناب کرد .

 

پیشگیری ثانویه  Secendary Prevention

حس کنجکاوی , معاشرت با دوستان ناباب و بسیاری از عوامل دیگری که در پیشگیری اولیه به آنها اشاره شد , به ویژه نوجوانان و جوانان را بر می انگیزد تا احیانا مواد مخدر , روان گردان , الکل و سیگار را تجربه کنند . در پیشگیری ثانویه به محض اطلاع از مورد , باید چاره ای اندیشید که این تجربه تکرار نشود .

از تمام راه های پیشگیری که در مرحله اولیه ذکر کردیم می توان در این مرحله نیز استفاده کرد , ولی باید انگیزه فرد را در تجربه و سوء استعمال ماده مورد مصرف به خوبی پیدا کرد و شناخت . فقط در این صورت است که می توانیم بهترین شیوه پیشگیری را انتخاب کنیم , درست مانند پزشک که ابتدا باید شرح حال خوب از بیمار بگیرد و پس از آن که علت و نوع بیماری را شناخت , به انتخاب دارو  مبادرت ورزد .

اگر بدون مطالعه و دقت و انتخاب شیوه متناسب صرفا به دور نگهداشتن فرد از ماده مورد مصرفش اکتفا کنیم , او را به حکم ((الانسان حریص علی ما منع)) به کوشش در دستیابی به آن ماده , حریص تر کرده ایم .

باید زیان های مواد مخدر , روان گردان , الکل و سیگار را به افرادی که در مقام تجربه آن ها برآمده اند , از راه های گوناگون و متناسب بفهمانیم .

آزمودن چیزی که بارها توسط دیگران تجربه شده و جز ضرر و زیان جسمس و روانی , اقتصادی , و اجتماعی ثمری به بار نیاورده , دور از عقل و شعور است . آخر این چه تجربه احمقانه ای است که ما سیم گداخته را به چشم خود فرو کنیم و بعد ببینیم که آیا کور می شویم یا نه ؟ و یا این چه تجربه ابلهانه ای است که ما دستمان را به مواد رادیواکتیو بزنیم , و بعد ببینیم سزطان می گیریم یا نه ؟ طبیعی است که سرطان می گیریم , چون خیلی ها قبلا این کار را کرده اند و سرطان گرفته اند . به طور کلی خیلی چیزها هستند که حتی برای یک بار هم نباید تجربه کرد . مثل فروبردن سیم گداخته به داخل چشم , یا دست زدن به رادیواکتیو , و یا سوء مصرف مواد مخدر و الکل و سیگار و …

پیشگیری ثانویه که بعد از آشنا شدن فرد با ماده زیان آور و اعتیادزا به عمل می آید , مشکل تر از پیشگیری اولیه به نظر می رسد , ولی از پیشگیری ثالث آسان تر است .

 

 منبع: پدیدا بزرگترین مرجع علمی ایرانیان

ارسال نظر