X بستن تبلیغات
X بستن تبلیغات
header
متن مورد نظر

گوجه فرنگی

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

تاریخچه

مکان اولیه گوجه فرنگی به درستی معلوم نیست ولی نام آن از یک کلمه ی مکزیکی به نام Tmati گرفته شده است. البته در بعضی از کتابهای سبزیکاری این طور آمده است که کلمه ی Tomato از کلماتی همچون Xitomate یا Zitotamate مشتق شده است که این کلمات مربوط به آمریکای جنوبی است.

گوجه فرنگی ممکن است بومی آمریکای مرکزی باشد، زیرا برای اولین بار در مکزیک دیده شده است. ولی نوشته های زیادی موطن آن را آمریکای جنوبی می دانند. این گیاه در سال ۱۵۹۶ از آمریکای جنوبی به اروپا آورده شده است.

گوجه فرنگی

تاریخچه

مکان اولیه گوجه فرنگی به درستی معلوم نیست ولی نام آن از یک کلمه ی مکزیکی به نام Tmati گرفته شده است. البته در بعضی از کتابهای سبزیکاری این طور آمده است که کلمه ی Tomato از کلماتی همچون Xitomate یا Zitotamate مشتق شده است که این کلمات مربوط به آمریکای جنوبی است.

گوجه فرنگی ممکن است بومی آمریکای مرکزی باشد، زیرا برای اولین بار در مکزیک دیده شده است. ولی نوشته های زیادی موطن آن را آمریکای جنوبی می دانند. این گیاه در سال ۱۵۹۶ از آمریکای جنوبی به اروپا آورده شده است.

مشخصات گیاه شناسی

نام علمی گوجه فرنگی Lycopersicon esculentum Mill می باشد که متعلق به تیره بادمجانیان است. این گیاه ممکن است یکساله و یا چند ساله باشد. البته در مناطق سردسیری بیشتر یکساله است، ولی اگر در نواحی گرمسیری به صورت دائمی درآید، طول دوره زندگی آن چندان طولانی نیست. در انواع پابلند آن ساقه ی آن ابتدا ایستاده بعد به صورت خزنده در می آید. وبر اثر تماس با خاک تولید ریشه های نابه جا می کند. برگهای مرکب و ساقه نوجوان آن پوشیده از کرکهای ریز و سفید می باشند. ساقه آن در ابتدا که گیاه جوان است سبز رنگ، کرکدار، گرد و خیلی شکننده است و به علت داشتن کیسه های ترشحی بوی گوجه فرنگی به خوبی استشمام می شود. ولی با افزایش عمر آن رنگ آن تغییر کرده، بدون کرک می شود و ساقه آن نیز زاویه دار و خشن می گردد. برگ گوجه فرنگی مرکب است که به صورت متناوب روی ساقه قرار دارد. گلهای آن کامل است و به صورت خوشه ای روی ساقه، بین دو گره قرار می گیرند. هر خوشه گل بین ۴ تا ۸ عدد گل دارد.

تعداد خوشه های گل آن نسبت به رقم گوجه فرنگی بین ۴ تا ۱۰۰ متغیر است. گوجه فرنگی یک گیاه خودگشن است. در بعضی شرایط ممکن است میوه به طریق بکرزایی بوجود آید.

احتیاجات آب و هوایی

چون گوجه فرنگی جزء سبزیهای فصل گرم می باشد، لذا به سرما حساس است. گوجه فرنگی سرمای صفر درجه را تحمل نمی کند و در دمای کمی پایین تر از صفر درجه سانتیگراد، بوته های آن یخ می زنند. گوجه فرنگی هوای گرم و رطوبت بالا را دوست دارد؛ ولی باید توجه داشت چنانچه دمای خیلی زیاد با رطوبت بسیار بالا توأم باشد، شرایط مناسبی را برای بیماریهای برگی فراهم می سازد. بادهای گرم و خشک باعث ریزیش گلهای آن می شود. بنابراین، در مناطقی که چنین بادهایی وجود دارد، باید مزرعه گوجه فرنگی به وسیله نهرهای پر از آب و یا درختان از این گونه بادهای محافظت شود؛ زیرا، آبیاری اولاً سبب می شود که دمای محیط کمی تغییر کرده، پایین تر بیاید، ثانیاً رطوبت محیط نیز افزایش یابد.

مزرعه گوجه فرنگی مرتب باید آبیاری شود. خشک شدن سطح خاک به ریزش گلها کمک می کند. شایان ذکر است که آبیاری بیش از مقدار لازم مانع از تشکیل میوه می گردد.

گوجه فرنگی نسبت به طول دوره روشنایی در روز حساس نبوده، جزء گیاهان بی تفاوت نسبت به این موضوع می باشد. ولی در کمتر از ۵ ساعت روشنایی و یا روشنایی دائم به میوه نخواهد نشست. بهترین دما برای رشد و نمو گوجه فرنگی بین ۱۹ تا ۲۹ درجه سانتیگراد می باشد. در بالاتر از ۳۵ درجه سانتی گراد رشدش متوقف و میوه آن تشکیل نمی گردد. در کمتر از ۱۵ درجه سانتیگراد گلها تلقیح نمی شوند؛ بنابراین میوه به وجود نخواهد آمد.

خاک

گوجه فرنگی را در هر نوع خاک می توان کاشت. به شرط آنکه اززهکش خوب برخوردار باشد و از نظر مواد غذایی نیز کاملاً غنی و آفتابگیر باشد. اراضی شنی برای تولید محصول زودرس بر سایر انواع خاکها ترجیح داده می شوند؛ زیرا زودتر گرم می گردند. در نقاطی که تداوم دوره برداشت میسر است و دوره رشد طولانی می باشد، برای برداشت حداکثر محصول، توصیه می شود از خاکهای رسی و سیلتی- لومی استفاده شود؛ ولی این خاکها به وسیله مواد آلی و کردهای حیوانی سبک شوند. گوجه فرنگی یکی از سبزیهایی است که اسیدی بودن خاک را خوب تحمل می کند و مناسب ترین PH برای حداکثر رشد آن بین ۵/۵ تا ۷ می باشد. چنانچه زمین زهکشی خوبی نداشته باشد.

تهیه ی زمین

در نواحی سردسیر بهتر است در پاییز زمین شخم زده شود. اگر بنا به دلایلی این کار در اسفندماه ممکن نباشد، هر موقع که زمین گاورو شد، به محض مساعدشدن هوا باید این کار انجام گیرد. چنانچه کود دامی تازه مصرف می شود بهتر است هم زمان با شخم پاییزه آن به زمین داده شود. اگر زمین اسفند یا فروردین شخم بخورد، باید از کود دامی پوسیده استفاده شود. پس از شخم پاییزه در فروردین به وسیله دیسک سنگین کلوخه های حاصله از شخم نرم خواهند شد. و زمین به صورت جوی و پشته در خواهد آمد. فاصله بین دو نهر نسبت به پا کوتاه بودن بوته بین ۶۰ تا ۱۰۰ سانتی متر در نظر گرفته می شود.

کود

زمین گوجه فرنگی باید از نظر مواد غذایی و مواد آلی غنی باشد. مقدار کود دامی که به زمین گوجه فرنگی داده می شود، به حاصلخیزی خاک، نوع زمین، محصول قبلی، میزان کود داده شده برای کشت قبلی، مواد آلی خاک، رطوبت خاک، فصل کشت، رقم گوجه فرنگی و شاید روش کاشت بستگی دارد. برای این منظور مقدار ۲۰ تا ۳۰ تن در هکتار کود دامی پوسیده مناسب است. کود دامی در هر موقع که به زمین داده می شود، باید حتماً با شخم به زیر خاک برده شود.

استفاده از کودهای شیمیایی کامل در افزایش میزان محصول آن نقش عمده ای دارد. البته میزان کود ازت و فسفر باید بیشتر از پتاسیم آن باشد. مقدار ۲۵۰ تا ۳۰۰ کیلوگرم ازت در چند مرحله و ۱۵۰ تا ۲۰۰ کیلوگرم فسفر و در صورت نیاز ۱۰۰ تا ۱۵۰ کیلوگرم پتاسیم توصیه می شود. از عناصر دیگری که در میزان محصول گوجه فرنگی تأثیر بسیار خوبی دارد، عنصر گوگرد است.

سولفات آمونیوم از جمله کودهای شیمیایی است که در مزرعه ی گوجه فرنگی به صورت کود سرک مورد استفاده قرار می گیرد. مقدار ۱۰۰ کیلوگرم در هکتار از این کود توصیه می شود. کودهای شیمیایی که به صورت سرک داده می شود (کودهای ازته) در طول دوره رشد برای تداوم رشد گیاه ضروری است.

عنصر ازت در رشد اولیه گیاه و تشکیل بوته قوی و عنصر فسفر در رشد ریشه و رسیدن میوه تأثیر بسزایی خواهند داشت. ناگفته نماند که می توانیم از کودهای سبز (تیره بقولات) برای تقویت زمین استفاده کنیم.

کاشت گوجه فرنگی

گوجه فرنگی یکی از سبزیهایی است که هم می تواند به صورت مستقیم در زمین اصلی کشت گردد و هم خزانه گرفته شود، سپس نشاها به محل اصلی منتقل گردند. ولی این گیاه نسبت به نشاکاری عکس العمل مثبت نشان می دهد و یکی از معروفترین گیاهانی است که نشا می شود.

اگر مستقیماً به کشت گوجه فرنگی اقدام می کنیم باید به محض برطرف شدن خطر سرما و رفع یخبندان کشت آن انجام گیرد. در این صورت زمین به جوی و پشته تبدیل می شود و بذور در بالای داغ آب کاشته می شوند. عمق کاشت بذر در گوجه فرنگی حدود یک سانتی متر است. فاصله ی دو بوته روی خطوط کشت بین ۴۰ تا ۶۰ سانتی متر می باشد. میزان مصرف بذر برای یک هکتار بین ۲ تا ۵/۲ کیلو گرم می باشد.

برای تهیه ی نشا بذر را چند هفته قبل در خزانه می کارند. این مدت حدود ۶ تا ۸ هفته می باشد. اگر از خزانه انتظار استفاده شود، این مدت کمی افزایش یافته، به ۸ تا ۱۰ هفته می رسد. میزان مصرف بذر برای یک هکتار نشاکاری حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ گرم می باشد.

وقتی که بوته ها چند برگه شدند و طول آنها به ۱۵ تا ۲۰ سانتی متر رسیدند قابل نشا هستند.

نشاکاری باید وقتی صورت گیرد که هوا خنک باشد که معمولاً بعد از ظهر موقع مناسبی برای این کار است. نشاکاری ممکن است با دست صورت گیرد و یا با ماشین نشا کار انجام شود که در این موقع استفاده از محلولهای شروع کننده و یا S.S. لازم و ضروری است.

عمل مقاوم کردن بوته ها قبل از انتقال نشا حتماً لازم است.

عمل مقاوم کردن ممکن است ۴ تا ۱۰ روز طول بکشد. چنانچه مقاوم سازی بیش از حد به طول بینجامد، موجب زرد شدن بوته ها می گردد.

مراقبت از مزرعه

سله شکنی و مبارزه با علف های هرز حتماً باید انجام شود. این کار در اوایل رشد بوته، اهمیت فراوانی دارد. از کولتیواتورهای دستی که زیاد در عمق خاک فرو نروند، باید استفاده شود که به گیاه صدمه نزند. نسبت به آب و هوای منطقه کود سرک باید در دو یا سه نوبت به زمین اضافه شود. آبیاری مزرعه  گوجه فرنگی از امور ضروری است. در موقع آبیاری باید دقت کرد که بوته ها، خصوصاً میوه ها در آب قرار نگیرند. قرار گرفتن میوه در آب به ترکیدن میوه کمک می کند.

مراحل مختلف رسیدن میوه

رسیدن میوه گوجه فرنگی دارای مراحل مختلفی به شرح زیر است.

۱- رسیده سبز

هنگامی است که میوه از نظر حجم تقریباً به اندازه نهایی خود رسیده است.

۲- رسیده نیمه صورتی

پس از چند روز میوه های سبز مرحله قبلی تغییر رنگ داده، لکه یا خطوط صورتی رنگ روی آن دیده می شود. میوه در این حالت هنوز کمی محکم است و در اطراف بذر ماده لزج ژلاتینی وجود دارد. این مرحله را دوره رنگ اندازی هم می گویند.

۳- رسیده تمام صورتی

در این حالت رنگ صورتی تمام میوه را فراگرفته، هنوز میوه کمی مقاوم و محکم است، ولی ماده ی لزج و ژلاتینی اطراف بذر رو به کاهش است.

۴- رسیده قرمز

در این حالت میوه کاملاً رسیده و نرم است و دارای رنگ قرمز شفاف می باشد. میوه برای مصرف در این مرحله بسیار مناسب است.

برداشت میوه

در حرارت مناسب، حدود ۲۰ روز طول می کشد که گل گوجه فرنگی به میوه تبدیل گردد. برداشت میوه با دست و روزانه انجام می گیرد. اخیراً دانشمندان اصلاح نباتات ارقامی از گوجه فرنگی به دست آورده اند که دارای پوست ضخیم می باشند و بیش از ۷۰ تا ۸۰ درصد میوه ها همزمان می رسند که در این صورت با ماشینهای مخصوص برداشت گوجه فرنگی انجام می شود.

ارقام گوجه فرنگی

گوجه فرنگی دارای ارقام متفاوتی می باشد. بعضی گوچه فرنگی را بر اساس زودرسی، میان رسی و دیررسی تقسیم بندی می کنند. عده ای دیگر بر اساس پاکوتاه و پابلند بودن بوته آن را طبقه بندی می کنند.

گونه Lycopersicon esculentum Mill دارای گونه های گیاه شناسی مختلفی است که در زیر آورده می شود:

۱- گوجه فرنگی معمولی       Lycopersicon esculentum Mill. Var. commun

۲- گوجه فرنگی برگ پهن  Lycopersicon esculentum Mill. var. grandifolium

۳- گوجه فرنگی ریز آلبالویی شکل Lycopersicon esculentum Mill. var. Cerasiforme

۴- گوجه فرنگی گلابی شکل    Lycopersicon esculentum Mill. var pyriforme

۵- گوجه فرنگی با ساقه محکم و ایستاده    Lycopersicon esculentum Mill. var. validum

ارقام خارجی گوجه فرنگی که در ایران کشت می شوند، عبارت اند از:

رد کلود و ردتاپ و وسترن رد که مخصوصاً رقم رد کلود در خوزستان نتیجه بسیار مطلوب داده است. سایر ارقام مهم گوجه فرنگی عبارت اند از: کمپ بل، کاردینال، چیکو گراند، ارلی پک، فنتستیک، گلمور، هینز، ماناپال، وی اف۱۴۵، رد چری، روما وی اف، و واندر بوی.

اهمیت غذایی

میوه ی گوجه فرنگی نارس دارای مقدار زیادی سولانین می باشد که ماده ای سمی است. به تدریج که گوجه فرنگی می رسد، این ماده از بین می رود؛ بنابراین، در خوردن گوجه فرنگی خیلی نارس، مخصوصاً به صورت خام باید احتیاط کرد.

در گوجه فرنگی ترکیباتی همچون آب ۹۳ درصد، پروتئین ۹/۱ درصد، مواد چرب ۱/۰ درصد، ترکیبات هیدروکربنه ۶/۳ درصد، مقدار زیادی مواد کانی مانند فسفر، کلسیم، سدیم، پتاسیم، و آهن به میزان ۶/۰ درصد و فیبر ۶/۰ درصد وجود دارد. همچنین منبع خوبی برای ویتامینهای C, B2, B1, A و نیاسین می باشد.

بیماریها و آفات

بیماریها

بیماریهای قارچی

گوجه فرنگی دارای بیماریهای قارچی زیادی است که توسط قارچهای مختلف، مانند فوزاریوم، ورتیسلیوم، آلترناریا، سپتوریا و فیتوفترا ایجاد می شوند.

بیماری های ویروسی

ویروسها می توانند سبب انواع مختلف بیماری در گوجه فرنگی شوند. موزائیک خیار، موزائیک توتون و ویروسی که سبب پیچیده شدن و لوله شدن برگهای گوجه فرنگی می شود و ویروس دوتایی نواری نمونه های بارزی از بیماری های ویروسی گوجه فرنگی می باشند.

بیماری های باکتریایی

از مهمترین این بیماریها، پژمردگی باکتریایی که توسط Pseudomonas solanacearum و شانکر باکتریایی که به وسیله Corynebacterium michiganense به وجود می آیند را می توان نام برد.

امراض فیزیولوژی

۱- پوسیده و سیاه شدن داخل میوه یا پوسیدگی گلگاه میوه

۲- آفتاب سوختگی

۳- ترک و شکاف خوردن میوه گوجه فرنگی

آفات

حشرات زیادی بوته گوجه فرنگی را مورد حمله قرار می دهند. مهمترین این آفات عبارت اند از: هلیوتیس (کرم میوه گوجه فرنگی)، تریپس، کرم ساقه خوار، کرم شب پره زمستانی، شته، کنه تار عنکبوتی، مینوز برگ، انواع مختلف ککهای گیاهی، پسیلای گوجه فرنگی، بعضی از انوع کرم شاخ دار و آبدزدک.

 

 

منبع :پدیدا بزرگترین مرجع علمی ایرانیان

ارسال نظر