X بستن تبلیغات
X بستن تبلیغات
header
متن مورد نظر

کم خونی و فقر آهن

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

در ابتدا ممکن است هیچ علامتی وجود نداشته باشد. علایم کم خونی قابل توجه عبارتند از:

خستگی و ضعف، رنگ پریدگی به خصوص در کف دست ها و سطح داخلی پلک ها ، تند شدن ضربان قلب، حالت تنگی نفس، غش، احساس ناراحتی در شکم، کاهش در یادگیری و ضریب هوشی و اختلال در تکامل گفتاری در شیر خواران و کودکان، کاهش مقاومت در برابر عفونت ها از جمله اسهال و عفونت های تنفسی، در صورت عدم تشخیص: زیاد شدن خطر مرگ مادران به هنگام زایمان، زایمان زودرس و سقط جنین، تشدید ناراحتی های قلبی یا علت زمینه ای این نوع کم خونی

کم خونی فقر آهن:

کم خونی فقر آهن عبارت است از کاهش گلبولهای قرمز خون یا ناکافی بودن هموگلوبین در گلبولهای قرمز.

 

 

 

کم خونی فقر آهن از مشکلات عمده بهداشت عمومی در دنیاست. در ایران حدود ۳ تا ۲۰% کل جمعیت به کم خونی مبتلا هستند

 

 

 

علایم شایع و عوارض:

در ابتدا ممکن است هیچ علامتی وجود نداشته باشد. علایم کم خونی قابل توجه عبارتند از:

خستگی و ضعف، رنگ پریدگی به خصوص در کف دست ها و سطح داخلی پلک ها ، تند شدن ضربان قلب، حالت تنگی نفس، غش، احساس ناراحتی در شکم، کاهش در یادگیری و ضریب هوشی و اختلال در تکامل گفتاری در شیر خواران و کودکان، کاهش مقاومت در برابر عفونت ها از جمله اسهال و عفونت های تنفسی، در صورت عدم تشخیص: زیاد شدن خطر مرگ مادران به هنگام زایمان، زایمان زودرس و سقط جنین، تشدید ناراحتی های قلبی یا علت زمینه ای این نوع کم خونی

علل:

کاهش جذب آهن یا افزایش نیاز به آهن می تواند منجر به این بیماری شود. علت های مختلف عبارتند از:

جهش رشدی سریع در نوجوانان، خونریزی شدید قاعدگی، بارداری، سوء جذب، بیماریی که با خونریزی همراه باشد مثل زخم های دستگاه گوارش یا اختلال در لخته شدن مناسب خون

پیشگیری :

رعایت یک رژیم غذایی متعادل، مکمل های آهن و رفع بیماریی که باعث خونریزی می شود.

با توجه به جذب بالای آهن موجود در شیر مادر ، تغذیه با شیر مادر و استفاده از غذای کمکی ۶ ماهگی و تجویز آهن همزمان با آن اهمیت زیادی در پیشگیری از کم خونی فقر آهن دارد.

درمان:

مهم ترین قسمت درمان کم خونی فقر آهن علت یابی و رفع علت زمینه ای است. پس از آن فقر آهن را می توان به خوبی با مکمل آهن اصلاح کرد.

 

 

 

مکمل آهن:

آهن با معده خالی بهتر جذب می شود ( حداقل نیم ساعت قبل از غذا ) در صورتی که مصرف آن باعث حالت تهوع شود می توانید با مقدار کمی غذا ( البته به غیر از شیر) آن را میل کنید.

اگر داروی دیگری به خصوص داروهای ضد اسید معده و تترا سایکلین مصرف می کنید، بهتر است بعد از خوردن قرص آهن ۲ ساعت صبر کنید.

مکمل های آهن می توانند اجابت مزاج را سیاه رنگ کنند یا باعث اسهال و یبوست شوند مصرف آهن به مقدار زیاد خطرناک است. یک بسته قرص آهن می تواند یک کودک را مسموم کند. مکمل های آهن را دور از دسترس کودکان قرار دهید.

مکمل های آهن را طبق تجویز پزشک معالج تا ۳-۲ ماه پس از طبیعی شدن آزمایش خون ادامه دهید. در صورت بروز به پزشک خود مراجعه کنید.

 

غذاهای مکمل پرآهن مثل گوشت، لوبیا، سبزیجات پربرگ و سبز بخورید و جهت جلوگیری از یبوست با استفاده از میوه و سبزیجات، فیبر موجود در رژیم غذایی را افزایش دهید.

رژیم غذایی درکم خونی و فقرآهن

کم‌خونی وضعیتی است که در آن تعداد یا اندازه گلبول‌های قرمز و یا مقدار هموگلوبین موجود در خون کاهش یافته و تبادل اکسیژن و دی‌اکسیدکربن بین خون و سلول‌هادچار اختلال می‌شود. از علل ایجادکننده کم‌خونی می‌توان کمبودهای تغذیه‌ای، خونریزی، ناهنجاری‌های ژنتیکی، بیماری‌های مزمن و یا مسمومیت‌های دارویی را نام برد. منظور از کم‌خونی‌های تغذیه ای کم‌خونی‌هایی است که در اثر دریافت ناکافی مواد مغذی ایجاد می‌شوند.

 

از مهم‌ترین مواد مغذی جهت خون‌سازی که کمبود آن‌ها موجب بروز کم‌خونی می‌شود می‌توان به آهن،‌ ویتامین ب ۱۲ و اسیدفولیک اشاره کرد. از بین آن‌ها کم‌خونی ناشی از فقر آهن یکی از شایع‌ترین کم‌خونی‌های تغذیه‌ای است

 

کم‌خونی ناشی از فقر آهن

 

فقر آهن یکی از شایع‌ترین اختلالات تغذیه‌ای در کشورهای در حال توسعه و مهم‌ترین علت کم‌خونی تغذیهای در کودکان و زنان در سنین باروری است که با ایجاد گلبول‌های قرمز کوچک و کاهش میزان هموگلوبین مشخص می‌شود که این بیماری سبب اتلاف منابع و مراقبت‌های بهداشتی، کاهش  بهره‌وری در اثر افزایش میزان مرگ و میر ابتلا به بیماری در مادران و کودکان و بالاخره کاهش ظرفیت جسمی‌ و روانی در بخش بزرگی از جامعه می‌شود

 

علایم کم‌خونی ناشی از فقر آهن

بعضی از علایم کم‌خونی فقر آهن عبارتند از:

رنگ پریدگی پوست، زبان و مخاط داخل لب و پلک چشم‌ها، خستگی زودرس، سرگیجه و سردرد، خواب رفتن و سوزن سوزن شدن دست و پاها، حالت تهوع و در کم‌خونی شدید گود شدن روی ناخن(ناخن قاشقی).

درمان کم‌خونی ناشی از فقر آهن

برای درمان کم‌خونی از چند روش استفاده می‌شود که بهترین و کم‌خطرترین آن‌ها استفاده از مکمل‌های خوراکی است. درمان با نمک‌های ساده آهن مثل سولفات فروی خوراکی کاملا موثر بوده و به شکل قرص، کپسول یا مایع است و باید مصرف آن‌ها تا چندین ماه ادامه یابد.

چنانکه این قرص‌ها با معده خالی مصرف شوند جذب آن‌ها بهتر و بیشتر صورت می‌گیرد، ولی در این حالت سبب تحریک معده و بروز مشکلات گوارشی می‌شوند. عوارض گوارشی ناشی از مصرف آهن نظیر تهوع، دل پیچه، سوزش قلب، اسهال یا یبوست را می‌توان به حداقل رساند، به شرطی که آهن را با میزان بسیار کم مصرف کرده و به تدریج به میزان آن افزوده تا به حد مورد نیاز بدن برسد. بهتر است قرص آهن در آخر شب قبل از خواب استفاده شود تا عوارض ناشی از آن کاهش یابند.

ویتامینC  جذب آهن را افزایش می‌دهد. به همین دلیل معمولا مصرف ویتامین C به همراه آهن پیشنهاد می‌شود. علاوه بر درمان دارویی باید به میزان آهن قابل جذب در غذا نیز توجه کرد. جذب آهن غذا اغلب تحت تاثیر شکل آهن موجود در آن می‌باشد. آهن موجود در پروتئین‌های حیوانی مانند گوشت گاو، ماهی، پرندگان (آهن هم) بیشتر جذب می‌شود، در حالی که جذب آهن پروتئین‌های گیاهی مانند سبزی‌ها و میوه‌ها (آهن غیرهم) کمتر می‌باشد. باید توجه داشت که ویتامینC    جذب آهن سبزی‌ها و میوه‌ها (آهن غیرهم) را بیشتر می‌کند. مصرف چای همراه یا بلافاصله بعد از غذا می‌تواند جذب آهن را تاحدصفر تا پنج درصد کاهش دهد.

قهوه، تخم‌مرغ، شیر و لبنیات، نان گندم، حبوبات (حاوی اسید فیتیک) و فیبرهای غذایی جذب آهن را  به علت تشکیل کمپلکس‌های نامحلول کاهش می‌دهند. بنابراین فرآورده‌های حاوی آهن، طی یک ساعت قبل یا دو ساعت بعد از مصرف هر یک از این مواد نباید مصرف شود.

منابع غذایی آهن دار

منابع غذایی آهن‌دار عبارتند از جگر، قلوه، گوشت قرمز، ماهی، زرده تخم‌مرغ، سبزی‌های دارای برگ سبز تیره مانند جعفری، اسفناج و حبوبات، مثل عدس و لوبیا همچنین میوه‌های خشک (برگه‌ها) بخصوص برگه زردآلو و دانه‌های روغنی.

 

عوامل افزایش دهنده جذب آهن و منابع غذایی آن‌ها:

 ـ اسید سیتریک و اسید اسکوربیک یا ویتامین ث که در آلو، خربزه، ریواس، انبه، گلابی، طالبی، گل کلم، سبزی‌ها، آب پرتقال، لیمو شیرین، لیمو ترش، سیب و آناناس وجود دارند می‌توانند عوامل افزایش دهنده جذب آهن در بدن باشند.

۲ ـ اسید مالیک و اسید تارتاریک که در هویج، سیب زمینی، چغندر، کدوتنبل، گوجه فرنگی، کلم پیچ و شلغم موجود است نیز سبب افزایش جذب آهن می‌شوند.

۳ ـ محصولات تخمیری مثل سس سویا نیز در این دسته از عوامل گنجانده می‌شود.

توصیه‌های کلی زیر را به کار ببندید:

۱ ـ استفاده از غذاهایی که غنی از آهن می‌باشند.

۲ ـ استفاده از منابع غذایی حاوی ویتامین ث هر وعده غذایی جهت جذب بهتر آهن (مثل پرتقال، گریب‌فروت، گوجه فرنگی، کلم، توت فرنگی، فلفل سبز، لیمو ترش)

۳ ـ گنجاندن گوشت قرمز، ماهی یا مرغ در برنامه غذایی.

۴ ـ پرهیز از مصرف چای یا قهوه همراه یا بلافاصله بعد از غذا.

۵ ـ برطرف کردن مشکلات گوارشی و یبوست.

۶ ـ تصحیح عادات غذایی غلط (مثل مصرف مواد غیر خوراکی مانند خاک، یخ) که خود از علایم کم خونی فقر آهن می باشند.

۷ ـ مشاوره با پزشک و متخصص تغذیه جهت پیشگیری به موقع و یا بهبود کم‌خونی.

۸ ـ استفاده از نانهایی که از خمیر ورآمده تهیه شده‌اند.

۹ ـ استفاده از خشکبار مثل توت خشک، برگه آلو، انجیر خشک و کشمش که منابع خوبی از آهن هستند.

۱۰ ـ استفاده از غلات و حبوبات جوانه زده.

۱۱ ـ شست و شو و ضد عفونی کردن سبزی‌هایی که استفاده می‌کنید.

۱۲ ـ شستن کامل دستها با آب و صابون قبل از تهیه و مصرف غذا و پس از هر بار اجابت مزاج

۱۳ ـ مصرف روزانه یک قرص آهن از پایان ماه چهارم بارداری تا سه ماه پس از زایمان در زنان باردار.

۱۴ ـ مصرف قطره آهن همزمان با شروع تغذیه تکمیلی تا پایان ۲ سالگی در کودکان

 

 

 

منبع : پدیدا بزرگترین مرجع علمی ایرانیان

ارسال نظر